Du khách dọc theo đường quốc lộ I cách cố đô Hoa Lư khoảng 4km về phía Nam là đã đến Tràng An, nơi những dải đá vôi, thung lũng và những sông ngòi đan xen tạo nên một không gian huyền ảo, kỳ bí.
Ngồi trên chiếc thuyền nhỏ, du khách có thể tham quan từ hang động này tới hang động khác, để rồi phải trầm trồ trước bất ngờ này đến bất ngờ khác. Con thuyền nhỏ đang lượn trôi trên sông Sào Khê, bất chợt gặp một khe núi nhỏ, liền rẽ vào và kìa, trước mắt du khách đã là một hang động với biết bao nhũ đá đủ hình dáng, màu sắc lung linh.
Mây trời, non xanh, nước bạc hoà quyện vào nhau, thoắt ẩn, thoắt hiện. Nước hồ in bóng núi, bóng mây; vừa hùng vĩ vừa mộng mơ, kỳ ảo, huyền diệu đó là cảm nhận chung của nhiều du khách khi đặt chân lên khu du klịch Tràng An.
Khu du lịch hang động hay còn gọi là quần thể xuyên thủy động nằm trong khu du lịch Tràng An, có khoảng 50 hang động trong số gần 100 hang động có nước, được nối với nhau bởi gần 30 thung (bây giờ là gần 30 hồ nước).
Các hang động đều có một vẻ đẹp riêng như: hang Ba Giọt, hang Địa Linh, hang Tối, hang Sáng, hang Ao Trai, hang Seo, hang Si, hang Sính, hang Thuốc... Nhiều hang, nhũ đá từ trên cao chảy dài, xếp chồng lên nhau từng lớp, từng lớp, mềm mại, óng ánh, mỗi người có thể tưởng tượng ra các hình thù khác nhau.
Điều kỳ lạ là các thung đều được thông với nhau bởi các động xuyên thuỷ có độ dài, ngắn khác nhau. Đó là những mạch ngầm của nước, để núi non gắn bó, tương hỗ, hoà quyện với nhau, thân thiện như người với người nối vòng tay lớn. Núi giăng thành lũy bao bọc xung quanh hồ nước ở giữa có gò, đảo.
Nhìn xa xa trên sườn núi, du khách thấy một vài con thú nhỏ, từng đàn dê đang chạy nhảy ăn lá cây. Mỗi ngọn núi, quả núi mang một hình dáng riêng, khác nhau và cùng với mây trời, sông nước, cỏ cây đã tạo ra một quần thể xuyên thuỷ động độc đáo, nguyên sơ chẳng nơi nào có được.
Điều đặc biệt là quần thể Khu du lịch Tràng An nói chung và quần thể xuyên thuỷ động Tràng An nói riêng nằm gần các khu du lịch khác của tỉnh như: Khu di tích lịch sử Cố đô Hoa Lư, Khu du lịch sinh thái đất ngập nước Vân Long, Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, hồ Đồng Chương, Vườn Quốc gia Cúc Phương...
Một người bạn là dân Ninh Bình dặn tôi: muốn thăm Tràng An vào ngày nghỉ phải đi sớm thì mới mua được vé thuyền. Khi tôi ngỏ lời nhờ bạn mua vé từ hôm trước, bạn tôi cười: nguyên tắc bất di bất dịch ở đây là cứ có người mới bán vé vì thuyền không thể chờ người. Đành vậy, thế là chúng tôi xuất phát ở Hà Nội từ đêm. Hơn 7 giờ đã đến Tràng An mà khách đã đông kín bến thuyền Sào Khê. Tôi thực sự choáng ngợp trước không gian sơn thủy hữu tình ở vùng đất Tràng An. Buổi sáng, bức tranh thiên nhiên ở đây thật thông thoáng, êm ái, thanh cao, tươi tắn mà vẫn tạo vẻ khêu gợi đầy hấp dẫn, sinh động. Đáy nước trong xanh in sắc núi.
Trên những rừng cây tự nhiên là nơi trú ngụ của nhiều loài chim thú. Nghe nói, vùng này có chừng hơn 310 loại thực vật bậc cao, trên 30 loài thú, hơn 50 loài chim. Tràng An cũng có tới 31 thung, 48 hang động xuyên thuỷ đã được phát hiện trong đó có những hang xuyên thủy dài 2.000m như hang Địa Linh, hang Sinh Dược, hang Mây… Tuy nhiên, trong 3 giờ đồng hồ ngồi thuyền, chúng tôi chỉ được khám phá 9 hang động.
