Báo Cộng Đồng Quê Việt

Ta rất cần thay đổi tư duy, cần có tính độc lập. Cần phải khẳng định một cách nghĩ, một cách làm thống nhất chứ không phải, mỗi ngày, cứ phải tự phân thân thành hai con người: Một thuộc về ngày ta, một thuộc về ngày tây...

Chuyện tết nhất của ta có biết bao điều phải bàn, nhưng có lẽ đáng bàn nhất là Tết Ta và Tết Tây. Thật là đáng quý khi một số người đã đề xuất và kiên quyết bảo vệ ý kiến của mình nên ăn Tết theo dương lịch. Chắc chắn có không ít người đồng quan niệm bởi ích lợi, điều tốt bắt đầu từ thay đổi chuyện... Tết là nhiều đến... vô cùng...

Câu chuyện của người NhậtNgày 1.1.1868, Nhật Hoàng Mushuhito (Mục Nhân, với đế hiệu là Meiji - thường được gọi là Minh Trị), vừa mới bước sang tuổi 16, đã lãnh đạo 5.000 võ sỹ, tấn công vào Edo (Tokyo), đánh bại sự đề kháng của 15.000 samurai, quyết bảo vệ Mạc phủ (bakufu) Tokugawa, để thống nhất Nhật Bản.

Ngay sau đó, Hoàng đế Meiji đã tiến hành cuộc cách mạng đầu tiên trong lịch sử Á Châu- mà không ít nhà sử học cứ cố tình lầm lẫn, luôn gọi là Cải cách Minh Trị Duy Tân- biến Nhật Bản từ một nhà nước phong kiến phân quyền với quyền lực kép của Thiên Hoàng (taino) và Tướng quân (shogun), trở thành nhà nước quân chủ lập hiến.

Một trong những thay đổi về hình thức tuy có vẻ nhỏ (bởi hiếm có cuốn sử nào đề cập chi tiết), nhưng lại có ý nghĩa vô cùng to lớn. Đó là Meiji quyết định hủy bỏ âm lịch, dùng dương lịch (tất nhiên có tham khảo ý kiến của các đại thần và nghe hàng trăm sự bày tỏ "phân vân"). Điều đó cũng đồng nghĩa với việc vĩnh biệt tết "cổ truyền" để toàn thể người dân Nhật bắt đầu ăn tết theo dương lịch.

Không khó để thấy sự phản ứng từ nhiều phía, nhiều sự "nhân danh", quyết liệt đến mức nào!

"Người ta" cho rằng sự đảo lộn truyền thống là khó có thể chấp nhận bởi toàn bộ văn hóa nông nghiệp Nhật Bản hình thành trên nền tảng và sự kết cấu thời gian theo mặt trăng, đảo lộn là hủy hoại. Rằng làm thế nào để người nông dân ít học có thể thích nghi được với chuyện mùa vụ, gieo trồng. Rằng năm sinh, tháng đẻ, giỗ chạp đều tính theo lịch ta, làm sao để điều chỉnh... ?

Trước tất cả những ý kiến ngược chiều ấy, Hoàng đế Meiji đã khẳng định một cách rõ ràng và dứt khoát: Thời kỳ học hỏi lâu dài nền văn minh Trung Hoa kể từ đây chấm dứt. Nếu không thay đổi, mãi sẽ là lạc hậu, nghèo nàn. Học hỏi phương Tây, đuổi kịp phương Tây và vượt phương Tây sau 100 năm là mệnh lệnh của trái tim và khối óc. Mọi sự thay đổi đều cần có thời gian thích nghi. Nếu không thích nghi được là chết. Tất nhiên, dân tộc Nhật mãi trường tồn...

Chính vì dân tộc Nhật nhất định phải trường tồn, phát triển nên cuộc cách mạng vĩ đại của Meiji đã tạo nên điều kỳ diệu: Đúng 100 năm sau, năm 1968, kinh tế Nhật vượt phần còn lại của thế giới, chỉ đứng thứ hai, sau Hoa Kỳ.

Bỏ qua yếu tố kiên định, dứt khoát từ bỏ sự giáo điều, kinh viện, lạc hậu của phương Đông cổ xưa dưới cái nhãn "Trung Quốc", những thế hệ sau này của Đất nước Mặt Trời Mọc chắc chắn sẽ nhận chân dễ dàng rằng quyết định đó của Hoàng đế Meiji là một trong những quyết định sáng suốt nhất, thiên tài nhất trong lịch sử loài người...

Thế nào là "cổ truyền"?

