"Quê Việt" với cộng đồng người Việt tại Ba Lan

Tôi đã có lần nói với bạn bè rằng, cộng đồng người Việt tại Ba Lan có nhiều ngày đáng ghi nhớ, trong đó có ngày 24 tháng Tư - “Ngày Báo Quê Việt”. Ngày tháng Tư này, theo tôi, không chỉ là một ngày sinh đơn thuần mà còn là ngày đặc biệt để nhiều người Việt đã và đang sống ở Ba Lan tự hào và muốn tri ân một tờ báo đã đồng hành không ngưng nghỉ cùng với cuộc sống mưu sinh và hội nhập của cộng đồng người Việt tại Ba Lan trong suôt 27 năm qua.
Những ngày còn chưa có các trang mạng xã hội, ngày mà chúng tôi vẫn nói vui là thủa hàn vi của những người Việt mới đến lập nghiệp ở Ba Lan hình như vẫn còn hiện hữu rất rõ trong mỗi người xa quê. Con người, dù ở đâu, dù gian khổ đến mấy vẫn luôn muốn có cuộc sống tinh thần đầy đủ nhất. Người Việt ở Ba Lan lúc đó không có điều kiện tham gia các hoạt động văn hóa của Ba Lan, thậm chí không thể đến các rạp chiếu phim để xem vì rào cản ngôn ngữ. Những bản tin của Đài truyền hình Ba Lan cũng không thể hấp dẫn họ, nói chi đến những tờ báo Ba Lan dầy cộp hàng chục trang. Người Việt ở Ba Lan chỉ biết vui với nhau trong những cuộc vui khép kín trong cộng đồng của mình. Lúc ấy, những tờ báo được gửi từ Việt Nam sang là những món quà vô giá, để người ta truyền tay nhau đọc trong những trong các buổi tối, lúc chợ vắng, hàng vơi. Nhưng những tin từ Việt Nam vẫn chưa đủ để làm hài lòng những người đang lầm lũi hàng ngày kiếm tiền trong các nhà hàng hay trên các chợ trời của xứ sở Sô-panh. Người ta ao ước trong cộng đồng của mình có những tờ báo của chính mình, những tờ báo có thể cung cấp cho mọi người không chỉ tin tức từ quê hương Việt Nam mà còn các tin trên thế giới và đặc biệt là ở Ba Lan nơi mình đang sinh sống.
Vào nửa cuối những năm 90, một số người đã khởi xướng và cho ra đời các tờ báo mang tính chất bản tin cho cộng đồng. Đầu tiên là các bản tin của Hội doanh nghiệp, một tổ chức của những người buôn bán ở thủ đô Warszawa, sau đó là báo Tương lai, Phương Đông. Đầu năm 1999, Hội Người Việt Nam tại Ba Lan ra đời, mở ra một trang mới trong hoạt động tinh thần của cộng đồng. Chỉ ít ngày sau đó, Báo Quê Việt được thành lập. Tôi muốn nhắc đến sự kiện này, vì ngay từ đầu Báo Quê Việt đã được những người trong Ban chấp hành Hội người Việt ủng hội và coi đó là tiếng nói của mình với công chúng. Cũng chính vì cái “mác” này mà khi những người “không ưa” Hội người Viêt, chụp mũ này nọ cho Hội, thì báo Quê Việt cũng đã bị người ta chụp cho cái mũ là “báo lề phải 100%”.
Trong bài viết hôm nay, tôi không muốn tranh luận về vấn đề này mà chỉ muốn kể lại những điều đáng trân trọng của những người đã dám nghĩ, dám làm, dám hy sinh thời gian vì tờ báo với một mục đích duy nhất là giúp cho cộng đồng người Việt tai Ba Lan có được bữa ăn tinh thần “Ngon, Bổ, Rẻ” mỗi ngày.
Như đã nói ở trên, Quê Việt được khai sinh vào ngày 24/04/1999. Trong thời gian đầu, báo ra mắt bạn đọc với tên gọi là “Bản tin”, được in trắng đen khổ A4. Sau đó phát hành báo in, ra định kì hàng tháng một lần với tập dày chỉ khoảng 20 trang. Quê Việt nhanh chóng chiếm được cảm tình của đông đảo mọi người trong cộng đồng người Việt tại Ba Lan. 

