| |
Người dân thôn Cù Dù mới thất vọng và lo lắng vì không biết tương lai sống ra sao.
|
Nỗi đau Cù Dù
Thôn Cù Dù ở xã Lộc Vĩnh, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên-Huế là một địa danh đã xuất hiện lần đầu tiên trên báo Lao Động vào năm 2004 khi chúng tôi thực hiện phóng sự “Ốc đảo bên lòng đô thị mới”. Thời điểm đó, Cù Dù với 26 hộ dân, hơn 120 khẩu là một ốc đảo biệt lập với những điều kiện sống dưới mức chuẩn của nông thôn: không điện, không đường, không chợ, không đi học, không biết đi xe đạp, không thanh niên...
5 năm sau, chúng tôi gặp lại người dân thôn Cù Dù (lúc này đã lên 31 hộ với gần 200 khẩu), cũng ở xã Lộc Vĩnh, nhưng lúc này đã được chuyển đến khu tái định cư mới để nhường đất cho dự án du lịch Laguna Huế của Tập đoàn Banyan Tree (Singapore) với vốn đầu tư 875 triệu USD đang xây dựng. Và chúng tôi đã không tin vào mắt mình. Tất cả người dân Cù Dù được “xếp” vào một khu tái định cư được quy hoạch nhà cửa phân lô xây sát nhau; đường, điện đẹp và hiện đại như một khu đô thị mới ở trung tâm thành phố Huế.
Người đầu tiên mà chúng tôi gặp ở thôn Cù Dù mới là một người cũ, ông Trần Tàu, trưởng thôn. Trông ông chẳng già đi mấy so với 5 năm trước, thời ông cũng làm trưởng thôn ở Cù Dù cũ. Chỉ khác là bây giờ nhìn ông hiện đại hơn với đồng hồ và nhẫn vàng đeo tay, đã có và biết đi xe máy, trong túi điện thoại di động thi thoảng lại réo rắt.
Thay vì “làng xã” trống huơ như ngày xưa, bây giờ nhà ông được xây đẹp, kiên cố, bên trong đầy đủ từ tủ lạnh, dàn karaoke cho đến tivi màn hình phẳng... Ông trưởng thôn cười cười: “Mọi thứ có được nhờ tiền đền bù cả đó”.
Ông kể không những ông mà toàn bộ người dân ở đây, đất đai, nhà cửa, vườn tược, rừng... ở Cù Dù cũ khi giải toả đền được trung bình mỗi hộ hơn 300 triệu. Về đây xây nhà, mua sắm xe máy, vật dụng trong nhà...hết gần 200 triệu, còn lại hơn một trăm triệu tiền vốn.
 |
| Người dân chờ qua ngày trong những ngôi nhà đẹp như thế này. |
Dạo một vòng quanh thôn, tưởng sẽ tiếp tục được nghe chuyện vui, nhưng thật bất ngờ, tới đâu cũng nghe toàn lời ta thán. “Cực quá chú ơi, qua đây đã hơn 1 năm rồi, nhưng không có việc chi làm nên cả thôn suốt ngày ngồi gặm tiền đền bù. Mà tiền cũng không còn mấy nữa, nên không biết mai mốt lấy chi mà sống đây...”, bà Thê - mẹ của 7 người con ở thôn Cù Dù - nói.
Ông Nguyễn Mạnh - một người dân khác - than: “Ở bên chỗ cũ, đúng là cực, là lạc hậu thiệt, nhưng bù lại dân tui làm ra tiền. Như nhà tui đây trước đó có 25.000m2 rừng, 1 sào ruộng, hơn 2000m2 ao cá, quay lui quay tới một ngày cũng kiếm được một, hai trăm ngàn. Chừ qua đây nhà nước cấp cho được 200m2 đất chỉ đủ làm nhà, còn lại không đủ để nuôi gà, trồng rau nên cái chi cũng phải bỏ tiền ra mua. Đã rứa lại còn lại không ruộng, không vườn, không nghề nghiệp nên sắp tới, nếu ăn hết tiền đền bù, dân tui chỉ có nước bỏ xứ mà đi...”.
Trùng hợp là cách đây 5 năm khi chúng tôi thực hiện phóng sự “Ốc đảo bên lòng đô thị mới”, toàn thôn Cù Dù chỉ có người già và trẻ con vì thanh niên nam nữ toàn bộ phải dạt vào thành phố Hồ Chí Minh để kiếm sống. 5 năm sau, tình cảnh ở Cù Dù mới vẫn tương tự.
Nhân chuyện bỏ đi, ông trưởng thôn Trần Tàu giọng buồn buồn: “Qua đây không chỉ người trẻ mà cả người già cũng phải bỏ đi vì không biết lấy chi mà sống”.
Nói đoạn ông chỉ tay qua một căn nhà đối diện cửa đóng im lìm: “Đó là nhà của vợ chồng ông Chu Công Tiến, vừa đóng cửa đi Sài Gòn tuần trước vì không sống nổi ở đây. Mà sắp tới chắc sẽ có thêm nhiều nhà đóng cửa nữa...”.
Cần một chính sách mới...
Một bản sao y chang như Cù Dù là khu tái định cư Lộc Tiến ở xã Lộc Tiến bên cạnh, nơi tạm thời có hơn 82 hộ dân đang sinh sống, tức cũng sống trong những căn nhà đẹp, đầy đủ tiện nghi, chung quanh được quy hoạch ngăn nắp như ở thành phố. Nhưng bên trong, người dân đang khắc khoải vì không có việc làm, không có đất sản xuất. Bởi vậy khi nghe chúng tôi xuýt xoa khen nhà cửa ở đây đẹp, ông Lê Mãi - một người dân ở đây - nổi nóng “mắng”: “Đẹp chi mà, không có việc làm, ở thì bức bối như ở trong chuồng cu ri mà đẹp”.
