Hội những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh vừa gửi lên Bộ VH-TT&DL và Bộ Thông tin - truyền thông lá đơn kiến nghị về những phản biện của PGS Nguyễn Văn Huy xung quanh sự kiện Bắc Ninh tổ chức lập kỷ lục nhiều người hát quan họ nhất tại hội Lim.
Trong lá đơn kiến nghị gửi ngày 8-4, hội cho rằng PGS Huy (ủy viên Hội đồng di sản quốc gia) đã có những phát ngôn không đúng về người quan họ, bôi nhọ quan họ, đụng chạm đến nhiều thế hệ người quan họ. Cũng trong đơn này, hội đề nghị Bộ VH-TT&DL phải khiển trách ông Huy và ông Huy phải công khai xin lỗi người quan họ.
Cụ thể, ông Nguyễn Hữu Trọng (chủ tịch Hội những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh) chỉ ra bốn điểm sai của PGS Nguyễn Văn Huy. “Thứ nhất, PGS Huy không tìm hiểu để biết sự thật của quan họ mà chỉ tay năm ngón gọi đó là việc khôi hài. Việc tổ chức kỷ lục là chủ trương đã được Tỉnh ủy, Sở VH-TT&DL Bắc Ninh đồng ý. Thậm chí Bộ VH-TT&DL cũng khuyến khích chúng tôi quảng bá quan họ. Thứ hai, chúng tôi thực hiện kỷ lục là để biểu dương lực lượng của người quan họ, đó là cái tài tình trong tổ chức của hội, PGS Nguyễn Văn Huy không những không khen mà còn phát biểu là chen vai thích cánh hát quan họ. Thứ ba, ông Huy ví sự kiện lập kỷ lục như việc làm bánh chưng bánh giầy có độn xốp, như thế là nói quan họ chúng tôi giả dối. Thứ tư, với phát biểu của mình, PGS đã coi thường toàn bộ hệ thống quản lý của Nhà nước”.
Trong một bài phỏng vấn trên báo chí, PGS Nguyễn Văn Huy đã gọi lập kỷ lục quan họ là một chuyện khôi hài. Bên cạnh đó PGS Huy cũng chỉ ra những bất cập trong hội Lim, cũng như chỉ ra những lỗ hổng trong việc quản lý văn hóa hiện nay.
Song song với việc gửi lên Bộ VH-TT&DL và Bộ Thông tin - truyền thông, lá đơn này cũng được chuyển đến các cơ quan thuộc Tỉnh ủy Bắc Ninh và Sở VH-TT&DL Bắc Ninh.
Theo thông tin từ Bộ VH-TT&DL chiều 10-4, Cục Di sản văn hóa đã tiếp nhận lá đơn này nhưng chưa đưa ra kết luận. Người phát ngôn Bộ VH-TT&DL Tô Văn Động cho rằng: “Đây là chuyện riêng của hội và cá nhân PGS Nguyễn Văn Huy, bộ sẽ chuyển về cho phía Bắc Ninh giải quyết”.
Thực tế đây không phải lần đầu tiên những người được gọi là “chủ thể văn hóa” của quan họ Bắc Ninh phát đơn kiến nghị lên các cơ quan chức năng về những phản biện của giới nghiên cứu. Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền (Viện Nghiên cứu văn hóa nghệ thuật VN) từng bị kiện xúc phạm người quan họ, xúc phạm di sản thế giới khi trả lời phỏng vấn về thực trạng quan họ sau khi được Unesco vinh danh.
Phát biểu về vấn đề này, GS.TSKH Tô Ngọc Thanh tỏ ra khá bức xúc: “Xưa nay các nhà khoa học nói thì cứ nói, còn người ta làm vẫn cứ làm. Tôi cho rằng đang có sự tụt hậu về nhận thức văn hóa. Dù các nhà nghiên cứu nói rất nhiều nhưng mọi việc vẫn chẳng có gì thay đổi cả. Không chỉ quan họ, ngay cả hát xoan, vừa được vinh danh đã đòi làm xoan mới, mắt xanh môi đỏ trên sân khấu. Chẳng lẽ chúng tôi lại đi kiến nghị Unesco tước bỏ danh hiệu khi trong nhà không thể đóng cửa bảo nhau?”.
Đây cũng là bức xúc của rất nhiều nhà nghiên cứu văn hóa trong thời điểm hiện nay. Việc quan họ xuống cấp đang ở mức báo động nhưng mọi góp ý, phản biện của các nhà khoa học dường như là chuyện “nước đổ lá khoai”.