Quê Việt làm hài lòng nhiều bạn đọc vì đã quy tụ được nhiều cây bút tronh cộng đồng. Từ những người mới tập cầm bút viết báo đến những người đã học hành nghiêm chỉnh về nghề báo, nghề văn đã lấy Quê Việt làm nơi gửi gắm những tâm tư, tình cảm của mình. Nhiều cây bút đã được tôi luyện và trưởng thành từ cái nôi Quê Việt. Nhờ có Quê Việt mà Câu lạc bộ Thơ của người Việt tại Ba Lan được thành lập và hoạt động thường xuyên. Đây là nơi để các “nhà thơ cộng đồng” có đất để đăng tải các bài thơ mới ra lò của họ. Trần Hoài Văn, một người đã qua đào tạo nghề báo ở Liên bang Nga đã có lần thổ lộ: „Tôi đã trưởng thành từ cái nôi Quê Việt, tôi biết ơn Quê Việt nhiều lắm”.
Quê Việt không chỉ đưa tin thời sự, thông báo các hoạt động của các tổ chức, hội, đoàn mà còn là nơi ra mắt các sáng tác văn học của các cây bút trong cộng đồng người Việt tại Ba Lan. Nhân đây, tôi cũng muốn bật mí thêm về một cây bút hiện đang được nhiều người hâm mộ, đó là Trần Quốc Quân, nguyên phó Tổng biên tập của Quê Việt. Tôi đoán rằng, trong khi bày tỏ tâm tư của mình bằng những bài tản văn, bài xã luận trên trang báo cộng đồng, anh đã nảy ra ý định viết về những câu chuyện về thân phận của những người xa quê, đang lăn lộn, mưu sinh trên đất trời Âu. Và những câu chuyện ấy đã được Ban biên tập báo chọn đăng tải lần lượt trên Quê Việt. Và chính những người trong Ban biên tập đã động viên anh viết lại các câu chuyện ấy thành tiểu thuyết “Tuyết Hoang”.

 
Quê Việt không chỉ đưa đến bạn đọc những tin tức, những bài thơ, truyện ngắn mang đậm dấu ấn cuộc sống mưu sinh của người Việt trên đất Ba Lan. Trong suốt nhiều năm trời những người làm báo Quê Việt còn là người đưa tin nhanh nhất những hoạt động văn hóa, thể thao, từ thiện của các tổ chức, hội đoàn trong cộng đồng. Những tin này còn được gửi về trong nước qua đài truyền hình VTV4, góp phần tạo dựng những hình ảnh đẹp của Việt kiều ở Ba Lan. Trong mấy thập niên, Báo Quê Việt đã được cộng đồng chúng ta tín nhiệm để đứng ra tổ chức các cuộc thi Người đẹp Thanh lịch. Vai trò tổ chức của Quê Việt cũng đã được cộng đồng vinh danh trong việc mời các ca sỹ từ trong nươc, từ hải ngoại đến Ba Lan biểu diễn cũng như gặp gỡ và giao lưu với nhiều nhà văn, nhà thơ từ trong nước sang.

