Trong số những điểm du lịch, tiêu biểu nhất và được nhiều người biết đến là các địa danh sau:
Hồ Ba Bể ở độ cao 145 m so với mặt nước biển, diện tích mặt hồ khoảng 500 ha được bao bọc bởi những dãy núi đá vôi có nhiều hang động và những suối ngầm khi ẩn khi hiện. Trên một con thuyền nhỏ, theo dòng sông Năng chảy dưới chân núi đá vôi, giữa những bờ vách đứng núi Lung Nham, xuyên qua động Puông chập chờn trong ánh sáng mờ ảo, bạn sẽ tới địa phận hồ Ba Bể. Toàn cảnh hồ như một bức tranh thuỷ mặc làm say lòng nhiều du khách từ xưa đến nay. Hồ được kiến tạo lớn nhất miền bắc Việt Nam giữa vùng đá phiến và đá vôi. Đoạn giữa hồ hơi eo lại. Có hai đảo nhỏ nổi lên giữa hồ, một đảo giống như con ngựa đóng cương đang lội nước (nên còn gọi là đảo An Mã). 
Vườn Quốc gia Ba Bể - một di sản thiên nhiên quý giá, có diện tích 23.340 ha. Đây là một hệ thống rừng nguyên sinh trên núi đá vôi bao bọc xung quanh hồ nước trong xanh. Ở đây có tới 417 loài thực vật và 299 loài động vật có xương sống. Có nhiều loại động vật quí hiếm như phượng hoàng đất, gà lôi, voọc mũi hếch... còn được lưu giữ ở đây.
Ở Ba Bể, bạn cũng có thể thuê xe Minsk để leo núi lội qua suối đi chợ Nam Cường. Chợ có rất nhiều đồng bào Mông, Tày, Nùng, Dao đi mua sắm nông cụ và quần áo. Có những "siêu thị quần áo" treo trên tường rào toàn cây, có những quán bánh gai rán, xôi rán và cá rán chỉ ăn 1.000đ là no bụng. Rồi phải vượt qua 10km đường núi về bản Pắc Ngòi, phải gọi thuyền sang bên hồ mới về nơi nhà nghỉ.
Ở bản Pắc Ngòi có rất nhiều cá ngon, cá dầm xanh, cá anh vũ, cá lăng, cá chiên, ở thác Đầu Đẳng sông Năng đổ về. Lẩu cá, cá nướng là món ăn nổi tiếng ở bản Pắc Ngòi, gà núi nướng, thịt dê nướng ăn với xôi nếp nướng. Bạn có thể mời đội văn nghệ địa phương biểu diễn hát then và nghe hát dân gian, nghe đàn tính của vùng Bắc Kạn và Cao Bằng.
Nếu du lịch mạo hiểm, bạn hãy mời hướng dẫn viên địa phương, họ sẽ giúp bạn đi du lịch núi Lũng Nham, giáp vùng thượng lưu sông Năng, cách hồ Ba Bể 2 giờ đồng hồ đi thuyền. Bạn có thể ghé thăm những ngôi chùa cổ kính trong núi, chùa thờ một tượng Phật, một năm chỉ có rất ít lữ khách ghé qua.
Động Puông nằm trên dòng sông Năng, cách huyện lỵ Ba Bể 5 km. Đây là nơi con sông Năng chảy xuyên qua một dãy núi đá vôi tạo thành. Động có chiều dài khoảng 200 m, chiều cao trung bình của động từ 25 đến 30 m với nhiều hình thù, cột đá hùng vĩ. Trong động còn có đàn dơi hàng chục vạn con sinh sống và trú ngụ.
Ao Tiên - một hồ nước nhỏ, rộng chừng 3 ha nằm trên đỉnh núi. Bị bao bọc bởi rừng nhiệt đới nên khí hậu ở đây rất mát mẻ và trong lành. Tương truyền đây chính là nơi các nàng tiên trên trời thường xuống tắm và đánh cờ.
