Người ta nói năm nay không chỉ khủng hoảng kinh tế, thêm khủng hoảng thời tiết, khủng hoảng cả tâm lý vì lòng người bất an. Nhiều người Việt Nam ở Ba Lan, ở Czech, đặc biệt ở Nga năm nay rơi vào tình cảnh trắng tay: chợ tan, tiền mất, hàng bùng. Âm ỉ về bệnh tật sau nhiều năm bươn trải nơi xứ lạnh bắt đầu trỗi dậy. Đúng là „họa vô đơn chí”. Lúc này đây chạy trốn cái khủng hoảng bằng cách nào?. Chúng tôi rủ nhau đi tìm cho mình một góc nhỏ „bình an”. Và cơ hội đã tới. Có những ngày nhàn rỗi, thời tiết đẹp như mong, một chuyến du xuân để đầu óc thảnh thơi sẽ cho mình một chút khuây khỏa cũng là quà tặng đáng quý cho đời. Đó là lý do có tour du lịch W- K- P.
Kraków yên tĩnh với Wawel
Thời tiết những ngày giữa tháng 6 đẹp như cầu được ước thấy. Con đường bộ dẫn chúng tôi từ Warszawa đến Kraków vào lúc thời tiết đẹp trời không mưa, nắng không chói chang, gió chỉ đủ lay động những cành non mới nhú lá xanh mơn mởn, vàng mượt, đỏ rực như những „panorama” đuổi nhau chạy tít dọc 2 bên đường. Qua các cánh rừng thông hương thơm nhẹ lan tỏa, lại đến rừng bạch dương sáng trắng, thóang đãng đủ cho làn gió mát đuổi nhau ùa vào khoang xe đem lại những cảm giác nhẹ nhàng dễ chịu. Có được giờ phút thảnh thơi, thư thái chiêm ngưỡng xứ sở giầu có về tài nguyên đất đai của Ba Lan, chúng ta mới thấy chạnh lòng: trên đời này chẳng bao giờ có bình đẳng và công bằng. Ba Lan có tổng diện tích xấp xỉ Viêt Nam 312 nghìn km2 (VN là 331 nghìn) mà dân số của BL chưa bằng ½ VN. Trên 10 triệu người BL sống ổn định ở nước ngoài gấp hơn 3 lần người VN sống ở nước ngoài nhưng có bao nhiêu người Viêt còn phải bươn trải để đủ sống. Với điều kiện tự nhiên mà „Chúa” ban tặng cho xứ sở bình yên này, làm gì có chuyện đói, nếu không có biến cố đặc biệt. Cũng phải nói thêm là chúng tôi người của tự do cả về tinh thần và công việc. Thích đâu thì nghỉ đó, đói ăn, khát uống tùy cơ. Dường như trong chuyến đi này „Thiên thời, Địa lợi, Nhân hòa” đã tăng thêm cảm hứng cho chuyến đi. Vậy chẳng còn gì để ca thán. Kraków cổ kính xa xưa, có nét đẹp rất riêng, hàng năm vẫn đón tiếp trên dưới 2 triệu du khách thăm quan. Wawel tĩnh lặng, huyền bí soi bóng xuống dòng sông Wisła trong xanh, êm đềm chảy qua bao thành phố, rừng cây, cánh đồng dọc theo chiều dài đất nước từ biên giới Czech đến tận Ban Tích . Sân chợ (Stary Rynek) nhộn nhịp khách du lịch, đông nhất vẫn là người châu Âu, tại đây cứ 30 phút lại vang lên tiếng kèn „Hejnał Mariacki” từ bốn phia tháp chuông nhà thờ. Càng về