 
Quê Việt được sinh ra và lớn lên trong sự đùm bọc của cộng đồng. Cho đến bây giờ, tất cả các chi phí cho in và phát hành báo nhờ vào tài trợ. Nguồn tài trợ chính cho báo là từ các mạnh thường quân và các tổ chức hội đoàn người Việt tại Ba Lan. Thời gian trước đây, những mạnh thường quân như Nguyễn Văn Hảo, Trần Anh Tuấn, Hoàng Mạnh Huê, Đỗ Quân, Trần Quốc Quân và nhiều người khác nữa đã ủng hộ tài chính cho báo thường xuyên. Khi Ban biên tập quyết định bán báo in với giá từ 3 đến 5 zł, nhiều người trong cộng đồng đã ủng hộ thông qua việc mua báo. Có một thời gian, Hội Người Việt và các tổ chức cộng đồng, các Trung tâm thương mại ủng hộ Quê Việt bằng việc đặt mua báo in về phát cho bà con. Tuy nhiên, kể cả những khi bán được số lượng nhiều nhất thì cũng chỉ đủ để trang trải tiền in ấn và trả công cho người làm kỹ thuật. Chỉ khi nhận được tiền tài trợ từ dự án của Liên minh châu Âu (vào 2 năm 2009-2010), thì báo mới có dư kinh phí để trả tiền nhận bút cho các tác giả. Khi Dự án chấm dứt thì tờ báo lại rơi vào cảnh như trước.
Với mục đích là phục vụ cộng đồng chứ không phải kinh doanh. Những người gửi bài đến cho báo đều không nhận thù lao. Ban biên tập làm việc theo hình thức như sinh hoạt câu lạc bộ, tự túc xe cộ, khi nào có việc thì được triệu tập đến, làm cho đến khi hết việc thì về và cũng không có thù lao. Chỉ có một người được trả công chút ít đó là người đảm nhiệm việc lên khung, vào bài để đưa đi in ấn.
Khó khăn về tài chính luôn là vấn đề nổi cộm đối với người làm báo. Những tờ báo cộng đồng sinh trước và sinh sau Quê Việt như Phương Đông, Tương lai, Đoàn kết... đã không sống được. Nhưng Quê Việt đã kiên cường bám trụ vững vàng trên mảnh đất ấm áp của cộng đồng. Chỉ đến khi khó khăn quá, Quê Việt đành phải cắt bỏ báo in, chuyển sang duy trì báo mạng. Và Quê Việt online (queviet.eu) vẫn tiếp tục đồng hành với cộng đồng cho đến hôm nay.
Tuy nhiên, những năm vừa qua, sự phát triển nhanh chóng của các nền tảng mạng xã hội đã đưa độc giả xa dần báo chí thông thường. Quê Việt cũng không nằm ngoài những thờ ơ đó. Tổng biên tập Lê Xuân Lâm, người được tôn vinh giữ ngọn lửa Quê Việt cháy sáng suốt 25 năm qua đã luôn trăn trở, tìm mọi cách để duy trì tờ báo. Những năm gần đây, có thêm một người tâm huyết nữa, đó là Phó TBT Trần Trọng Hùng, một doanh nhân thành đạt, đã bỏ nhiều công sức để làm cho giao diện của tờ báo ngày càng hấp dẫn hơn. Mặc dù vậy, tờ báo online vẫn chỉ được một lượng độc giả rất khiêm tốn đón đọc, trong đó phần lớn là những bạn đọc từng sống ở Ba Lan hoặc có duyên nợ với Ba Lan nhưng đang sống ở Việt Nam. Trước tình hình này, Quê Việt lại nhanh chóng chuyển hướng, không chỉ phát hành báo điện tử mà còn trở thành một Facebooker để tiếp tục phục vụ cộng đồng. Những status của Quê Việt với những thông tin nhanh, cập nhật hàng ngày những sự kiện quan trọng tại Ba Lan cùng những hoạt động của cộng đồng đã được rất nhiều người đón đọc, chia sẻ và bình luận.
Để có được sự tin yêu của độc giả trong suôt những năm qua, ngoài sự cố gắng của Ban biên tập, phải kể đến những đóng góp của nhiều cây bút trong cộng đồng. Trong những thập niên đầu thế kỉ 21, nhiều truyện ngắn và thơ đã thổi hồn cho những trang báo in Quê Việt. Tác giả của chúng không ai khác, là những người đang lăn lộn mưu sinh trên đất nước Ba Lan. Có thể liệt kê những cái tên tiêu biểu như: Thiên Nam (Lê Huy Thọ), Cao Đắc Hiển, Hoàng Trọng Hà, Hà Duyên Minh, Trần Hoài Văn, Trần Quốc Quân, Nhị Hồng, Nguyễn Đính, Văn Thành Hưng, Trà My, Lâm Hải Phong ... Nhiều người vừa là biên tập viên, vừa là phóng viên đưa tin thời sự, dịch bài từ tiếng Ba Lan, giúp bạn đọc hiểu biết về chính trị, xã hội, luật pháp, phong tục tập quán Ba Lan như: Nguyễn Minh Thành, Nguyễn Xuân Nhung, Xuân Nguyên (Đào Công Ngoạn), Nguyễn Hữu Viêm, An Vũ...

 
Những tin và hình ảnh về hoạt động văn hóa và kinh doanh của cộng đồng người Việt tại Ba Lan cũng luôn là một mảng quan trọng trên các trang báo. Những phóng viên tự nguyện như Lê Xuân Lâm, Thủy Tiên, Xuân Nguyên, Hồng Hoa, Nguyễn Hồng Lĩnh, Trần Trọng Hùng...đã không tiếc thời gian, có mặt tại những sự kiện để đưa tin. Thủy Tiên (Phó TBT Võ Văn Long) còn thay mặt cho Quê Việt làm cầu nối giữa cồng đồng chúng ta với đài truyền hình Quốc gia VTV4.
Quê Việt còn có nhiều bài viết thể hiện tâm tư, tình cảm, chia sẻ những khó khăn, mất mát của những người con xa xứ (kể cả những thông báo lễ tang của một người nào đó). Những bài viết về cách giữ gìn, chăm sóc sức khỏe. Đặc biệt là trong thời đại dịch Covid, Quê Việt là nơi để bà con trong cộng đồng hàng ngày tìm hiểu về dịch bệnh, cách chăm sóc bản thân và không bi quan, sợ hãi. Có rất nhiều người tham gia vào các đề tài này với tư cách cộng tác viên mà tôi không thể liệt kê hết ra đây. Điều đáng nói là, tất cả những cây bút, dù là những người đến trước hay đến sau với Quê Việt (những người mà tôi đã nhớ hoặc không nhớ ra khi nêu tên), đều tâm huyết (và không bao giờ đòi hỏi thù lao), để Quê Việt luôn có chỗ đứng trong trái tim của bà con cô bác cộng đồng. Tất cả đều đã và đang tạo nên một bản hòa tấu, góp phần làm cho đời sống tinh thần của người Việt tại Ba Lan được ổn định và nâng cao, thúc đẩy quá trình hội nhập của cộng đồng chúng ta.

 
Nhân dịp kỉ niệm 27 năm ngày thành lập báo Quê Việt (24/04/1999-24/04/2026), xin chúc báo có thêm nhiều sinh lực mới để tiếp tục đồng hành cùng Cộng đồng người Việt tại Ba Lan, xứng đáng là một biểu tượng mang đậm dấu ấn Việt trên đất nước của Sô-panh.

Xuân Nguyên