Văn hóa cổ xưa
Nếu như người Thái mạn Tây Bắc có điệu múa xòe nổi tiếng, là "đặc sản" tinh thần đặc trưng cho dân tộc mình thì ở Đồng Hỷ, Thái Nguyên tập trung đông đảo bà con dân tộc Sán Dìu với "đại sứ âm nhạc" là điệu hát Soọng Cô đầy bí ẩn và mê hoặc lòng người.Ven con sông lớn bắt nguồn từ đỉnh núi Phượng Hoàng với những ngôi nhà nổi tuyệt đẹp là khu vực bà con người Sán Dìu sinh sống. Các già làng Sán Dìu ở xã Nam Hòa không biết Soọng Cô có từ bao giờ, chỉ biết rằng, từ khi đứa trẻ bập bẹ biết nói đã được cha mẹ tập cho hát Soọng Cô.
 |
| Hát Soọng Cô chỉ có ở một dân tộc duy nhất là Sán Dìu. |
Đó là một trong những thể loại âm nhạc phức tạp nhất ở Việt Nam bởi không hề có nhạc lý hay sách vở gì truyền dạy. Thuộc được, hát được tất cả nhờ truyền miệng và phải có một giọng hát khoẻ, dài hơi.Trai gái Sán Dìu thường cất tiếng hát Soọng Cô để giao duyên. Theo quan niệm xưa của đồng bào, họ hát để thần linh có thể nghe thấy như một sự ngợi ca thượng đế và gắn bó tình đoàn kết giữa con người với nhau.
Ông Lý Minh Ngọc, phó chủ tịch UBND xã Nam Hòa cho hay: "Soọng Cô là nét văn hóa cổ xưa nhất của người Sán Dìu. Đó là một di sản vô giá trong âm nhạc mà chỉ người Sán Dìu mới có thể hiểu và thể hiện hết được thần thái qua giọng hát ngọt ngào, dìu dặt".
Hát trên những căn nhà... nổi
Xưa kia, người Sán Dìu chỉ cất tiếng hát Soọng Cô trên những ngọn núi nổi tiếng của mình như đỉnh Phượng Hoàng hay Hông Vong Lẹng. Nhưng giờ đây, theo thời gian và thích nghi với thiên nhiên, họ lại gặp gỡ nhau bên những căn nhà nổi trên sông để thả tiếng hát theo dòng nước.Tết đến xuân về và suốt cả tháng Chạp mưa phùn gió bấc, người Sán Dìu ngồi quanh bếp lửa với vò rượu thóc cùng nhau uống và hát cho nhau nghe. Không bài hát nào giống bài hát nào, không giọng ca nào giống nhau, tất cả đều có đặc trưng riêng thể hiện cho tâm hồn, tình cảm và khát vọng con người.
 |
| Các nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian đều cho rằng, mùa xuân là "mùa hát" của người Sán Dìu, Soọng Cô tựa như "kinh thánh" của họ. |
Đặc biệt, gia đình nào được bạn hát đến nhà thì coi đó là niềm vinh dự, tự hào lớn nhất trong năm. Họ vận những bộ quần áo mới, trang điểm tỉ mỉ và chuẩn bị tất cả những gì cần thiết cho một cuộc hát dài xuyên mùa xuân. Vì thế, các nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian đều cho rằng, mùa xuân là "mùa hát" của người Sán Dìu, Soọng Cô tựa như "kinh thánh" của họ. Đó không chỉ là văn hóa mà còn là cách "nói chuyện" bí ẩn với thần linh để mong một năm mùa màng bội thu.
Soọng Cô có những bài hát rất dí dỏm và sâu sắc. Có cả những ca khúc để trai gái "tán" nhau như: Thuyền vào đầu bến nước rẽ đôi/Nghe tin em đến đầu làng/Về nhà nghe tin bạn bè nói/Cơm nước quên ăn trốn mẹ già...Những câu ca ấy được thể hiện qua những tiếng hát dặt dìu lúc cực vui, lúc buồn da diết nên người nghe có cảm giác đắm chìm trong một thứ men say âm nhạc giữa một bên là núi, một bên là sông.
Hát Soọng Cô trên nền nhạc ghita
Ông Hoàng Minh Long, chủ nhiệm CLB Soọng Cô huyện Đồng Hỷ cho biết: "Bây giờ, Soọng Cô thay đổi nhiều lắm. Lớp trẻ không một ai biết hát nhưng lại chế được Soọng Cô qua các đĩa nhạc để hát karaoke".Chính ông Long cũng phải giật mình khi lần đầu nghe lớp thanh niên hát Soọng Cô trên nền nhạc ghita trong khi Soọng Cô là thể loại nhạc độc lập chỉ dùng giọng ca để "phối khí" tạo nhạc nền, không dùng bất cứ một dụng cụ nào khác.Tuy nhiên, theo ông Long, điều đó cũng là đáng quý vì lớp trẻ không một ai quan tâm đến Soọng Cô. Thậm chí, khi các cao niên tập trung hát còn bị không ít người trách móc vì "không hiểu là hát gì" hay "tiếng hát buồn quá không chịu được".
Ông Trần Bình, một thành viên trong CLB Soọng Cô hồ hởi: "Lớp trẻ đã bắt đầu quay lại với văn hóa dân tộc mình dù nét văn hóa ấy có một phần bị biến đổi".
Người Sán Dìu đi bộ rất khoẻ, thỉnh thoảng họ lại tổ chức đi bộ cả hàng chục cây số đường rừng để hát rong. Đến mỗi làng, họ dừng lại một đêm rồi hôm sau rủ luôn đám bạn làng đó đi cùng xuống các vùng khác. Họ hát theo các bước: Chập tối hát gọi, nửa đêm hát hỏi, sáng ra hát tiễn chân. Tiếng hát vọng qua các bản làng, vang xa qua ngọn núi, truyền qua những thung lũng thâm u. Nhưng vui nhất, ý nghĩa nhất là Soọng Cô trong các đám cưới. Từng đoàn hát đại diện cho bản làng đến chúc vui bằng những lời ca sâu sắc, tươi khoẻ. Đặc biệt, đám cưới nào tổ chức vào mùa xuân thì kéo dài đến cả tuần lễ để hát giao duyên, chúc mừng hạnh phúc đôi trẻ trăm tuổi bạc đầu, răng long.
| "Soọng Cô là "đặc sản" của người Sán Dìu chúng tôi. Con người cũng nhờ đó mà sống đoàn kết gắn bó hơn. Nhưng bây giờ, tôi e Soọng Cô đang dần mai một. Vì cả bản, cả huyện không có người trẻ dưới 30 tuổi nào biết hát Soọng Cô nữa". Ông Hoàng Minh Long (Chủ nhiệm CLB Soọng Cô Đồng Hỷ, Thái Nguyên) |
Hòa Trần (Bee.net)