Người dịch – Tomasz Pakuła đã hai lần đến Việt Nam. Anh thích Việt Nam qua phong cảnh thiên nhiên, con người, ẩm thực và truyền thống lịch sử của đất nước chúng ta. Anh đã tự học và có thể nói chuyện bằng tiếng Việt Nam. Tomasz Pakuła dự định sẽ viết một loạt bài về những gì đã cảm nhận được từ các chuyến đi tới xứ sở vùng Đông Nam Á. Bài „Việt Nam mới lạ - nieznany Wietnam” của anh được đăng trên etraveler.pl với nội dung khuyến khích mọi người nên đi du lịch Việt Nam, khám phá miền đất mới lạ. Bài báo hay, được nhiều người đọc và ủng hộ.
Việt Nam gắn liền với cái gì nhỉ? Với những dãy kiosk và những tiểu thương trên chợ trời Jarmark Europa mà hiện nay không còn tồn tại. Hoặc với „Ngày Tận thế” của Francis Coppola, „Trung đội” của Olivier Stone? Hay với bản thảo hoạt cảnh Ani Mru – Mru? Với chủ nghĩa cộng sản và cái gọi là thế giới thứ ba? Còn trong thực tế thì sao? Khi đã khám phá ra màu sắc mới lạ của thiên nhiên, con người và ẩm thực khác biệt trên đất nước này, thì tôi nhìn nó bằng con mắt khác hẳn.
Từ Nam ra BắcTôi bắt đầu khám phá ra Việt Nam thân yêu từ khi chưa có đường hàng không trực tiếp của LOT đến đất nước này. Tôi khởi hành chuyến chu du từ Sài Gòn và kết thúc tại Hà Nội. Còn bây giờ đã có đường bay thuận tiện, trực tiếp tới Hà Nội, thì có thể cân nhắc phương án đắt hơn một chút là bay đến Miền Bắc, rồi trở về từ Miền Nam hoặc ngược lại. Chính điều kiện tự nhiên của Việt Nam đã tạo ra cách đi du lịch như vậy.
Xuất phát từ phía đông dãy núi Hymalaja với các dân tộc tiểu số muôn màu sắc văn hóa ở phía bắc, trải qua nhiều vùng khí hậu khác biệt, ta thăm những danh lam thắng cảnh của Việt Nam dọc trên đường đi - Vịnh Hạ Long, nghe kể về lịch sử vĩ đại cố đô Huế, kết thúc bằng đảo Phú Quốc, nằm tận cùng phía tây nam.
Miền Bắc, Miền Trung và Miền Nam Việt Nam khác nhau bởi phong tục, ẩm thực, phong cảnh và ngữ điệu tiếng nói. Du lịch Việt Nam, ta tận mắt chứng kiến và ngạc nhiên trên từng bước đi.
Tận dụng cơ hộiThông thường, người Việt Nam rất chăm chỉ, họ bằng lòng với những gì có được hàng ngày. Họ luôn giữ một khoảng cách nhất định, nhưng tết nhất, vui chơi thì cũng hết mình.
Sài Gòn, mặc dù là đô thị 7 triệu dân, nhưng không quá chật chội như các thủ đô cùng cỡ ở Châu Âu. Nhưng hơi đông đúc, còn không khí thường có mùi khí thải mà người ta cảm thấy mỗi khi hít thở sâu. Màu sắc muôn vẻ và mùi vị kỳ lạ của chợ đã lôi kéo khách hàng đến các sạp hoa quả, rau và hải sản được sắp xếp một cách ngăn nắp. Đường phố nhỏ bé, các nhà hàng với hương vị cám dỗ. Còn giao thông đường phố phổ biến bằng những chiếc xe máy ga tay chạy từ phố này sang phố khác.
Một khi đã quen với tiếng ồn ào của thành phố, tôi không thể không cảm thấy rằng, ở đây nền kinh tế tự do đang ngự trị. Mỗi người đều kinh doanh một cái gì đó, kinh doanh cái mà họ thích, không nhất thiết phải có cửa hàng, anh đạp xích lô, người chở nước đá hay mở hàng ăn. Chủ nghĩa cộng sản ư? Chỉ còn sót lại ở những bức tượng lặng lẽ của thế kỷ trước.