Trước hết, phải xác quyết rằng cái gọi là cổ truyền có thiên hình vạn trạng cách biến hóa trên cái lõi "trơ như đá, vững như đồng" là tính... bảo thủ! Truyền thống nào cũng có tính bảo thủ, dù ít hay nhiều. Thiếu thuộc tính này, "truyền thống" sẽ không còn là truyền thống nữa.

Vì bảo thủ nên con người khó chấp nhận cái mới, dù cái mới đó, có nhiều lợi thế hơn. Trong tất cả mọi nền văn minh nông nghiệp thì 'văn minh lúa nước' (nếu có thể gọi vậy) là có sức ì, lực cản lớn hơn cả. Điều này cắt nghĩa tại sao dù ai cũng biết tết cổ truyền có từ Trung Quốc, cũng như tết Trung thu, Tết mồng 5/5... nhưng vẫn cứ nhởn nhơ đó là văn hóa lễ nghĩa của riêng... Việt Nam?

Để nói rằng không thể thay đổi, cách nghĩ ấy là không đúng bởi thực ra, ta đang để cho cái phần bảo thủ cố hữu trong mỗi con người "tự vệ", chống lại những cái mới chóng mặt, ngổn ngang. Sợ thay đổi, ở một khía cạnh nào đó cũng là bản năng sống- sinh tồn.

Chính vì thế, những người cho rằng không thể bỏ Tết "ta" theo Tết "tây" sẽ có nhiều cách biện minh. Nào là thời vụ như người Nhật từng nói, nào là nếp văn hóa lâu đời, nào là khí hậu, thời tiết- chẳng hạn, món thịt đông phải có trời lạnh, không có thịt đông, Tết sẽ thiêu thiếu thế nào đó...

Một số học giả đã bàn khá nhiều về cái hại của Tết "ta", trong đó hại nhất là lạc bước, lỡ nhịp với thời đại toàn cầu hóa- khi thiên hạ tỉnh thì ta say, và ngược lại. Rõ ràng, khi cả thế giới đang bươn bả cho một năm mới phát triển sôi động (tháng một và tháng hai) thì ta lại đủng đỉnh 'tháng Giêng là tháng ăn chơi' thì quả là vô lý hết sức.

Nhưng có lẽ, cái hại nhiều nhất là ở chỗ: Chừng nào còn ăn Tết theo âm lịch thì chừng đó tư duy đủng đỉnh của làng quê xưa kia chẳng thể nào dung chứa nổi lối sống công nghiệp. Không thể nào thôi giáo điều, chậm chạp trong ứng xử, hành động.

Hãy sòng phẳng để nhận ra rằng chằng có dân tộc nào trên thế giới lại "ăn gộp, chơi dài" cả hai cái tết như Việt Nam. Từ Tết Dương lịch (để theo kịp... tây) đến mấy tuần sau Tết Âm lịch là triền miên...Tết, là sự lãng phí không thể nào tính nổi về thời gian, công sức, tiền của...

Nếu ăn Tết Dương lịch...

Cái lợi nhãn tiền thứ nhất là tiết kiệm được một lần vui chơi quá đà. Gặp phải năm nhuận (âm) thì cái quá đà đó gần ba tháng, còn không là sêm sêm... hai tháng.

Cái lợi thứ hai là hội nhập dễ dàng hơn, thuận lợi hơn với toàn thể loài người như các vị đã chỉ ra.

Cái lợi thứ ba, chúng ta sẽ không còn băn khoăn, day dứt trong việc quy đổi ngày âm ra ngày dương trong tất cả lịch trình công tác, làm việc đã thuộc về ngày dương từ lâu.

Cái lợi thứ tư là từ vô thức, chúng ta dần dà xóa bỏ hẳn thói quen nhập nhằng giữa nay và xưa về văn hóa. Quá khứ lạc hậu hãy thôi đừng ám ảnh nữa, sự đè nặng của văn minh Trung Hoa thôi đừng gây nhiễu, cản trở nữa.

Tại sao cả Trung Quốc, Việt Nam đều áp dụng mọi mô thức kinh tế, hoạt động như phương tây, nhưng lại cứ cố tình áp đặt sự thiếu nguyên tắc, tình trên lý, kinh nghiệm trên sáng tạo, người giỏi nhất định thua nhiều người? Lệ thuộc về văn hóa nhiều khi nguy hiểm hơn cả lệ thuộc về chính trị, bởi sự vùng thoát ra khỏi cái bóng khổng lồ của quá khứ, lịch sử, ý thức là điều chẳng bao giờ dễ dàng.

Về mặt khoa học thì quả là bất ổn: Tết Âm lịch đó có thể đúng, hoàn hảo với thời tiết, khí hậu,thời khắc vùng Trung Nguyên chứ chẳng thể nào đúng với nước ta. Chẳng qua chúng ta muốn nó đúng thì nó phải đúng theo ta mà thôi.