* PGS.TS Nguyễn Văn Huy:
Tôi sẽ tiếp tục lên tiếng
Việc các nhà chuyên môn có ý kiến phản biện về các hoạt động mang tính xã hội là một sinh hoạt văn hóa bình thường và cần trở thành một việc đương nhiên trong một xã hội văn minh. Tôi sẽ không nói thêm gì về vụ việc này, vì là người trong cuộc, tiếp tục lên tiếng sẽ thành đôi co, mất hay và cũng không khách quan.
Các bạn hoàn toàn có thể tham khảo ý kiến của nhiều nhà chuyên môn khác để đảm bảo tính khách quan của vấn đề. Tuy nhiên, có một điều tôi không bao giờ thay đổi: là một nhà chuyên môn, tôi sẽ tiếp tục lên tiếng từ trách nhiệm chuyên môn và trách nhiệm công dân của mình, trước tất cả hiện tượng văn hóa - xã hội tương tự.
* GS Ngô Đức Thịnh (ủy viên Hội đồng di sản quốc gia, ủy viên Hội đồng di sản phi vật thể của UNESCO):
Không phải muốn yêu theo cách nào cũng được
Không chỉ mình PGS Nguyễn Văn Huy lên tiếng về vụ kỷ lục quan họ này mà có rất nhiều chuyên gia đã cùng lên tiếng: nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan, TS Nguyễn Thị Minh Lý, tôi cũng lên tiếng khá gay gắt về chuyện này.
Tôi được biết Hội những người yêu quan họ đang có đơn kiện PGS Nguyễn Văn Huy, và tôi thấy rất... buồn cười. Đây là câu chuyện chuyên môn và cần được tranh luận để làm sáng rõ các vấn đề cần khúc mắc, chứ không phải đi kiện.
Là các chuyên gia về di sản, chúng tôi bắt buộc phải lên tiếng về những hiện tượng làm sai lệch di sản. Kỷ lục không phải là cách bảo tồn di sản theo tiêu chí của UNESCO.
Văn hóa quan họ là văn hóa gia đình, dòng họ, làng xã, là thủ thỉ tình cảm chứ không phải mang ra quảng truờng, bắc loa thùng mà hát oang oang như thế. Quan họ đã được tôn vinh là di sản văn hóa thế giới, cái gì làm trái với tôn chỉ của UNESCO chúng tôi sẽ nhắc nhở, và khi nhắc nhở không nghe thì UNESCO sẽ rút lại danh hiệu.
Đó mới là vấn đề mà họ nên lưu tâm. Không phải cứ có tình yêu và có tiền là muốn yêu theo cách nào cũng được.
Thu Hà - Hà Hương (Tuổi trẻ)
*
Yêu nhau như thế bằng mười hại nhau
Vì những lời nhận xét thẳng thắn về kỷ lục mấy nghìn người hát quan họ tại Hội Lim 2012 mà PGS - TS Nguyễn Văn Huy bị Hội Những người yêu quan họ viết đơn đề nghị Bộ VHTTDL xử lý vì “phát ngôn sai trái”.
Câu chuyện bảo tồn di sản đang nóng lên theo chiều hướng không hay.
Không thích nghe nói thẳng?
Xung quanh kỷ lục 3.700 người cùng đồng thanh hát quan họ tại Hội Lim 2012, không chỉ riêng PGS - TS Nguyễn Văn Huy - Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia lên tiếng phản đối, mà còn rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu uy tín khác cũng bày tỏ sự không đồng tình.
Chẳng hạn GS-TS Tô Ngọc Thanh- Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian VN đã phát biểu với báo chí: “Tỉnh Bắc Ninh không thể coi kỷ lục hàng nghìn người hát quan họ là thành quả bảo tồn di sản. Đấy chỉ là hoạt động quần chúng hội hè vui vẻ thôi. Trách nhiệm của người quản lý là phải tuyên truyền cho người dân hiểu giá trị, vẻ đẹp của quan họ là gì, chứ không phải hát quan họ đồng thanh như thế”.
Còn nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền thì cho biết quan điểm: “Việc người ta tổ chức một dàn đại hợp xướng khổng lồ đến hơn 2.000 người để cùng đồng ca quan họ chắc chắn là việc làm đi ngược với truyền thống, triệt tiêu mọi dáng vẻ nghệ thuật đặc sắc vốn có. Đứng ở góc độ chuyên ngành, điều đó thật phản cảm”.