Nơi dòng sông Năng tiếp giáp với tỉnh Tuyên Quang và bị chặn lại bởi những tảng đá lớn nhỏ xếp chồng lên nhau với độ dốc chừng 500 m, tạo thành một thác nước ngoạn mục kỳ vĩ có tên thác Đầu Đẳng. Có chiều dài khoảng 2 km, thác hoà với phong cảnh rừng nguyên sinh tạo ra một ấn tượng khó quên. Không những vậy, tại đây còn xuất hiện loại cá chiên, một loài cá quý, hiếm (có những con nặng trên 10 kg).
Truyền thuyết kể rằng : Ngày xưa, ở vùng Bắc Cạn, mỗi năm dân làng Năm Mẫu đều có tổ chức lễ cúng Phật lớn, gọi là lễ Vô Gia. Dân chúng khắp miền mạn ngược tề tựu lại rất đông. Một hôm, có một bà lão bệnh cùi đến làng dự lễ. Quần áo bà rách rưới, tả tơi, người bà bốc mùi hôi hám, rất khó chịu, khiến mọi người phải lánh xa. Bà lão hủi này đến nhà nào xin ăn, đều bị xua đuổi, mắng nhiếc. Người ta sợ lây bệnh cùi hủi.
Tuy nhiên, có người biết động lòng thương hại. Đó là một người đàn bà góa, ở với con trai. Bà không kinh tởm, gọi bà lão hủi vào nhà cho ăn uống no đủ. Sau đó, bằng lòng cho bà lão ăn mày ngủ nhờ một đêm, ở góc vựa lúa, trong lều. Đến nửa đêm, hai mẹ con bỗng giật mình thức giấc, nghe có tiếng động ầm ầm dữ dội từ phía vựa thóc. Mở cửa vựa thóc ra, không thấy bà lão cùi đâu, mà là một con rắn lớn uốn mình ầm ầm như tiếng sấm. Hai mẹ con kinh hãi trở ra, thao thức, lo sợ, không ngủ được nữa. Đến sáng, thấy bà lão đi ra từ vựa thóc, nói:
Ta thật sự không phải là người, chỉ giả dạng ăn mày để thử lòng từ thiện của tín hữu nam nữ đến làng Năm Mẫu lễ Phật. Tất cả mọi người đều xua đuổi tôi, ngoại trừ 2 mẹ con nhà này. Họ đều là khẩu Phật tâm xà, sẽ không tránh khỏi hình phạt của bề trên đã giao phó cho tôi thi hành. Hai mẹ con bà biết thương kẻ khốn cùng, cho nên tôi xin báo trước là sắp có tai hoạ lớn xảy ra. Hễ khi nào thấy có nước nguồn bắt đầu đổ về đây, thì hai mẹ con hãy mau mau chạy lên đỉnh núi mà tránh.
Nói xong, bà lão biến mất. Qua ngày hôm sau, trong lúc mọi người đang chen nhau đến dự lễ Phật giữa làng, bỗng nhiên, nước ở đâu cuồn cuộn đổ tới tứ phía, tràn vào thung lũng. Người ta trèo lên mái nhà, trèo lên cây. Nhưng nước cứ dâng tràn đầy lên mãi, ngập cả những nóc nhà và cây cao. Tất cả mọi người đều bị chết ngộp, trừ 2 mẹ con bà góa kia đã chạy vội thoát lên được trên đỉnh núi cao.
Trên núi, 2 mẹ con dựng lên một gian nhà nhỏ sinh sống. Nơi này, về sau trở thành một ngôi làng đông đúc, và ngày nay vẫn có tên là làng Năm Mẫu. Cả thung lũng bị nước tràn ngập thì hoá thành 3 cái hồ rộng lớn, mênh mông như bể, nên người ta gọi là Hồ Ba Bể. Nước ở ba hồ lưu thông nhau, nhưng ghe thuyền không thể đi được từ hồ này sang hồ kia, vì có các đập đá lớn ngăn trợ Hồ Ba Bể rộng bát ngát, nước trong xanh như ngọc bích, nổi bật giữa núi rừng hùng vĩ của miền thượng nguồn miền Bắc .
theo ( dulichvietnam )