Rõ nhất là Tết Trung thu, khi cả bầu trời Trung Nguyên trăng sáng vằng vặc thì cả miền bắc và miền trung Việt Nam mưa tầm mưa tã, bao nhiêu đèn lồng, sư tử bằng giấy hư hết- gần 90% các Tết Trung thu đều thế.

Dù muốn hay không, chúng ta phải công nhận cách ăn tết của phương Tây thật là nhân văn và khoa học: Tết của họ có thể coi là bắt đầu từ Noel và kết thúc lúc hết ngày 1/1. Cả tôn giáo và nhà nước, cả đạo và đời đều tìm được lối đi chung hài hòa, gần gũi, ấm cúng cho mọi thế hệ.

Tuần lễ cuối cùng của năm cũng trùng hợp với cách tổ chức xưa của người Hy Lạp cổ đại: Cả Athènes có 10 philai (quận), mỗi philai cai trị 36 ngày. Năm ngày cuối năm chẳng có ai cai trị ai, tất cả đều vui, tất cả hiền hòa.

Có lẽ, về mặt chính trị - xã hội mà nói, ăn tết Tây (bao gồm cả Noel) thật là nhất cử đa tiện lợi về mặt hòa hiếu, cảm thông, sẻ chia cho cả xã hội, cho từng cộng đồng...

Có một thời, nếu chê nhau chậm tiến, lạc hậu, người ta nói anh A hay chị B "âm lịch". Hai chữ âm lịch đa nghĩa vô cùng. Phiền hà, tốn kém, lạc hậu, chậm chạp, quê kệch..., tất thảy đều liên quan đến... âm lịch.

Dù muốn hay không, chúng ta buộc phải nhìn nhận "những sự thật sau đây là hiển nhiên": Hai cái tết (xu thế Tết "tây" ngày càng được coi trọng) quá gần nhau là không hợp lý. Ăn Tết theo âm lịch sai lạc đủ điều. Chẳng hạn, cả loài người đón xuân hai tháng rồi, ta vẫn đang là mùa đông thì quả là khó hiểu. Lịch học tập, hoạt động tài chính, công sở..., vướng lung tung, phải điều chỉnh đủ cách, đủ kiểu, do cái Tết "ta" đưa đến vô số phiền hà...

Còn những điều lợi thì nhiều lắm. Lợi nhất, là ta rất cần thay đổi tư duy, cần có tính độc lập. Cần phải khẳng định một cách nghĩ, một cách làm thống nhất chứ không phải, mỗi ngày, cứ phải tự phân thân thành hai con người: Một thuộc về ngày ta, một thuộc về ngày tây...

Hà Văn ThịnhTuần Việt Nam*

Mỹ Linh: Ăn Tết ta theo dương lịch ư? - Thảm họa

Trước lý luận việc ăn Tết ta theo dương lịch sẽ tăng thêm cơ hội làm giàu, mạnh mẽ hội nhập với thế giới và giảm thiểu tệ nạn, ca sĩ Mỹ Linh kịch liệt phản đối.

Mấy ngày nay, độc giả tranh luận rất nhiều về ý kiến của GS Võ Tòng Xuân về việc nên tổ chức ăn Tết cổ truyền theo dương lịch. Trong đó, có cả những ý kiến đồng tình và rất nhiều ý kiến phản đối.

Là một trong những nghệ sĩ thường xuyên bày tỏ quan điểm cá nhân mạnh mẽ trước nhiều vấn đề hệ trọng về chính sách xã hội, văn hóa, ca sĩ Mỹ Linh cũng vừa có bài viết ngắn gửi tới VTC News xung quanh ý tưởng ăn Tết Nguyên đán theo dương lịch:

"Đối với tôi, Tết Nguyên đán theo cách tổ chức bao nhiêu đời này là những giây phút thiêng liêng cho sự khởi đầu một năm mới. Cảm giác này được tích tụ trong những tầng cảm xúc được kết nối thế hệ, sự giao thoa của nét cổ truyền với cuộc sống hiện tại, nhớ về cội nguồn, tổ tiên và ước vọng được đặt lên bản thân và thế hệ sau, con cái của mình cho năm mới. Điều đặc biệt, cảm giác này khác hẳn với việc đón nhận một cái Tết dương lịch.

Ngày bé, Tết càng thiêng liêng bởi vì sự mong đợi của cả năm. Giờ đây khi trở thành người mẹ, tôi càng trân trọng những ngày Tết sum vầy.

