Thực trạng khai khoáng ở miền Tây Nghệ An: Kỳ 6

Theo đó, 54 khu vực mỏ trên địa bàn huyện Quỳ Hợp bị đình chỉ. 64 DN với 66 giấy phép khai thác khoáng sản khác cũng được tạm đình chỉ vì những sai phạm trong hoạt động khoáng sản. 

Điều đáng nói, những QĐ này được chính quyền sở tại vội vã ban hành ngay sau khi có Kết luận số 128/KL-TTCP ngày 20/01/2010 của Thanh tra Chính phủ về việc xử lý sau thanh tra việc quản lý và khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An và Công văn số 895/VPCP-KNTN ngày 08/02/2010 của Văn phòng Chính phủ về ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ sau khi có báo cáo thanh tra việc quản lý khoáng sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Phó phòng Quản lý Tài nguyên Khoáng sản (Sở Tài nguyên – Môi trường Nghệ An), ông Trần Văn Toản, khi trao đổi với VietNamNet đã cung cấp những thông tin về thực trạng quản lý khoáng sản tại Nghệ An, những sai phạm của công tác quản lý khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã được Thanh tra Chính phủ chỉ ra trong Kết luận thanh tra số 128 ngày 10/02/2010. 

57 DN hay UBND tỉnh Nghệ An được hưởng lợi? 

Nội dung cấp phép của UBND tỉnh đối với các DN khai thác mỏ tại huyện Quỳ Hợp (57 giấy phép) là khai thác vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, trên thực tế, khi tiến hành khai thác, nhiều DN lại có đá trắng trong hoá đơn xuất hàng. 

Điều này đã đặt ra câu hỏi, phải chăng các cơ quan chức năng của Nghệ An đã “treo đầu dê bán thịt chó”, hay là các đơn vị khai thác đã cố tình “tung hỏa mù” để… lừa chính quyền? 

Kết luận Thanh tra của Thanh tra Chính phủ (thời gian tiến hành thanh tra từ ngày 22/4 đến ngày 26/7/2009) cho thấy: trong thời gian từ tháng 01/2006 đến tháng 3/2009, UBND tỉnh Nghệ An đã cấp 57 giấy phép khai thác đá xây dựng cho các DN tiến hành khai thác VLXD.

Khai trường đá trắng tại huyện Quỳ Hợp.

Cụ thể: tại vùng mỏ huyện Quỳ Hợp: 54 giấy phép; huyện Kỳ Sơn: 01 giấy phép; huyện Quế Phong: 02 giấy phép. Tất cả các giấy phép này, đều có nội dung là khai thác VLXD.

Tuy nhiên, việc cấp phép này đã vi phạm QĐ số 152/QĐ-UBND.CN về Quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng cũng do chính UBND tỉnh Nghệ An ban hành ngày 13/01/2006.

Theo đó, các huyện Quỳ Hợp, Kỳ Sơn, Quế Phong và Diễn Châu không thuộc quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng. 

Tại công văn số 8479/UBND.ĐC ngày 24/12/2007 và tại Công văn số 609/UBND.ĐC ngày 30/01/2008 của UBND tỉnh Nghệ An có nội dung: Sở Xây dựng tham mưu về việc cấp giấy phép khai thác đá làm vật liệu xây dựng, nguyên liệu sản xuất xi măng thì tất cả các trường hợp thuộc địa bàn huyện Quỳ Hợp, Tân Kỳ cần xin ý kiến của Trung tâm Kiểm định vật liệu – Viện Vật liệu Xây dựng (Bộ Xây dựng) để xác định loại khoáng sản.

Trong năm 2007 và 2008, Sở Xây dựng Nghệ An đã giao cho các doanh nghiệp tự mang 165 mẫu thí nghiệm về các đơn vị kiểm định để xác định loại khoáng sản.

Trong đó, thí nghiệm tại Cty Xi măng Cầu Đước 97 mẫu và Trung tâm Kiểm định vật liệu (Viện VLXD) 37 mẫu. 

Kết quả kiểm tra của đoàn Thanh tra Chính phủ tại Sở Xây dựng Nghệ An cho thấy: Cty Xi măng Cầu Đước không phải đơn vị có chức năng hành nghề thí nghiệm khoáng sản. Biên bản kiểm tra việc lấy mẫu thí nghiệm khô

Việc Sở Xây dựng Nghệ An giao cho các DN có như cầu xin cấp giấy phép khai thác khoáng sản trực tiếp làm việc với các đơn vị kiểm định để xác định loại khoáng sản là không bảo đảm khách quan kết quả giám định. 

Kiểm tra báo cáo tài chính, hóa đơn, chứng từ của các doanh nghiệp cho thấy, các đơn vị có giấy khai thác đá xây dựng tại huyện Quỳ Hợp (54 giấy phép) thì sản phẩm khai thác của các DN chủ yếu là đá block, đá trắng, đá xẻ, đá ốp lát. 

Những đỉnh núi "triệu đô" tại miền Tây Nghệ An đã bị cày phá tan hoang.

Thanh tra Chính phủ kết luận: Như vậy, việc các cơ quan tham mưu cho UBND tỉnh cấp giấy phép cho các doanh nghiệp khai thác đá xây dựng vào địa bàn Quỳ Hợp thực chất là để DN khai thác đá trắng, vi phạm các quy định pháp luật về khoáng sản. 