Chị Hoa, kể: “Qua đây hơn một năm rồi, đi vô đi ra, đi qua đi lại mãi cũng chán, hôm trước tui nghĩ ra chuyện nấu bánh canh bán bữa sáng cho người dân trong thôn, bán 2000 đồng một tô nhưng không ai thèm ăn vì ăn mì tôm rẻ hơn được 500 đồng!”.
Chị nói: “Không những tui mà cả khu ni đã nhiều lần kiến nghị chính quyền địa phương cấp thêm cho chúng tôi mỗi nhà một, hai sào ruộng, nhưng kiến nghị mãi vẫn không thấy ai trả lời”.
 |
| Ở nông thôn, nhưng nhà ở lại được quy hoạch phân lô như khu đô thị mới ở thành phố. |
Theo thông tin mà chúng tôi năm được từ UBND huyện Phú Lộc thì những gì mà các hộ dân ở hai khu tái định cư Cù Dù (xã Lộc Vĩnh) và Lộc Tiến đang chịu đựng chỉ là bước dạo đầu. Bởi theo quy hoạch, trong thời gian tới, cả hai khu tái định trên trong giai đoạn một có hơn 400 hộ dân, và cả hai giai đoạn lên tới hơn 1.200 hộ dân. Tất cả đều được quy hoạch theo tiêu chuẩn 200m2 đất/ hộ, hỗ trợ tiền ăn 5000 đồng/ người trong 6 tháng đầu và ngoài ra không có thêm ruộng vườn hay gì khác. Nghĩa là sắp tới, hứa hẹn sẽ có thêm hàng trăm hộ dân khác ở huyện Phú Lộc phải chịu cảnh ngộ ngồi “gặm” tiền đề bù để chờ tháng ngày qua như người dân hai khu Cù Dù và Lộc Tiến.
Được biết khi giải toả và chuyển dân đến nơi ở mới, các chủ dự án đầu và chính quyền địa phương đều có đặt ra vấn đề sẽ đào tạo để chuyển đổi nghề cho người dân khi đến nơi ở mới nhằm giúp họ kiếm kế sinh nhai. Tuy nhiên mới đây khi trao đổi với chúng tôi, ông Cái Vĩnh Tuấn - Chủ tịch UBND huyện Phú Lộc - đã thở dài cho biết “huyện bó tay” bởi các lý do: Thanh niên thì hầu hết đã bỏ quê vào Nam kiếm sống. Còn lại toàn người già, trước giờ toàn làm ruộng, làm rẫy, làm biển.. nên không thể đào tạo nghề cho họ vì không biết dạy nghề gì cho phù hợp.
Các doanh nghiệp khi thu hồi đất, ai cũng ngon ngọt hứa hẹn kiểu sau khi dự án của chúng tôi đi vào hoạt động, sẽ ưu tiên giải quyết việc làm cho những gia đình bị giải toả. Tuy nhiên hầu hết các dự án ở huyện Phú Lộc đều là dự án “xí phần”, khởi công rồi để đó, hoặc dựng biển lên nhưng đã ba bốn năm nay vẫn chưa thấy khởi công nên người dân không biết đợi đến năm tháng nào thì mới có việc làm.
“Đã thế, phần lớn các dự án có giải toả, thu hồi đất ở huyện Phú Lộc đều nằm trong khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô. Đây là khu vực “ngoài vùng phủ sóng” của huyện Phú Lộc nên chúng tôi không có quyền ràng buộc họ về mặt pháp lý để buộc họ phải tuyển lao động địa phương, nên họ thất hứa mình cũng không làm gì được” - ông Tuấn nói.
Về vấn đề cấp đất cho người dân, ông Cái Vĩnh Tuấn thừa nhận hiện một hộ được cấp 200m2 đất ở khu tái định cư là quá ít. “Theo tôi, tối thiểu mỗi hộ phải được cấp 400m2 đất thì mới tính đến chuyện làm vườn, nuôi gà, heo... để sinh sống. Tuy nhiên đây là chủ trương của tỉnh, huyện không có quyền điều chỉnh mà chỉ có quyền kiến nghị và sắp tới chúng tôi sẽ có văn bản kiến nghị”.
Về chuyện cấp thêm đất ruộng như mong mỏi của toàn thể các hộ dân ở hai khi tái định cư, ông Tuấn thở dài: “Huyện cũng muốn cấp ruộng cho dân lắm, nhưng nói thiệt là hiện khu vực Chân Mây - Lăng Cô không còn ruộng để cấp cho dân”.
Người dân đến nơi ở mới luôn bằng và hơn nơi ở cũ. Đó là chủ trương, là mong ước của Đảng và Nhà nước đối với vấn đề di dân tái định cư. Trong trường hợp này, nơi ở mới của người dân hai khu Cù Dù và Lộc Tiến không những đã bằng mà còn hơn chỗ cũ gấp nhiều lần. Tuy nhiên, chỉ ở tốt hơn không thôi thì vẫn chưa đủ mà họ cần phải sống tốt, chí ít cũng bằng, theo đúng nghĩa của từ này. Đó không phải là ước mơ của người dân, mà là quyền được hưởng (!).