Người chở thuyền cho chúng tôi là chị Huệ, 40 tuổi nhưng đã có con đang học Đại học Ngoại giao. Với vẻ dịu dàng nhưng rất tự tin, chị Huệ đã giới thiệu cho chúng tôi phong cảnh non nước Tràng An bằng sự cởi mở, nhiệt tình khiến tôi nhớ đến câu “chẳng thơm cũng thể hoa nhài, dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”. Chúng tôi càng yên tâm hơn khi chị Huệ cho biết: tất cả những người tham gia chở thuyền ở đây đều đã qua những cuộc sát hạch về khả năng chèo thuyền trong hang tối, phải thành thạo về địa hình sông nước và phải có hiểu biết nhất định về lịch sử, địa lý vùng này để giới thiệu với khách du lịch Bắt đầu từ Hang Tối dài 320 m có lòng hang rộng hẹp biến đổi bất ngờ, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trầm trồ trước những kỳ quan của Tạo hóa với những nhũ đá được tạo nên và không ngừng biến đổi theo thời gian. Những giọt nước chảy ra từ trần hang làm không khí trong hang mát lạnh.
Ra khỏi Hang Tối, chúng tôi được đi vào Hang Sáng dài 100 m với những nhũ đá pha cát óng ánh kỳ lạ tạo nên bức tranh long lanh huyền ảo. Hang Nấu Rượu có mạch nước ngầm sâu hơn 10 m, lại có một bãi nổi rất độc đáo với truyền thuyết ngày xưa có một ông khổng lồ nấu rượu ở đây. Tương truyền, các bậc tiền bối đã vào đây lấy nước để nấu rượu tiến vua, khi nạo vét lòng hang các nhà khảo cổ đã phát hiện rất nhiều bình gốm, hũ, vại và các dụng cụ để nấu rượu. Tiếp đó là các hàng Ba dẹt, Hang Seo, Hang Sơn Dương, Hang Khống, Hang Trần, Hang Quy Hậu với những sự tích rất hấp dẫn.
Điểm thú vị nhất của hành trình khám phá Tràng An là được đi theo lộ trình khép kín mà không phải quay ngược lại. Quần thể hang động ở đây giống như một trận đồ bát quái liên hoàn, nếu không phải là người am hiểu địa hình sẽ rất khó tìm được đường ra. Mỗi thung là một bức tranh thủy mặc khác nhau về thế núi, dáng núi và hồ nước. Mây trời, non xanh, núi biếc hòa quyện với nhau, thoắt ẩn, thoắt hiện.
Tất cả các thung được nối liền với nhau bởi các động xuyên thủy có độ dài, ngắn khác nhau có tác dụng chuyển tải nước đối lưu chảy thông từ khe núi này đến khe núi kia. Núi giăng thành luỹ bao bọc quanh hồ nước và ở giữa nổi lên khu đất với rừng cây mọc thành đảo. Xa xa trên triền núi, dưới tán cây rừng lúp xúp là những đàn dê núi tung tăng trên các tảng đá chênh vênh. Hệ thống hang động của Tràng An rất đa dạng, nhiều nơi còn có các hàm ếch, là dấu tích của biển.
Vì vậy, nơi đây còn được gọi là “Hạ Long trên cạn”. Việc phát lộ ra hệ thống hang động Tràng An đã dần hé mở ra sự đúng đắn của việc định đô của vua Đinh Tiên Hoàng tại Hoa Lư. Đó cũng là một căn cứ quan trọng để nhà vua khẳng định độc lập chủ quyền của dân tộc dựa trên cơ sở sức mạnh của dân tộc.
Trước khi vào Hang động, chị Huệ đưa chúng tôi lên Đền Trình là nơi thờ 2 vị giám quan đã canh gác tại khu vực này. Trên đường đi chúng tôi còn được vào Đền Trần cao 350 bậc ngay trước Hang Trần là nơi thờ trung vương tướng Trần Quý Minh, viên tướng trấn ải Sơn Nam thời Hùng Vương thứ 18. Cuối cùng là Phủ Khống, nơi thờ 7 vị quan trung thần triều Đinh, gắn với các truyền thuyết khi vua Đinh Tiên Hoàng băng hà. Tại đây còn cây thị trên nghìn năm tuổi có 2 loại quả: quả tròn và quả dẹt.
Ấn tượng nhất của hành trình du lịch Tràng An là tính thương mại hình như chưa thâm nhập vào đây, từ phong cảnh đến con người đều mang đậm sự chất phác rất đáng yêu. Dù khách đông hay vắng, nhất định phải có người mới bán vé. Vì vậy, cò vé không có đất làm ăn ở đây. Không có sự chèo kéo, thuyền cứ xếp dọc bến sông, khách xuống thuyền nào thì thuyền nào thì thuyền ấy nhổ neo. Cũng không có chuyện chủ thuyền gạ gẫm tiền bồi dưỡng của khách như đi chùa Hương.
Dù không có một lời nhắc nhở nào nhưng mặt nước ở đây rất sạch sẽ, không có bất kỳ rác rưởi hay túi ni lông, vỏ chai nhựa như nhiều nơi khác. Có lẽ trong môi trường hoang sơ đượm vẻ linh thiêng này, không ai nỡ vứt dù một mẩu giấy xuống nước. Cũng như du khách ở nhiều thuyền khác, chú em trong đoàn chúng tôi xin được chèo thuyền thử nhưng không quen làm nước bắn tung tóe khiến mọi người cười vang. Tràng An ơi, chắc chắn tôi sẽ còn quay lại.
Thuy Duong (Tổng Hợp)