Cứ khoảng trung tuần tháng 8 âm lịch hằng năm, đoàn người từ khắp nơi trong khu vực tấp nập đổ về Rạch Giá để dự lễ giỗ anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực, gọi tôn kính là đi “cúng đình”, từ ngày 27 đến 29.
Đây là hoạt động văn hóa có tính truyền thống và năm nay hoạt động này được vinh dự xếp vào quốc lễ. Ở Tân Tiến, Đầm Dơi (Cà Mau) tuy không có đình thờ, nhưng nơi đây có khu mộ thân sinh của cụ Nguyễn Trung Trực, niềm tự hào của người dân địa phương.
Lễ giỗ anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực tại Rạch Giá - ảnh: Anh Duy
Người dân địa phương thường xuyên đến thấp hương tỏ lòng thành kính
Với trận Nhựt Tảo, Nguyễn Trung Trực là người cầm quân đầu tiên ở Việt Nam tiêu diệt được pháo thuyền của quân đội Pháp. Với trận tập kích đồn Kiên Giang, ông là thủ lĩnh nghĩa quân duy nhất ở đất Nam Kỳ đánh chiếm lại được một trung tâm cấp tỉnh từ sau tháng 8.1867, khi thực dân Pháp thôn tính ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ.
Ông được xem là gương mặt thủ lĩnh nghĩa quân chống Pháp có một diện mạo đặc biệt nửa sau thế kỷ 19. Danh tiếng của ông vang xa, ông được mọi người kính nể và tôn sùng như một vị thần của dân tộc.
Song thân của Nguyễn Trung Trực là cụ ông Nguyễn Cao Thăng và cụ bà Đinh Kim Hồng. Hiện mộ của hai cụ ở ấp Tân Long A, xã Tân Tiến, huyện Đầm Dơi. Theo ông Nguyễn Văn Sừ, 69 tuổi, người canh giữ mộ, thì dòng họ của cụ Nguyễn Trung Trực tập trung rất nhiều ở xã Tân Đức và Tân Tiến, Đầm Dơi. Khi ông Trực bị bắt ở Phú Quốc, cụ Nguyễn Cao Thăng đã chỉ huy cuộc di cư từ căn cứ Tà Niêng ra cửa biển Tắc Cậu, dong buồm xuôi về Nam, vòng qua mũi Cà Mau, đi vào cửa Bồ Đề, cửa biển phía đông của sông Cửa Lớn.
Đoàn gồm sáu chiếc ghe, chở trên đó bảy kiến họ. Ngoài thân nhân của Nguyễn Trung Trực, còn lại là các nghĩa quân và gia đình họ. Vào sông Cửa Lớn, khi đến ngã ba Vàm Đầm đoàn ghe rẽ vô, lần mãi theo rạch Đầu Trâu cho đến khi lá dừa nước ken kín không đi được nữa thì dừng lại. Đến đây vùng đất hữu tình, thiên nhiên phong phú nên cả họ tộc chọn làm nơi an cư, lập nghiệp.
Gia phả của họ tộc
Mộ của cụ ông Nguyễn Cao Thăng, cha của anh hùng Nguyễn Trung Trực
Cũng theo ông Sừ thì cụ Nguyễn Cao Thăng hy sinh tại ấp Tân Thành, nhưng sau một thời gian khi quân lính có lệnh xây dựng lộ giao thông nông thôn thì phần mộ của ông bà được bốc về Ấp 9. Mộ hai cụ được chuyển tới ấp Tân Long A đến nay được 9 năm. Bàn thờ anh hùng Nguyễn Trung Trực cũng được lập phía sau khu mộ. Lúc mới di dời về đây, cơ sở vật chất còn rất thiếu thốn, người dân tự nguyện đóng góp tiền của để mua bàn ghế, gạch đá... phục vụ nhu cầu thăm viếng của bà con.
Không những thế người dân còn rất tôn kính, thường xuyên đến cúng viếng thắp nhang để ghi nhớ công lao của người anh hùng Nguyễn Trung Trực, cũng như thân sinh của ông. Ngày giỗ của ông bà được con cháu và người dân địa phương tổ chức rất long trọng vào ngày 19 và 20.11 âm lịch hằng năm.
Ở vùng quê Tân Tiến xa xôi, nơi có những rặng dừa nước ven sông, những cánh rừng bạt ngàn, cửa biển bao la, hào sảng lại vinh dự được chọn làm nơi trú ngụ, sinh sống của dòng họ anh hùng quả là điều đáng tự hào. Bà Trần Thị Lam, cựu chiến binh ấp cho biết: “Những người lính như chúng tôi luôn thấy ấm lòng khi được sống trên mảnh đất nghĩa tình này. Cũng như ông Sừ và bà Tiến, đều là cựu chiến binh, tuy tuổi đã cao nhưng hàng ngày ông bà vẫn quét dọn, làm cỏ, giữ cho xung quanh luôn thoáng mát, sạch sẽ... vậy mà tuổi già cảm thấy vui”.
Tuy nhiên, người dân địa phương rất mong dự án xây dựng đình cũng như nhà văn hóa sớm được thực hiện để nhiều người đến tham quan, tìm hiểu; là nơi giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống đấu tranh anh dũng của các anh hùng dân tộc.
MỘNG THƯỜNG (baoanhdatmui)