Sông Hương bị "xẻ thịt", "moi gan"

Sông Hương vốn được xem là dòng sông yên ả và thơ mộng của xứ Huế cố đô, nhưng bây giờ nhìn diện mạo của sông Hương ta dễ dàng chứng kiến một “đại công trường” với hàng trăm xà lan “ăn cát” suốt từ thượng nguồn đến hạ nguồn, từ điện Hòn Chén đến cầu Tuần đều bắt gặp bức tranh toàn cảnh về sông Hương đang bị “xẻ thịt băm da”.

"Xẻ thịt", "moi gan"

Theo quan sát của chúng tôi, một đoạn sông chưa đến 5 km đã xuất hiện đến 6 bến bãi cát với hàng trăm m3 cát ngổn ngang chờ xe đến vận chuyển cung ứng cho ngành xây dựng của thành phố cũng như các huyện trong toàn tỉnh Thừa Thiên Huế.

Xe tải, máy ủi tập trung chuẩn bị ăn cát trên bãi cát dọc sông Hương

Khác với công cụ khai thác thô trước đây, hiện nay để tận thu triệt để nguồn lợi này các chủ khai thác cát sạn đã trang bị máy móc chuyên dùng hiện đại công suất lớn, nhiều máy hút vòi rồng dài đến 30 m thọc sâu vào lòng sông Hương di sản, còn tàu trọng tải lên tới hàng trăm m3 là chuyện dễ bắt gặp trên "công trường di động" trên mặt sông.

Tại bến đò Hoà An, theo thị sát của chúng tôi đã xuất hiện hàng trăm thuyền máy đang gồng mình nổ xình xịch băm nát sông Hương, những vòi rồng vươn mình khắp các khúc sông mang lên liên hoàn cát sạn.

Sông Hương vốn bình yên giờ đây phải ngày đêm nghe tiếng máy nổ, nước dòng sông cuộn dài những mảng màu đục ngàu trông không thể tưởng tượng được nó ngày xưa mệnh danh là trong xanh một màu.

Hình ảnh một bãi cát với máy tải dài hàng chục mét.

Ngày nào cũng vậy, khoảng chừng 2 giờ sáng các đội quân phu cát từ phường Kim Long, Vĩ Dạ lại băng thuyền đến khúc sông thuộc xã Thuỷ Bằng. thành phố Huế để khai thác cát. Dân “ăn cát” nơi này chủ yếu là xóm vạn đò.

Sau những giờ “ăn cát” no nê các chủ tàu lái thuyền về cung ứng hàng cho mấy chục xe, ben xe tải ùn ùn tiến vào bãi khiến cho hoạt động khai thác và tiêu thụ thị trường cát sạn trở nên “sống động” và ngang nhiên. Dưới nước vòi rồng hoạt động hết công suất thì trên bờ máy chuyển cát cũng liên hoàn chuyển cát rào rào vào xe ben đang chờ ở bãi.

Chính vì những hoạt động khai thác cát diễn ra công khai vô tội vạ mà hệ quả dẫn đến là hàng trăm đoạn sông bị sạt lở ngiêm trọng. Điển hình như tại xã Thuỷ Bằng, sau hơn 4 năm trở thành đại công trường của hàng trăm xà lan và thuyền khai thác cát thì bây giờ sạt lở đã lấn chiếm 4 nhà dân trên địa bàn thay vào đó là lãnh thổ của hà bá ngự trị.

Đường vào bãi cát bị cày nát nham nhở, lầy lội.

Ngay tại Thuỷ Bằng có khúc sông dài hơn 13 km thuộc Hương Giang nhưng đã có đến 6 doanh nghiệp khai thác cát sạn đóng quân, và hằng ngày hút lên từ lòng sông 6000 m3 cát sạn các loại.

Ban đêm khai thác cát càng sôi nổi hơn khi những “trùm” khai thác lậu vào cuộc đột nhập ăn đêm tránh cơ quan giám sát. Theo một người phu cát cho biết thì: "Nạn khai thác cát ban đêm diễn ra trên các điểm sông. Vì theo họ thì ban đêm ít có cơ quan kiểm tra nên thoải mái mà dùng vòi rồng hút cát từ thượng nguồn sông Hương đến hạ nguồn. Sông Hương vào đêm vang tiếng máy nổ gầm rú khắp nơi”.

Đại công trường đồng hành cùng thuyền rồng du lịch Huế

Hay tại một bến cát trên đường Bùi Thị Xuân, giáp với cầu Bạch Hổ đã có hơn chục xe ben chờ chuyển cát từ lúc sáng sớm. Những đội phu cát dùng xẻng đưa cát lên máy tải nâng lên thùng xe ben. Xe này đi xe khác tiến vào khiến cho bãi cát bị cày nát nham nhở bùn đất.

Một người dân ở xã Thủy Bằng cho hay, mỗi ngày có trên chục chiếc xà lan trọng tải chứa hơn 100 m3 đến bãi cát trên sông Hương thuộc địa bàn xã Phú Thanh.

Những chuyến xà lan lúc đầu khai thác giữa khu vực sông nhưng khi thấy ven bờ có khả năng hút nhanh và nhiều hơn nên sẵn sang cho công cụ máy móc tiến sát chân đê thọc sâu hút cát khiến cho hệ thống đê điều chống xói mòn bị cuốn đi cùng với dòng nước lớn đe dọa đời sống an sinh của người dân sống hai bên bờ sông Hương.