Phong cảnhĐi du lịch Việt Nam, nhiều lần tôi đã ngắm nhìn vẻ đẹp choáng ngời của cảnh quan. Không phụ thuộc ở bất cứ nơi nào, nó đập vào mắt tôi những ruộng bậc thang xanh rờn trên Sa Pa hay những thác nhỏ chảy róc rách trong cánh rừng rậm nằm không xa Nha Trang hoặc từ trên đỉnh một trong hai ngàn hòn đảo nằm rải ra trên vịnh Hạ Long.
Còn nhớ, ngày thứ ba trong một chuyến hành trình ở Việt Nam, ngay sau khi hạ cánh xuống đảo Phú Quốc, tôi đã bị quyến rũ bởi những cây dừa nằm nghiêng mình trên bãi biển. Tôi liền gọi điện cho người thân và nói rằng: „Phong cảnh tuyệt vời! Có lẽ vào một dịp nào đó mình sẽ đưa mọi người tới đây”. Những ngôi nhà được sơn đẹp mắt của ngư dân nổi trên mặt nước. Mùi thơm của cá rán ngay sau khi mới được đánh lên, trộn lẫn mùi vị hạt tiêu tại các đồn điền xung quanh. Đó chỉ là phần nhỏ còn lại trong trí nhớ của tôi. Cường độ thu nhận các kỷ niệm ở đây trong vài ngày có lẽ bằng cả tháng ở những nơi khác.
Tất cả mọi thứ bổ sung cho vẻ đẹp của thiên nhiên, thường hoang dã, tự nhiên và màu sắc sặc sỡ như con bướm ở Sa Pa hay gây bất ngờ như con tắc kè (lần đầu tiên tôi nghe tiếng tắc kè trong đêm mà tưởng rằng ai đó đang làm trò đùa bằng cách bật máy ghi âm phát ra những âm thanh đó).
Hãy ăn tất cả mọi thứ.
Ẩm thực Việt Nam là một trong những khía cạnh làm chúng ta ngạc nhiên ngay từ buổi ban đầu. Trong khi chờ chuyển bay tại Hồng Kông, Một nhà quản lý – Người Filiphin có tên là Manuel – trong câu chuyện đã khuyên tôi rằng” „Tomek, anh hãy ăn tất cả mọi thứ. Việt Nam có các món ăn tuyệt vời”. Đúng vậy, trong ẩm thực Việt Nam không có điểm yếu. Hơn thế nữa nó không có nhiều điểm chung với những món ăn Việt Nam dành cho ”người da trắng” được bán trong các quầy bar phổ biến ở nước ta.
Bữa ăn trưa truyền thống ở Việt Nam gồm vài món đựng trong đĩa và bát với cơm, canh đủ mùi vị thơm ngon, các loại thịt khác nhau, cá, tôm và rau, thêm vào đó là nước mắm, muối và tiêu, nước chanh, lạc rang. Không khác gì món gulasz ngũ vị.
Các món ăn Việt Nam có nhiều tỏi, gừng, nước mắm, rau mùi và ít ớt. Khác với ở nước ta, hoa quả nhiệt đới tươi, ngon, mới được hái từ cây xuống. Chuối, chanh, xoài, quả thường nhỏ hơn những quả mà ta thấy trong siêu thị, nhưng tươi sạch và thơm ngon hơn.
Một nét đặc sắc của phố phường, đó là các nhà hàng với những cái ghế nhỏ mà bạn khó có thể ngồi xuống. Hãy chọn một nhà hàng với một điều cơ bản – Ăn ở nhà hàng nào mà nơi đó đông người đến. Đây là lời khuyên tốt nhất.
Nền văn hóa lâu đờiViệt Nam không những chỉ có khí hậu ấm áp và nhiều điều kỳ lạ mà còn rất phong phú về văn hóa. Việt Nam có truyền thống lâu đời từ 3 ngàn năm trước công nguyên. Đánh dấu điểm khởi đầu của một quốc gia. Đó là thời kỳ oanh liệt của gần năm ngàn năm lịch sử. Đến đây, nhất thiết phải đi thăm cung điện nhà vua và lăng tẩm của các hoàng đế ở Huế, tháp Chàm thời trung cổ tại Mỹ Sơn, nằm không xa phố cổ Hội An. Tất cả danh thắng trên đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới.