tối Kraków càng thơ mộng, trong lành hơn. Vào thành cổ tiện lợi nhất là quốc bộ. Nếu muốn thưởng ngoạn cách đi lại thời xưa của các tầng lớp quý tộc BL thì nên chọn cỗ xe đôi ngựa. Ít khi được tận mắt ngắm nhìn những con ngựa to cao, lông mượt, cườm đẹp hơn tranh vẽ. Nếu ai đến BL mà chưa qua mỏ muối thì tự cho mình chưa đặt chân đến xứ sở của nhà thơ vĩ đại BL Adam Mickiewicz mà lăng mộ của ông còn giữ lại trong thành Wawel. Wadowice - một thị trấn nhỏ cách Kraków khoảng 30 km được coi „địa linh nhân kiệt” đã sinh ra người con làm rạng rỡ dân tộc Ba lan đó là – Giáo hoàng Jan Paweł II. Nhân cách, đạo đức, công lao của Người mãi được xứ sở này và cả thế giới tôn kính. Kraków cũng là nơi mà nhà thơ đương đại được giải thưởng Nobel đang sống: bà Wiesława Szymborska. Nơi đây sẽ xây dựng một bảo tàng về sự nghiệp thơ văn của bà. Cách Kraków không xa chúng tôi đến một vùng thị trấn nhỏ xanh, sạch, đẹp. Wieliczka trở thành một bảo tàng lịch sử muối độc nhất vô nhị trên thế giới. Cách đây 2000 năm con người đã khai thác muối mỏ để làm thức ăn. Wieliczka là quà tặng của nhà vua Tây Ban Nha cho công chúa BL đi lấy chồng. 150 bậc cầu thang gỗ đưa chúng tôi xuống 9 tầng „địa ngục”.Vì là bảo tàng nên Wieliczka cũng đi qua các thời kỳ lịch sử của BL được UNESCO xếp hạng là di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới. Nếu được sống ở đó chắc không ai mắc bệnh viêm xoang vì nó là một an dưỡng đường. Đi quãng đường hầm không ít hơn 3000 m tưởng hết sức, nhưng đâu đó một giếng nước muối trả lại sức khỏe cho lữ hành. Đời sống tinh thần, cuộc sống tâm linh được tổ chức khá chu đáo, đầy đủ. Có những thánh đường toàn bằng muối đủ sức chứa hàng trăm người đến cầu lễ. Nếu không có người hướng dẫn rất dễ bị lạc đường, các đường hầm thông nhau, nhưng gió lùa mạnh tới mức khó đẩy được cửa ngăn các đường ngang lối dọc, tạo cảm giác như mình bị lạc đường thoát hiểm. Tôi đã từng thăm quan mỏ muối lần đầu tiên cách đây 45 năm, tuy chẳng nhớ nhiều, nhưng bao cảm nhận xa xưa vẫn còn in dấu ấn. Khách thăm quan dù chưa đến mùa du lịch mà đã đông nghịt. Lâu nhất là phải chờ thang máy lên mặt đất. Wieliczka đúng là một kỳ quan, nếu đã một lần thăm quan thật khó quên trong đời. Cuộc hành trình của chúng tôi là đi tiếp đến Praha. Quãng đường dài chỉ gấp rưỡi đường trở về Warszawa, nhưng thấy gần hơn vì đường ô-tô sang Czech dễ đi hơn nhiều. Hai quốc gia sát cạnh nhau mà có hai cuộc sống. Ba Lan nhìn chung vẫn bề bộn hơn từ đường xá, đến nhà cửa.
