Thực trạng khai khoáng ở miền Tây Nghệ An: Kỳ 5

“Miền Tây đi dễ khó về”

Kế hoạch thâm nhập vùng lõi đá trắng của chúng tôi đã phải dừng lại để chờ đợi nhiều ngày, một trong các lý do là sự nguy hiểm luôn rình rập tại các khai trường, nhất là ở những điểm mỏ khai thác đá trắng thổ phỉ.

“Chuyện nớ không đùa được đâu. Vùng này, người lạ từ chỗ mô tới, người ta đều biết hết. Nhất là quay phim chụp ảnh, thì càng nguy hiểm” –  dẫn đường cho chúng tôi vốn là dân bản địa dặn trước.

Tốp công nhân khai thác đá trắng tại Châu Lộc - Quỳ Hợp - Nghệ An.

Thực tế, đã có rất nhiều vụ giải quyết tranh chấp giữa các chủ mỏ, chủ yếu là để giữ địa bàn đã dẫn đến xô xát và đều giải quyết bằng đổ máu.

Khoảng gần cuối năm 2009, một tốp thợ khai thác đá ngồi nghỉ tránh nắng tại công trường của Cty Long Anh (xã Liên Hợp, huyện Quì Hợp) đã “dính trọn” tảng đá khổng lồ từ trên đỉnh núi lăn xuống, khiến ba người chết và bị thương.

Nạn nhân gồm có công nhân Trương Minh Chiến (SN 1975, xã Châu Lộc, Quì Hợp), Lữ Văn Hùng (SN 1984, Châu Lộc) và một người khác đang khai thác đá gần đó.

Chiếc xe xúc đứng chênh vênh trên mép núi "ngoạm" những vỉa đá kéo xuống, đó là những hình ảnh thường xuyên diễn ra tại các điểm khai mỏ Quỳ Hợp - tiềm tàng những nguy hiểm khôn lường.

Không kịp bàng hoàng, Chiến và Hùng đã nằm gọn trong vệt đá lăn. Trương Minh Chiến tử nạn ngay tại chỗ, Lữ Văn Hùng chết tại Trung tâm Y tế huyện Nghĩa Đàn cách đó vài chục cây số.

Tương tự, thời điểm cuối tháng 7/2009, Cty An Lộc (trụ sở ngoài thành phố Vinh) mở đường vào xã Liên Hợp, Quì Hợp. Ba công nhân ngồi nghỉ dưới chân núi, bỗng một khối đá lớn đổ ập xuống. Vụ núi lở làm anh Lộc Văn Hưng (SN 1987, quê xã Châu Quang) tử vong.

Đó là những cái chết “bất thình lình” vì bị đá lở, đá đè khi đang ngồi nghỉ. Sau mỗi vụ việc như thế, những người công nhân khai thác đá trắng tại Quỳ Hợp có “chờn” được vài ngày, rồi đâu lại vào đó.

Dụng cụ khai thác đá của những công nhân ở đây là sợi dây... chão. Họ dùng để đu người lên trên những vách núi để tìm... vỉa đá hay khoan đặt mìn. Theo số liệu báo cáo của Sở LĐTBXH Nghệ An, BHXH Nghệ An, chỉ có 36,7% các DN khai mỏ đóng BHXH cho 3.459 lao động.

Sự liều lĩnh của họ cũng vì cuộc mưu sinh, vì miếng cơm manh áo, khiến họ lại bất chấp nguy hiểm mà lao vào khai thác đá thuê cho các chủ mỏ.

Nguyễn Văn T., một thợ đá người Diễn Châu vào Quỳ Hợp làm đá thuê được vài năm cho biết: “Nguy hiểm nhất của thợ đá, đấy là phải cột người vào sợi dây dù (dây chão) treo mình trên vách núi để khoan đá. Một đầu dây còn lại cột ở thân cây trên tít đỉnh núi. Nhiều người đã bị đá lăn đè chết khi còn đang treo mình trên vách…”.

Bản thân T. cũng đã một lần thoát khỏi tay tử thần. Vài tháng trước, khi đi tìm một vỉa đá mới, đang đu mình trên dây thì một tảng đá, do bị chấn động sau khi nổ mìn, đã lăn ầm ầm từ trên đỉnh xuống.

