Núi Đá Bia (Phú Yên) nhìn gần mà xa vời vợi, xưa nay ít ai bỏ công sức leo lên tận đỉnh để được mắt thấy tay sờ, tắm mây, hóng gió, ôn lại những trang sử hào hùng của tổ tiên trong những ngày đầu mở cõi.
Du khách đi ô tô trên quốc lộ 1A, đoạn từ thành phố Tuy Hòa (Phú Yên) đến thành phố Nha Trang (Khánh Hòa), lúc xe bắt đầu lên đèo Cả đã trông thấy một tảng đá khổng lồ hình chữ nhật nằm bên tay trái nhô cao lên nền trời xanh. Đó là núi Đá Bia, cao 706 m, tên chữ là Thạch Bi Sơn, dân gian gọi là núi Ông bởi gần đó có ngọn núi thấp hơn, cao 586 m, gọi là núi Bà.
Xưa, ngọn núi này có tên là “Thiên Nam đệ nhất trụ” (tức cây trụ hùng vĩ nhất trời Nam). Các nhà hàng hải gọi nó là ngón tay của Chúa (le doigt de Dieu) vì từ ngoài biển khơi trông vào, đỉnh hòn đá giống như hình ngón tay chỉ lên trời. Theo tấm bia Chăm khắc ở chân núi Nhạn (hiện còn lưu giữ ở Bảo tàng Lịch sử Việt Nam) thì núi Đá Bia có tên Phạn là Lingaparvatha (Linga đại sơn thần) tức Linga thần Siva. Núi Đá Bia nằm trong dãy Đại Lãnh (tức đèo Cả) có chóp Ông cao nhất ở giữa, bốn phía có bốn chóp thấp hơn là Bà Đệ, Bà Ứng, Bà Hiền và Bà Từ.
Năm Bính Thân (1836) vua Minh Mạng đã cho khắc dãy núi Đèo Cả vào Tuyên Đỉnh trong hệ thống cửu đỉnh đặt trên sân Thái Miếu ở kinh đô Huế. Đến năm Tự Đức thứ 6 (1853) thì được đưa vào từ điển danh mục những nơi tôn kính để thờ.
Ngọn núi thiêng này nhìn gần mà xa vời vợi. Vào mùa mưa, núi luôn đắm chìm trong lớp mây mù dày đặc. sườn rất dốc, phủ toàn đá với đủ hình đủ cỡ nằm chồng xếp lên nhau ngổn ngang, bề bộn, đó đây điểm xuyết vài mảng xanh của cây cối.
Còn đường đèo thì quanh co uốn khúc ở chân núi, mãi cho đến khi xe lên tận đỉnh đèo Cả, đổ dốc hướng về phía Vũng Rô thì hình ảnh Thạch Bi Sơn mới xa mờ bỏ lại sau lưng du khách. Chẳng thế mà xưa nay, ít ai bỏ công sức leo lên tận đỉnh để được mắt thấy tay sờ, tắm mây, hóng gió, ôn lại những trang sử hào hùng của tổ tiên trong những ngày đầu mở cõi.
Đá Bia có nhiều dải rừng nguyên sinh rất đẹp, gần là những cánh rừng giang xanh um rồi tiếp đến rừng chò, rừng chà rang... Thảm thực vật trên núi vì thế mà rất đa dạng và phong phú. Càng lên cao, cây cối càng um tùm, dây leo càng phát triển. Theo nhà dược học Nguyễn Viết Tựu, trên đỉnh ngọn núi này có thể có nhiều loại thảo mộc có giá trị về mặt dược liệu chưa được khám phá.
Núi Đá Bia được nhân dân Phú Yên đưa vào văn học dân gian, xem như một đài khí tượng thủy văn thiên nhiên hữu ích cho cả vùng: “Chóp chài đội mũ/ Mây phủ Đá Bia/ Cóc nhái kêu lia/ Trời mưa như trút”...
Thùy Dương (Theo Quân Đội Nhân Dân)