Bảo tàng muối Wiliczka Nhà thờ cổ kính gần 1000 tuổi Praha
Dân Việt ở Czech từ lâu đã phân tán khắp nơi. Khi mức sống có qúa nhiều chênh lệch giữa Tây Âu và Đông Âu thì người Việt bán trụ vùng biên. 60 nghìn người Việt trên một đất nước vẻn vẹn chỉ có khoảng 10 triệu dân quả là một con số đáng được lưu tâm (theo dự đoán thì có khoảng từ 5 đến 10 nghìn người Việt Nam ở Séc sống bất hợp pháp). Người Việt Nam ở Séc chủ yếu ở độ tuổi từ 5 đến 40, nhiều gia đình đã sống ở đây đến thế hệ thứ ba. Nay người Việt đã và đang tỏa về khắp các thành phố, thị trấn, làng mạc buôn bán rau quả, thực phẩm, quần áo, dịch vụ. Có rất nhiều người Việt Nam đang chuyển dần từ việc bán hàng chợ vào trong các cửa hàng. Cách làm „tiểu thương nhỏ VN” đã xuất khẩu sang Czech sớm hơn so với tất cả các nước Đông Âu. Tại đây họ mua đất mặt đường xây nhà để ở và kinh doanh. Nhà nào cũng có cửa hàng riêng của mình – đó là tối ưu hóa chi phí kể trong kinh doanh và trong đời sống hàng ngày. Nhiều ông chủ sống ở Praha nhưng lại có mạng lưới các quầy hàng ở tỉnh lẻ. Người Việt ở Czech ít đầu tư về Viêt Nam hơn, vì họ cho rằng hiệu quả kém hơn. Czech được coi là quốc gia thông thóang hơn về chính sách, nên bị dân ta khai thác „quá mức” và rồi cũng để lại nhiều tai tiếng. Người Viêt ở đây có mức sống chênh lệch chừng 1/3 là giầu có, 1/3 trung bình, 1/3 còn nghèo khổ (nhiều người ở Czech nhận xét như vậy). Với số lượng người Việt ở đây gấp hơn 2 lần người Việt ở BL, nên việc gì họ làm cũng mang tầm cỡ lớn hơn. Chúng tôi đã đến thăm một ông chủ sống ngay tại Praha. Ngôi nhà 5 tầng nằm trên mặt phố chính thủ đô Praha, tầng trệt là một cửa hàng thực phẩm rau quả. Lối vào sâu trong sân là cả hala siêu thị mini, bán đủ các mặt hàng dân dụng với mục tiêu: „không cho chúng nó thoát”. Toàn bộ tài sản, hàng hóa trên 2 triệu đô. Khi tâm sự anh ta nói thật: Em mở cửa hàng là cho vợ có việc làm hợp pháp và đủ chi phí cuộc sống, còn em vẫn phải „làm giầu”.
Chợ Sapa là phản ảnh rõ nét nhất tình hình kinh doanh của bà con người Việt ở Czech. Với một cơ sở bất động sản đồ sộ, nhưng chắp vá, Trung tâm thương mại Sapa thuộc quản lý của một số đại soái, mạnh ai người đó điều hành, kinh doanh. Quyền lợi luôn có nhiều mâu thuẫn. Những tiêu cực xã hội nẩy sinh hàng ngày. Chỉ tính riêng từ đầu 2009 đến nay đã xảy ra 22 vụ giêt người trên địa bàn Thủ đô (gần đây nhất là vụ giết người, bỏ xác vào trong công tơ nơ đến thối rữa mới phát hiện được). Nữ phát ngôn viên cảnh sát Praha Iva Knolová nhận xét: „điều tra vụ án về cái chết của người châu Á sẽ là cực kỳ khó khăn”. Đó là chưa kể các vụ đốt chợ, phá kho, trấn lột (một cháu bé 10 tuổi cố giữ két tiền mà bị chém cổ).
Người Việt sang lao động tại các công ty của Czech, bây giờ thất nghiệp, họ làm đủ các nghề tự do, phi pháp và thậm chí „đói ăn vụng túng làm liều”. Có người không muốn về nước, vì chưa kiếm đủ tiền vay cho chuyến đi, rồi quá nhiều sức ép đã tìm đến cái chết tiêu cực - tự tử. Hoạt động cộng đồng là một cứu cánh để xoa dịu nỗi đau của những kẻ khốn cùng. Lãnh đạo các hội đoàn phần đông là những người đã thành đạt, có cuộc sống ổn định, họ sẵn sàng bỏ tiền ra làm những việc từ thiện, lại được sự ủng hộ của đông đảo bà con tham gia (người có lòng hảo tâm, người đủ ăn, đủ tiêu) nên có nhiều hoạt động khá sôi động. Bóng đá, tenis, số