Theo tôi, Tết Nguyên đán là một căn cước về mặt văn hóa để nhận ra bản sắc Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Giữa cuộc sống hối hả, bộn bề nhiều lo toan và sự du nhập của hàng loạt các giá trị văn hóa phương Đông và phương Tây, tôi biết đã rất nhiều người lo ngại về việc thế hệ trẻ sính ngoại, cuồng nhiệt với những giá trị văn hóa ngoại lai mà quên mất những nét đẹp trong văn hóa tinh thần của dân tộc, của người Việt từ bao đời nay.

Sẽ không thật xác đáng nhưng tôi lấy ví dụ thế này, có rất nhiều lần, người ta lo lắng khi lớp trẻ không hiểu về lịch sử nước nhà bằng lịch sử Trung Quốc khi phim dã sử Trung Quốc chiếu nhiều trên truyền hình hơn phim Việt, người ta cũng từng lo ngại khi trào lưu Hàn hóa dâng lên mạnh mẽ trong giới trẻ.

Việc đón Tết, chuẩn bị cho một cái Tết nguyên đán là một trong những việc có thể giữ gìn nét đẹp dân tộc mà giới trẻ đang dần phai nhạt sự quan tâm.

Quay trở lại với ý kiến của GS Võ Tòng Xuân về việc gộp tết Nguyên Đán vào tết Tây để hòa nhập với thế giới, tranh thủ làm giàu và không làm mất đi Tết cổ truyền, tôi thấy rất không nên.

Hoà nhập vào một sẽ không còn cái cổ truyền nữa. Tết cổ truyền cùng với cách tổ chức như xưa nay vẫn làm cùng tính thời điểm của nó mới là cái hồn vía dân tộc.

Theo GS Võ Tòng Xuân, việc nghỉ đến hàng chục ngày tết Âm lịch/năm là đánh mất đi rất nhiều cơ hội để làm ăn, hợp tác và đưa kinh tế đất nước đi lên. Nhưng dân tộc nào có văn hoá dân tộc ấy. Dân ta nghỉ Tết nhưng Giáng sinh ta vẫn đi làm. Phân tích nói trên của GS Xuân chỉ là nguỵ biện thôi.

GS Võ Tòng Xuân còn lý luận rằng, ăn tết Ta theo dương lịch sẽ giảm thiểu tệ nạn xã hội, nhậu nhẹt, chè chén và cờ bạc, tiêu tốn sức khỏe. Tôi thấy không xác đáng.

Nhiều người, những người thích nhậu, vẫn cứ nhậu mỗi ngày mỗi tối, đâu cứ đợi đến Tết mới nhậu. Chuyện nhậu nhẹt hay cờ bạc là do ý thức của từng người. Ai nhậu nhiều thì không cần phải chờ đến dịp được nghỉ Tết mới thực hiện hành vi đó, kể cả cờ bạc cũng vậy.

Số người lợi dụng Tết để cho rằng đó là dịp chính đáng để nhậu nhẹt, cờ bạc mà không phải suy nghĩ gì rất ít. Và cũng phải xem, họ là những người như thế nào. Không thể vì số cá nhân nhỏ như vậy mà quy kết được. Trên thực tế, Tết là dịp người ta thực hiện nhiều hành vi tốt đẹp đấy chứ.

Nếu không nghỉ kéo dài như Tết âm lịch hiện tại, con cháu chúng ta sẽ học tốt hơn? Thưa GS Võ Tòng Xuân và những người ủng hộ ông, tôi không nghĩ như vậy.

Học tập là một quá trình dài hơi và phải tự học nữa. Mặt khác, các cháu nhỏ ngoài học ở trường thì ngày Tết các cháu cũng học được thêm về văn hoá gia đình và văn hóa dân tộc, hiểu về tình thân, tôn ti trật tự, biết hơn về nguồn cội của mình. Điều này là cái lợi rất lớn, bản thân tôi nghĩ ai cũng nhận ra điều này.

Hãy tưởng tượng một ngày chúng ta không ăn Tết Nguyên đán theo lịch âm, lịch tính theo hệ mặt trăng của cư dân nông nghiệp, nó sẽ kéo theo hàng loạt những thay đổi tập tục, lối suy nghĩ, đặc biệt là lớp trẻ.

Tôi lo rằng, thế hệ sau này sẽ vẫy vùng trong cái gọi là hội nhập mà không có câu trả lời khi tự đặt câu hỏi, mình là ai và từ đâu đến. Cái đó mới là thảm họa. Đối với tôi, chúng ta có nhiều cách để làm giàu, để tránh tệ nạn xã hội. Và việc giữ nét văn hóa dân tộc cho thế hệ sau cũng phải xem như là một trách nhiệm".