May mắn, T kịp nhún người để sợi dây đu văng vào phía ngạm núi, rồi bám chặt vào rễ cây, vừa bám dây vừa run cầm cập nhìn tảng đá khổng lồ rơi qua đầu.

“Nếu thiếu may mắn, chắc em đã bẹp nát như con gián rồi”, T. cười nhìn như mếu khi nhớ lại.

Câu chuyện hãi hùng mà dân thợ đá Quỳ Hợp vẫn kể với nhau, đó là vụ tai nạn kinh hoàng làm 5 người chết, bẹp dúm chiếc xe chở đá đang chờ “ăn hàng” phía dưới. 

Khoảng năm 2007, tại mỏ đá thung Khoong của chủ mỏ H.H, năm thanh niên đang đu người trên vách núi cao chừng trăm mét, một tảng đá hàng chục tấn thình lình đổ sập, đè nát cả năm người và chiếc xe cẩu đang chờ phía dưới.

Nhưng những vụ tai nạn thảm khốc như thế cũng chỉ khiến dân làm đá “chờn” một thời gian, rồi lại nhanh chóng qua đi.

Cũng có thể vì công việc vất vả, nặng nhọc dưới thời tiết nắng nóng kinh hoàng khiến họ phải quên đi cả sợ hãi.

Máu đổ trên vùng đá trắng

Trước khi vào miền Tây xứ Nghệ, những đồng nghiệp khi biết ý định của chúng tôi đã e dè can ngăn, rằng, nếu vì mấy bài báo thì đừng nên đánh đổi quá lớn như thế, bởi sự trả giá sẽ là quá đắt.

Nhiều phóng viên vào Quỳ Hợp đã phải về tay không, nếu như muốn vẹn toàn tính mạng. Chuyện các phóng viên bị đe dọa, không phải chuyện lạ ở mảnh đất này.

Trước đó không lâu, hai phóng viên truyền hình tỉnh đang tác nghiệp tại vùng mỏ xã Châu Cường bị mười gã côn đồ vây lại đòi thu máy camera.

Một tên rút lê tuyên bố: “Nếu quay, tao đâm chết”.

Hồ Ngọc Sơn - một nạn nhân của cuộc tranh chấp ranh giới mỏ giải quyết bằng... dao đã bị mất 47% sức khoẻ theo giám định vào hồi trước tháng 8/2009. ( Ảnh: Báo Tiền phong).

Lần khác, khi một phóng viên đang đưa máy lên quay cảnh đá sập thì một tên đầu gấu vung cuốc chim nhọn hoắt lên dọa: “Hạ máy, nếu không cái đầu mày ăn đủ mũi cuốc chim”.

Đó là những chuyện “người thật, việc thật” mà những đồng nghiệp của chúng tôi đã từng bị hăm dọa, cản trở trong quá trình tác nghiệp tại đây tường thuật lại.

Những người thạo tin cho hay, hầu hết các điểm khai mỏ đá trắng dạng chui, thổ phỉ… đều đã được bảo kê bởi dân xã hội đen hoặc do chính dân xã hội đen khai thác?

Đối với họ, tù tội còn không ngán, đã từng ăn cơm tù, chịu án số (án có thời hạn), thêm một lần vào khám cũng “nỏ mần chi” (chẳng giải quyết thêm vấn đề gì – tiếng địa phương).

Cho nên, để bảo vệ “nồi cơm” của mình, họ sẵn sàng giải quyết bằng… luật rừng. Thậm chí, máu cũng đã đổ trên những khai trường đá trắng giữa các chủ mỏ ở Quỳ Hợp.

Tháng 8/2009, TAND huyện Quỳ Hợp đã xét xử vụ giải quyết tranh chấp khu mỏ bằng “luật rừng” của công nhân 2 chủ mỏ: Cty TNHH - TM Phúc Hưng (khai thác đá trắng tại xóm Dinh, xã Nghĩa Xuân, huyện Quỳ Hợp) và Doanh nghiệp tư nhân Long Anh (khai thác đá trắng tại xóm Hợp Thuận, xã Đồng Hợp) tranh chấp ranh giới mỏ đá tại khu vực thung Giếng, xã Liên Hợp.