báo in tư nhân ở Czech có lẽ nhiều hơn bất cứ cộng đồng nào ở nước ngoài, mới có thêm cả kênh truyền hình bằng tiếng Việt do chương trình Hội nhập của Czech tài trợ. Bà con mải „kiếm tiền” nên thiếu thốn về cuộc sống tinh thần, cuộc sống tín ngưỡng và tâm linh. Mảnh đất ngay sát chợ Sapa hơn 1 ha được mua để xây chùa là mơ ước, chờ đợi của bà con người Việt ở đây. Đó cũng là một lý do cho cuộc hành hương của nhà ngoại cảm Dương Mạnh Hùng sang Praha theo lời mời của Hội Viêt Nam tại Czech. Chỉ trong 2 ngày mà chứng kiến có liên tục mấy cuộc gặp gỡ của cộng đồng tai TT Sapa như cuộc giao lưu với hoa hâu Mai Phương Thúy.Việc đem bán những bức tranh hoa hậu lấy tiền làm từ thiện cũng gây nhiều tranh cãi. Các đại gia „nổi máu” quyết mua ảnh người đẹp về nhà „trang trí” nhưng rồi cũng chẳng biết treo ở đâu để không „liệt vị”. Cuộc giao lưu với nhà ngoại cảm Dương Mạnh Hùng có lẽ đem lại nhiều ngạc nhiên nhất cho bà con. Cuộc gặp dự kiến trong 2 tiếng, mà kéo dài thêm chừng ấy vẫn chưa làm thỏa mãn nhu cầu „bức bách”. Hai ngày sau số ít gia đình có cơ duyên gặp trực tiếp nhưng cũng chỉ là „giọt nước bỏ biển”. Nghe tin có nhà ngoại cảm đến Czech, nhiều người đi từ Đúc, từ biên giới để xin gặp, nhưng cũng đành về „tay không”. Nước có hồn dân có đạo, những gì đã làm mới chỉ bắt đầu mà chưa có có hồi kết. Nếu có dịp tôi xin được đề cập sau. Praha thủ đô cộng hòa Czech đẹp như bức tranh thủy mạc. Nhiều quận nằm trên đồi, quân nọ cách quận kia là cánh rừng xanh, làng, xã. Đường đi lên dốc xuống đồi, chui qua đường hầm dài từng cây số khác gì chuyện cổ tích thời nay. Đi ô-tô dọc bờ sông Vltava ngắm cảnh tầu thuyền tấp nập, đường phố chật hẹp mới thấy cuộc sống nơi đây thanh bình, nhưng sầm uất. Đã đến Praha ai cũng muốn được thăm thành cổ.
Vào ban đêm Praha đẹp lộng lẫy và huyền ảo. Hàng chục con cầu ở Praha bắc qua sông Vltava êm đềm (tổng chiều dài 435km), nhưng đẹp nhất là „cầu tình” với hàng chục tác phẩm điêu khắc bằng đá xanh. Có những tác phẩm „linh thiêng” được dân chúng sờ vào nhẵn bóng, đồn rằng rất ứng cho các lứa đôi muốn xây dựng một cuộc sống hạnh phúc gia đình. Vào mùa hè ban đêm nhiều người đi cầu lộc, cầu tài. Châu Âu có những thành phố đẹp như Praha, Budapeszt và Vien ai cũng một lần muốn thăm quan để được chiêm ngưỡng. Cung vua, nay là tòa nhà chính phủ, quốc hội trên thành cổ cao tít trên đồi nhìn từ bên này bờ sông Vltava trông rất uy nghiêm. Bạn có thể chụp ảnh với lính gác đứng im như tượng mà nét mặt hiền hậu, vui tươi. Lúc đổi gác đội danh dự làm những thủ tục truyền thống có từ hàng trăm năm nay. Chiến tranh người Czech đầu hàng để bảo vệ nền kiến trúc đồ sộ có gần nghìn năm chắc phải qua tranh cãi gay gắt. Thế còn năm 1968 khi quân đội Xô viết đổ bộ vào Praha thì vẫn có thanh niên tự thiêu để phản đối. Chính phủ Nga cũng đã có lời xin lỗi về sự kiện này. Chúng tôi đến Praha trong ấm áp tình cảm quê hương. Được lo chu đáo về ăn, ở, đi lại, được tiếp xúc với nhiều đối tượng dân mình qua nhiều câu chuyện đời thường, chúng tôi càng thấy xúc động khi nghe những câu chuyện bươn trải của bà con. người Việt nơi đây đê mưu simh, làm giầu. Chuyến tầu đêm, ngấc ngủ đưa chúng tôi về với những kỷ niệm xa gần. Warszawa gần gũi, thân quen đã khép lại cuộc du xuân ngắn ngủi nhưng lại biết thêm bao điều mới mẻ.
Trà Lý
Trà Lý