Đối với tôi, việc đi thăm các địa danh truyền thống của Việt Nam đã trở thành mối quan tâm sống động đầu tiên về lịch sử đất nước này, nhiều nơi rất tương đồng với lịch sử Ba Lan. Việt Nam luôn là đối tượng cho các cuộc xâm lăng, chiếm đóng cai trị. Mặc dủ bị tàn phá nặng nề của hàng loạt cuộc chiến tranh khốc liệt trong suốt thế kỷ XX, nhưng vẫn giữ được bản sắc và đặc tính của dân tộc.
Tiếng nói – đơn giản và hayTôi không nghĩ rằng tiếng Việt Nam lại đơn giản đến thế. Có thể nói: chỉ cần nhớ từ vựng là nói, hiểu được, còn ngữ pháp ở đây hầu như không có gì. Hầu hết các câu hỏi chỉ cần thêm từ „không”, là từ phủ định, cũng như từ „nie” trong tiếng Ba Lan vào cuối câu để đặt câu hỏi hoặc thể giả định. Để biểu thị thời quá khứ hay tương lai chỉ cần thêm một trợ từ vào trước động từChắc chắn cái khó khăn nhất đối với chúng ta – những người Châu Âu thường quen với những ngôn ngữ hệ roman, slavơ, đó là âm điệu. Chữ viết cùng như thế, nhưng nói ở âm điệu khác nhau nó sẽ mang ý nghĩa hoàn toàn khác. Một trong những từ đầu tiên tôi học, là từ tim – serce. Cũng từ đó, nhưng nói âm điệu cao hơn (giống như âm điệu cuối cùng trong câu hỏi) thì có nghĩa là „fioletowy - tím”, còn âm điệu ngang ngang – có nghĩa „szukać – tìm”. Vậy tìm tim tím không có nghĩa nào khác ngoài „szukać fioletowego serca”.
Ngôn ngữ Việt Nam muôn màu muôn vẻ và khi người ta nói lên nghe rất hay. Thí dụ màu xanh (zielony) thì phải nói chính xác „xanh lá cây” và màu xanh (niebieski) gọi là màu „xanh nước biển”. Phải thừa nhận rằng tôi không thể hình dung nổi.
Thế giới thứ baViệt Nam là đất nước giầu có, trữ lượng dầu mỏ đủ lớn để không bị phụ thuộc về năng lượng. Một điều chắc chắn rằng giá vé máy bay nội địa rất rẻ. Việc di chuyển bằng hàng không ở các khoảng cách dài là giải pháp thích hợp, đặc biệt trong bối cảnh tắc đường luôn xẩy ra ở trong các thành phố và trên quốc lộ.
Một điều thuận lợi ở đây, có thể hiểu nhau bằng tiếng Anh, ngôn ngữ phổ biến trong giới trẻ và trung niên, đặc biệt phía nam Việt Nam. Nhưng người Việt Nam nói tiếng Anh hay có âm điệu địa phương (họ thường không nói chữ „s” ở cuối từ) nói đơn giản và không dùng những câu phức hợp để cho mình và người đối thoại dễ hiểu. Nhiều khi họ nói còn dễ hiểu hơn người Anh nói. Bởi vì người Anh hay dùng những cụm từ tinh xảo. Không ít lần tôi đã rơi vào trường hợp nực cười, trong các cuộc tụ tập hỗn hợp, tôi đã dịch tiếng Anh của người Anh ra tiếng Anh của người Việt và ngược lại.
Tại đây có trụ sở của nhiều ngân hàng quốc tế, cho nên không phải lo rằng, không thể rút tiền mặt từ máy tự động. Ở các thành phố lớn đều có quán cà phê internet và một người dù khó tính đến mấy cũng không vất vả gì để tìm được khách sạn vừa ý. Nói tóm lại, có tất cả mọi thứ cần thiết cho một người du lịch bình thường.
„Good morning Vietnam!”
Có câu châm ngôn phổ biến rằng: “Đi một ngày đường, học một sàng khôn”. Đến Việt Nam tôi thấy câu nói trên rất đúng. Không có gì có thể thuyết phục bằng những thứ chúng ta có thể sờ được, cảm nhận, nếm thử và nhìn thấy, mà ở Việt Nam thì có đầy mùi thơm, vị ngọt và phong cảnh tuyệt vời. Chúng ở ngay trong tầm tay.
Bài và ảnh: Tomasz Pakuła – báo „etraveler.pl” Minh Sơn dịch (queviet.pl)