Kết quả của vụ tranh chấp này, một nạn nhân đã bị tổn thương 47% sức khỏe.

Ông Trương Doạt, nguyên C.an huyện Quỳ Hợp bị nhóm côn đồ kéo đến nhà xử lý theo cách hành xử của xã hội đen cũng chỉ vì liên quan đến những mỏ vàng trắng. (Ảnh: Báo Tuổi trẻ Tp HCM).

Cụ thể sự việc: Bùi Văn Hòe, Hồ Ngọc Sơn cùng một số công nhân của Cty Phúc Hưng đến thung Giếng gặp người của Cty Long Anh để giải quyết tranh chấp, đôi bên lời qua tiếng lại, xảy ra mâu thuẫn. Hồ Văn Đương (Cty Long Anh) vác dao ra dọa, nhóm công nhân Cty Phúc Hưng núng thế, rút về lán cố thủ.

Ngay sau đó, Hồ Văn Đương gọi điện cho Đặng Công H. (Phó GĐ Cty Long Anh) vào thung Giếng. Ông H. vào khu vực mỏ đá, sai một công nhân tên Đức đến lán của cty P.H gọi Hòe ra vị trí tranh chấp để giải quyết.

Khi đang bàn bạc về ranh giới, giữa Hồ Ngọc Sơn và Hồ Văn Đương xảy ra cãi vã. Đương cầm gậy gỗ, lớn tiếng đuổi đánh Sơn và công nhân của Cty P.H.

Nghe tiếng Đương hô, Vũ Duy Cường (Cty Long Anh) vác dao xông vào chém Hồ Ngọc Sơn. Hồ Ngọc Hùng - em trai Sơn cùng nhóm công nhân Cty Phúc Hưng khống chế Vũ Duy Cường, tước được dao. Cường và Đương vẫn sôi máu, tiếp tục truy sát Sơn.

Vũ Văn Dinh (Cty Long Anh) thấy đồng bọn truy đuổi Sơn, liền cầm dao lao vào trợ chiến, rượt đuổi theo Sơn và chém thẳng vào người Sơn. Trúng hai nhát dao hiểm, hai cánh tay Sơn gần đứt lìa.

Sơn phải đi cấp cứu tại Bệnh viện 115 Nghệ An, sau đó chuyển ra điều trị tại BV Việt Đức – Hà Nội trong tình trạng suy kiệt vì mất nhiều máu.

Kết luận giám định pháp y số 71/KTHS-PY của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Nghệ An kết luận: Mức độ tổn hại sức khỏe do di chứng thương tật để lại trên cơ thể Hồ Ngọc Sơn là 47%.

Công an huyện Quì Hợp khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Vũ Văn Dinh, Hồ Văn Đương, Vũ Duy Cường về tội Cố ý gây thương tích.

Hậu quả, Vũ Văn Dinh (SN 1984) bị tuyên án 6 năm 6 tháng tù giam, Hồ Văn Đương (SN1982) 5 năm 6 tháng tù giam và Vũ Duy Cường (SN1986) 3 năm tù giam. 

Ba bị cáo trên phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân Hồ Ngọc Sơn 80 triệu đồng.

Đây không phải là lần đầu tiên việc tranh chấp mỏ tại khu vực miền Tây Nghệ An được hành xử theo luật rừng. Những người trong cuộc cho hay, hầu hết, những tranh chấp đều sẵn sàng được giải quyết bằng... dao búa.

"Miền Tây đi dễ khó về" - những mỏ "vàng trắng" nằm giữa đại ngàn Quỳ Hợp là nguyên nhân khiến cho máu đã đổ giữa những vùng đá trắng.

Sự phức tạp đến nóng bỏng trên những khai trường đã khiến Quỳ Hợp trở thành nỗi lo ngại cho những người lần đầu tiên muốn vào địa bàn thực tế.

Những mỏ “vàng trắng” triệu đô của Quỳ Hợp thực sự được “đánh thức” vào khoảng trước những năm 2000, khi có tin tỉnh Nghệ An “bán” mỏ đá trắng rộng 51ha cho Công ty Yabashi của Nhật Bản với giá 360.000 USD.