Tiếc là những lời góp ý chân thành này đã không “vừa tai” Hội Những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh - đơn vị có sáng kiến tổ chức cuộc diễu hành của hơn 3.700 người trong trang phục quan họ tại Hội Lim 2012 vừa qua.
Thế nên mới đây, Hội đã làm đơn kiến nghị gửi lên Bộ trưởng Bộ VHTTDL đề nghị xử lý “phát ngôn sai trái” của PGS-TS Nguyễn Văn Huy: “Việc làm của ông Huy đã phỉ báng, coi thường thế hệ chúng tôi - những người yêu dân ca quan họ, làm mất danh dự công dân của chúng tôi, chỉ trích tổ chức công nhận kỷ lục là khôi hài… Ông đã đánh đồng trái tim và lòng yêu quan họ của họ với sản phẩm vô tri vô giác là chiếc bánh giầy bánh chưng”.
Thực ra có thể hiểu khi ký lá đơn này gửi lên Bộ trưởng, ông Nguyễn Hữu Trọng – Chủ tịch Hội Những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh đã quá bức xúc khi một kỷ lục được kỳ công chuẩn bị như thế lại không nhận được sự hưởng ứng của các nhà khoa học.
Thế nhưng cái lòng “yêu dân ca quan họ” theo kiểu phong trào thế này chẳng khác nào làm hại di sản đã được UNESCO vinh danh này. Hãy nghe liền anh nổi tiếng Nguyễn Phú Hiệp ở làng quan họ Thổ Hà (Việt Yên, Bắc Giang), người vừa được chọn đi trình diễn quan họ tại Paris (Pháp) trong lễ kỷ niệm 40 năm Ngày Thành lập Tổ chức UNESCO phát biểu: “Hát quan họ là để giao lưu, giao duyên, thì lại bắt trẻ con đi hát xin tiền. Rồi lại cho quan họ đi hát đồng ca, lập kỷ lục này kỷ lục kia. Những người tự nhận là hiểu quan họ rốt cuộc lại đi ngược lại tất cả những truyền thống của quan họ”.
Cái cần thì không lên tiếng
Khi phóng viên NTNN liên lạc với PGS-TS Nguyễn Văn Huy để tìm hiểu phản ứng của ông trước lá đơn của Hội Những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh, ông trả lời chừng mực: “Quan điểm của tôi về kỷ lục này thì tôi đã trình bày với báo chí và không có gì phải nói lại. Hội gửi kiến nghị lên Bộ trưởng Bộ VHTTDL thì hãy để Bộ trưởng trả lời”.
Những người yêu quan họ đích thực, cho dù không phải là hội viên của Hội Những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh đang mỗi ngày một thấy buồn lòng khi đó đây liên tục có những thông tin người ta đang lợi dụng quan họ để bóp méo di sản này bằng những việc làm kỳ quái.
Trong Hội Lim 2012, một “liền chị” 3 tuổi bị đem ra hát để xin tiền, còn khắp nơi trong hội là không khí như chợ vỡ, ồn ào loa đài đến mức không nghe được một câu hát đúng nghĩa.
Trong Lễ hội Đền Hùng 2012 ngày 10.3 âm lịch vừa qua, một nhóm hát quan họ nhí nhố với những bản nhạc sàn nhảy, một “liền chị” còn đến ngồi luôn trên đùi khách để xin tiền...
Thiết nghĩ trước những hình ảnh phản cảm, nhố nhăng, phỉ báng quan họ như vậy thì Hội Những người yêu dân ca quan họ Bắc Ninh phải ngay lập tức có phát ngôn phản đối, yêu cầu các cơ quan quản lý văn hóa xử lý dứt điểm để trả lại vẻ đẹp thuần khiết cho quan họ mới phải. Nhưng cho đến nay, trên các phương tiện thông tin đại chúng, Hội vẫn lặng im. Còn trước những lời góp ý chân thành và thẳng thắn của các nhà nghiên cứu, thay vì cần phải tiếp thu, phải xem lại mình, thì Hội lại cảm thấy bị xúc phạm, bị phỉ báng. Thế mới thấy câu “sự thật mất lòng” của ông bà ta không sai chút nào.
Việc hơn 3.000 người hát quan họ không đúng với thể thức sinh hoạt quan họ ngày xưa. Quan điểm của các nhà khoa học thì phải bảo tồn nó càng gần với nguyên gốc là tốt nhất.
Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan