Đại uý A Tỉnh, đội trưởng Đội vận động quần chúng Đồn biên phòng Đăk Long là người Jẻ - Triêng nhưng bây giờ không còn dịp thể hiện tài săn bắn. Bù lại, anh đã trúng tuyển bộ đội biên phòng, oách nhất làng nên bị Y Mốt “chấm” trước ngày nhập ngũ. Ngày cưới, Y Mốt gùi sang nhà A Tỉnh đủ 100 bó củi dẻ đẹp nhất cùng với 30 cây xà nu làm vật dẫn cưới.
 |
| 100 bó củi của một thiếu nữ Jẻ - Triêng. |
Trong ngày cưới, những bó củi của Y Mốt được già làng tiến hành những nghi thức linh thiêng như vẩy rượu, rắc muối lên và đọc những lời khấn nguyện tốt lành cho đôi trẻ. Rồi những bó củi ấy đã được dùng để đun nấu và sưởi ấm dân làng đến dự cưới suốt mấy ngày. Bây giờ thì họ đã có hai mặt con, một trai một gái. Đúng như dự đoán của dân làng, đôi trai tài gái đảm này đã xây dựng được một gia đình hạnh phúc. Ngôi nhà của họ thuộc hàng khang trang nhất xã Đăk Long (Kon Tum).
Chị Y Mốt e thẹn kể về những chuyến cõng củi âm thầm hàng năm trời nhằm chiếm được cảm tình của A Tỉnh. Và chị cũng cảm thấy không ưng bụng với việc ngày nay các cô gái Jẻ - Triêng “yêu nhau hiện đại quá”. Họ không còn kín đáo như ngày xưa anh chị tỏ tình với nhau. Nhiều cô chưa kiếm đủ củi nhưng đã vội vàng cưới. Họ phải nhờ chị em, bạn bè kiếm giúp củi cho đủ số lượng.
Như để chứng minh cho lời nói của mình, chị Y Mốt chỉ tay ra đường. Một tốp thiếu nữ Jẻ - Triêng đang chuyển củi bằng… xe cút kít! Tôi chạy ra toan chụp mấy tấm hình nhưng cô gái mặc áo phông đỏ giơ tay che mặt. Tôi phải đẩy giúp xe củi lên hết một con dốc dài mới được các cô tiếp chuyện. Hóa ra cô gái áo đỏ không phải là cô dâu. Cô cùng bạn bè chuyển củi giúp cô bạn gái vì đã cưới gấp nên mới có 30 bó cho nhà trai, giờ phải chuyển nốt 70 bó cho đủ. Thảo nào những bó củi này vẫn còn tươi nguyên và chưa hề được nêm trang trí.
 |
| Chở củi bằng xe cút kít... |
Theo xe củi, tôi bước vào một nhà và rất ngạc nhiên vì nhìn thấy mấy cô gái Jẻ-Triêng đang bò xoài ra sàn viết… thiếp mời! Việc làm này giữa chốn núi rừng cảm thấy hơi ngồ ngộ, bởi vì trước đây những việc báo tin cưới hỏi chỉ cần gióng lên một hồi chiêng là dân làng tự cõng rượu, ôm gà đến chia vui.
Tôi cầm một tấm thiếp lên đọc. Chú rể A Đep, con trai già A Cap. Cô dâu là Y Ná, người đang méo môi méo miệng vất vả viết từng dòng chữ trên chiếc thiếp mời sặc sỡ kia. Ông già A Cap bảo, chúng nó cưới theo phong tục một tháng trước đây rồi. Còn bây giờ chúng nó đòi cưới thêm theo kiểu mới. Ông chỉ tay ra trước sân, nơi có một vạt đất lớn được san phẳng. Nơi đó sẽ được dựng rạp, căng phông, thuê loa đài xập xình để cho thanh niên nhảy. Ông nói từ ngày con đường Trường Sơn công nghiệp hoá mở qua đây, nhiều cái đổi thay lắm!
Ông già A Cáp nói câu đó bằng giọng vừa vui vừa buồn. Có lẽ ông đã hiểu rằng, đó là quy luật không thể cưỡng lại được của quá trình giao lưu văn hoá. Cuộc sống hiện đại đã ùa tới nơi này và thanh niên bao giờ cũng là lớp người năng động. Họ tiếp nhận có phần vồ vập nhưng cũng hồn nhiên đến đáng yêu. Chứng kiến hình ảnh những chàng trai cô gái Jẻ - Triêng ăn mặc theo mốt mới, uống rượu đế, hát nhạc trẻ và đội mũ bảo hiểm phóng xe máy ào ào trên những con đường rừng lầm bụi đỏ, hẳn những người yêu nét đẹp cổ sơ sẽ lấy làm quyến luyến với tiếng kể khan bổng trầm của già làng bên bếp lửa trong những đêm huyền bí; sẽ vấn vương với những dáng vóc trai gái Jẻ - Triêng trang phục thổ cẩm xoắn xuýt lấy nhau trong vũ điệu hoang dại dưới trăng rừng; sẽ thèm nghe tiếng cồng chiêng rộn rã, sẽ thấy khát những dòng rượu cần tuôn như bất tận dưới sân nhà rông trong những dịp hội làng…
Thấy tôi bùi ngùi, thiếu tá Đồn trưởng Đồn biên phòng Đăk Long Lê Văn Nhì bảo, không nên quá lo lắng về những gì đang diễn ra. Trong quá trình vận động. Chúng tôi nhận ra một điều, đồng bào Jẻ - Triêng ở đây rất nhạy cảm với cái mới nhưng cũng rất biết quý trọng nâng niu những giá trị cũ. Những hủ tục như táng treo, chôn con theo mẹ, đẻ rừng… đã bị đồng bào từ bỏ, còn những phong tục đẹp đồng bào rất có ý thức giữ gìn. Như chuyện những bó củi chẳng hạn. Củi gắn liền với lửa nên nó được người Jẻ - Triêng coi là sự sống vĩnh cửu. Thực ra thì đồng bào ở đây không chỉ dùng củi trong việc cưới hỏi, mà còn trong nhiều việc khác như hoà giải, xin đất, cất nhà….
Dù dùng trong việc gì thì đồng bào Jẻ - Triêng cũng coi củi là sứ giả của thiện chí với những mong muốn tốt lành. Có một chuyện rất thú vị tôi muốn kể anh biết: Ngày 3 tháng 3 là kỷ niệm Ngày thành lập bộ đội Biên phòng, năm nào Hội phụ nữ xã Đăk Long cũng cho một đoàn chị em gùi củi lên tặng đồn. Mấy chục chị em xinh đẹp, mặc thổ cẩm cõng những bó củi xoè hoa trên lưng, đi thành một hàng dài mềm mại tiến vào cổng đồn. Đẹp lắm!...