Dân làm quặng đánh giá, thương vụ trên, Nghệ An đã bị “hớ” và thiệt hại lớn, bởi giá trị thực tế của mỏ vàng trắng đó lớn hơn gấp nhiều lần có số 360.000USD.

Cũng chính sự kiện trên đã là nguyên do khiến cơn sốt khai thác đá trắng tại Quỳ Hợp trở nên nóng hơn bao giờ hết. “Phong trào” khai thác đá trắng chính thức rầm rộ trước thời điểm năm 2000.

Rầm rộ đến mức, nhiều người dân địa phương trước chỉ chuyên hành nghề xay xát gạo, sửa chữa xe máy, chủ tiệm vàng hoặc người không có nghề nghiệp... từ các huyện thuộc tỉnh Nghệ An và cả dân thành phố Vinh đều bỏ nghề tìm đến.

Để cấp đất cho các DNTN đứng ra mở xưởng chế biến đá trắng, chính quyền cấp huyện, cấp xã của Quỳ Hợp đã không ngần ngại vi phạm Luật đất đai. Vì lý do gì, dư luận có quyền đặt câu hỏi?.

Người dân Quỳ Hợp hết sức bức xúc trước hàng loạt những sai phạm của chính quyền địa phương, khi UBND huyện Quỳ Hợp đã cấp đất trái thẩm quyền cho các chủ mỏ để họ lập xưởng chế biến đá trắng.

Trong khi đó, thẩm quyền giao đất cho doanh nghiệp thuộc UBND tỉnh.

Không chỉ chính quyền cấp huyện, mà UBND thị trấn Quỳ Hợp cũng “bạo gan” cấp đất cho các xưởng chế biến đá và xây dựng hai KCN tại địa bàn huyện (KCN nhỏ xã Châu Quang và KCN Thung Khuộc nằm trên địa bàn thị trấn Quỳ Hợp).

22 doanh nghiệp đã được hưởng lợi từ việc làm vi phạm qui định nhà nước của chính quyền sở tại. Nhiều nghi vấn, phải chăng những lãnh đạo của chính quyền có “cổ phần” từ những mỏ khai thác vàng trắng này đã được đặt ra?

Trước đó, Khu công nghiệp Thung Khuộc là bãi rác công cộng, nằm trên đường đến huyện lỵ Quỳ Hợp.

Giải thích việc làm này, lãnh đạo huyện Quỳ Hợp, Chủ tịch UBND huyện Cao Văn Chính thông tin với báo chí: “Đứng trước nhu cầu sản xuất của các doanh nghiệp đóng trên địa bàn, huyện tìm một vạt đất gom các Cty này lại một chỗ cho dễ quản lý (?!)”.

Những bản làng chúng tôi đi qua, từ Châu Hồng ngược sang Châu Lộc, qua Liên Hợp..., những cánh đồng như thế này rất hiếm hoi giữa vùng đồi núi bạt ngàn của Quỳ Hợp.

Thời điểm năm 2004 – 2005, diện tích KCN Thung Khuộc là 10ha. Sau khi được UBND huyện ký quyết định mở rộng diện tích sang xã Thọ Hợp, nhiều người dân đã phải bàn giao đất cho dự án để KCN này được nâng lên thành 26,12ha.

Tương tự, UBND thị trấn Quỳ Hợp cũng “tạm giao đất” cho 8 xưởng chế biến đá. Khu công nghiệp nhỏ Châu Quang gồm 14 Cty TNHH và doanh nghiệp tư nhân, được chính quyền huyện cấp đất trái thẩm quyền.

Lý do mà lãnh đạo huyện Quỳ Hợp, ông Cao Văn Chính giãi bày với báo chí: đứng trước nhu cầu phát triển công nghiệp chế biến đá và các doanh nghiệp cần địa điểm xây dựng xưởng sản xuất, nên huyện Quỳ Hợp phải tạo điều kiện cho họ.

Dường như còn có nhiều điểm mập mờ đằng sau những quyết định giao đất như thế!?

Còn tiếp...

• Kiên Trung – Kiều Anh – Quang Cường (Vietnamnet)