Sạt lở đe dọa nhà dân ven sông Hương do nạn khai thác cát sạn bừa bãi

Những kẻ khai thác cát vì nguồn lợi trước mắt mà khai thác tràn lan làm cho hệ sinh thái trên sông Hương suy giảm bất chấp quy định về bảo vệ an toàn đê điều và nguồn lợi sông Hương.

Tại điện Hòn Chén hàng chục hecta đất nông nghiệp và thổ cư bị nước xâm lấn, tình hình sạt lở đang ngày càng trở nên trầm trọng làm cho khu quy hoạch di tích ở nơi nay đứng trước báo động lớn do nạn “sa tặc” gây nên.

Tại xã Phú Thanh, nơi sa tặc lộng hành ngang nhiên và mạnh nhất làm ảnh hưởng đến đời sống của hàng trăm hộ dân sống nơi đây, điển hình là đất vườn của mấy chục nhà dân bị nước sông xâm lấn.

Và hằng ngày “hà bá” vào “gặm nhấm” thu hẹp diện tích canh tác của nhân dân xã Phú Thanh khiến đời sống luôn gặp khó khăn. Cồn Đại Lộc cũng bị cuốn trôi do nạn khai thác cát bừa bãi và mưa lũ bào mòn chỉ trong thời gian 1 năm mà thôi.

“Cánh tay” chuyển cát dài nhất ở bến bãi xã Thủy Bằng

Chính quyền - nhân dân bảo vệ cũng không được!

Để hạn chế và quản lí nạn khai thác cát hoành hành “móc ruột” sông Hương vào tháng 5/2009 Uỷ ban nhân dân huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế cũng đã tiến hành phối kết hợp với lực lượng chức năng huyện Hương Trà tìm ra biện pháp chấm dứt nạn khai thác cát bừa bãi trên lưu vực hạ nguồn sông Hương.

Bằng biện pháp giao dân quản lý tại khu vực sinh sống như không cho thuyền tiến sát bờ khai thác cát nhưng chủ trương này không hiệu quả khi các đối tượng khai thác cát hung hãn dám chống lại người dân và lực lượng bảo vệ đê điều bất cứ lức nào.

Góc nhìn toàn cảnh “đại công trường" trên sông Hương

Anh Nam, xã Thủy Bằng cho biết: "Người dân bảo vệ cũng chẳng được. Nhiều khi cả làng đồng loạt ra đuổi thuyền nhưng chúng chống trả rất hung hãn, thậm chí còn lên bờ dùng gạch đá và hung khí tấn công bà con”.

Không những thế những đoàn xe ben ngày đêm băm nát con đường Minh Mạng khiến cho nhiều đoạn đường tu bổ xong lại nham nhở ổ voi, ổ gà vì phải gồng mình nâng mỗi ngày hàng trăm chuyến xe trọng tải 3 đến 7 m3 cát trung chuyển về thành phố Huế cung ứng cho công trình.

Trong kết quả quan trắc sông Hương của Viện Tài nguyên, Môi trường và Công nghệ sinh học Đại học Huế tháng 7 và tháng 8/2009, thì sông Hương đang trở nên ô nhiễm vì các chỉ số PH và các thành phần hoá học thu thập được qua đánh giá không đạt tiêu chuẩn cho phép.

Theo quy định của Uỷ ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế về vấn đề khai thác cát sạn thì những ghe thuyền khai thác cát sạn bằng thủ công ở lòng sông phải cách bờ 30m đến 50m. Riêng ở sông Hương nhất quyết phải cách 50m. Cách chân các chân đê điều, cầu cống về hai phía thượng nguồn và hạ nguồn không dưới 100m. Cách xa chùa Thiên Mụ, điện Hòn Chén, bến thuyền lăng Minh Mạng, nhà máy nước Vạn Niên và các di tích lịch sử trong khu vực ít nhất 500m.

Nhưng trên thực tế quy định này chưa mấy tác dụng khi ngày đêm các chủ thuyền vẫn đỗ ngay chân đê cho máy “ăn cát” không màng đến quy định.

Hàng chục đống cát lớn trải dài trên bãi Kim Long

Ông Phạm Hữu Hậu, chủ tịch ủy ban nhân dân xã Phú Thanh cho biết: Vấn đề khai thác cát của các chủ tàu trong lưu vực hạ nguồn sông Hương không kiểm soát hết được. Về chính quyền xã cũng không thể quản lí nổi vì thẩm quyền không cho phép thực hiện và lực lượng bảo vệ an ninh khu vực còn quá mỏng”.

Hiện tượng khai thác cát trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế đang gây xôn xao dư luận bởi vấn nạn đang làm mất cảnh quan du lịch hai bở sông Hương huyền thoại, đang tàn phá di tích lịch sử quốc gia và đe dọa đời sống dân sinh của người dân đất cố đô.

Khi cơ quan chức năng chưa mạnh tay thì hằng ngày lòng sông Hương vẫn bị “móc ruột” cho công trình và đất đai dân ven sông đang bị nước sông “ăn mòn” làm bạn với hà bá.

Trần Viết Long