Những sai phạm này tiếp tục được chứng minh trong nội dung thanh tra quản lý hoạt động xuất khẩu khoáng sản tại Cục Hải quan Nghệ An. 

Theo đó, từ đầu tháng 01/2007 đến tháng 4/2009, Chi cục Hải quan Nghệ An đã hoàn thành thủ tục thông quan mặt hàng đá trắng, đá marble (dạng khối, bột đá trắng, đá marble ốp lát, đá ốp lát) cho 42 doanh nghiệp với tổng khối lượng hơn 300.000 m3 (đá block, đá ốp lát, bột đá trắng, đá marble ốp lát) và 272,910 tấn đá trắng (kích thước từ 1 – 10 cm3). 

Theo hồ sơ của 42 doanh nghiệp xuất khẩu đá trắng, đá marble cho thấy: Việc thu thuế được thực hiện đầy đủ. Hầu hết các DN xuất khẩu đá trắng, đá marble không có giấy phép khai thác, chế biến phù hợp với sản phẩm xuất khẩu. 

Cụ thể: chỉ có 4/42 DN có giấy phép khai thác, chế biến đá vôi do Bộ TN-MT cấp (chiếm 0,95%). 38/42 DN còn lại (90.5%) chỉ có giấy phép khai thác đá làm vật liệu xây dựng thông thường, đá xây dựng, đá xây dựng các loại hoặc thu mua của các đơn vị có giấy phép khai thác đá xây dựng. 

Như vậy, Cục Hải quan Nghệ An cho phép các DN chỉ có giấy phép khai thác đá xây dựng thông quan xuất khẩu đá đã tạo điều kiện cho các DN vi phạm pháp luật, làm cho việc quản lý và bảo vệ tài nguyên khoáng sản thêm phức tạp. 

Ở đây rõ ràng trách nhiệm của Hải quan Nghệ An đã gián tiếp “tiếp tay” cho những sai phạm nói trên. Vì lý do gì, rõ ràng dư luận có quyền đặt ra những nghi vấn! 

Sự khó hiểu của điểm này đã được Phó trưởng phòng Quản lý Tài nguyên Khoáng sản (Sở TN - MT Nghệ An) giải thích với VietNamNet: “42 DN xuất khẩu đá trắng, đá marble đã được Hải quan Nghệ An thông quan dù họ không có giấy phép khai thác, chế biến phù hợp với sản phẩm xuất khẩu là do họ mua đá trắng của các đơn vị có giấy phép khai thác đá trắng rồi mở xưởng chế biến thành phẩm”. 

Tuy nhiên, khi chúng tôi tiếp tục chất vấn ông Toản: “Các DN này chỉ có giấy phép hoạt động khai thác VLXD, thì họ không thể “kéo dài cánh tay” sang lĩnh vực buôn bán – chế biến đá trắng vì đã bị giấy phép đăng ký “bó”?”, ông Toản giải thích: “Các DN này thành lập công ty có chức năng khai thác và chế biến khoáng sản” (?). 

Giơ cao nhưng… không đánh!? 

Sau những nội dung tại Kết luận thanh tra, sau khi có ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại công văn số 895/VPCP-KNTN, UBND tỉnh Nghệ An phải ban hành cùng một lúc 02 QĐ xử lý các đơn vi sai phạm nói trên trong thời gian liên tiếp (19/3/2010 và 24/3/2010). 

Theo đó, tại QĐ số 1184/QĐ-UBND.TN về việc đình chỉ khai thác khoáng sản do Phó Chủ tịch UBND tỉnh, ông Nguyễn Đình Chi ký quyết định đình chỉ việc khai thác khoảng sản tại 54 khu vực mỏ thuộc địa bàn huyện Quỳ Hợp. 

Cụ thể: 45 khu vực mỏ của 45 tổ chức có giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực; 06 khu vực mỏ của 06 tổ chức có giấy phép khai thác khoảng sản đã hết thời hạn. 

Chỉ sau khi có Kết luận của Thanh tra Chính phủ về những sai phạm trong công tác quản lý và khai thác khoáng sản tại Nghệ An, các cơ quan chức năng mới vào cuộc. Tuy nhiên, kiểm tra rồi... để đấy.

Đây là những DN đã vi phạm nội dung giấy phép cấp mỏ: xin khai thác VLXD nhưng lại khai thác và chế biến - xuất khẩu đá trắng.  

Theo nội dung QĐ 1184, những DN có tên kèm theo phải dừng mọi hoạt động khai thác khoáng sản và sử dụng vật liệu nổ công nghiệp trong thời gian đỉnh chỉ; giữ gìn an ninh trật tự xã hội, môi trường; bảo vệ các tài sản liên quan và vật liệu nổ còn dư. 

Tuy nhiên, QĐ này vẫn còn “mở đường sống” cho các DN kể trên khi UBND tỉnh cũng đồng thời chỉ đạo: trong thời gian 90 ngày kể từ ngày bị đình chỉ, các DN phải hoàn thành việc lập hồ sơ xin cấp lại giấy phép hoạt động khoáng sản theo quy định của pháp luật.  

Cũng trong nội dung trao đổi với VietNamNet vào sáng 14/6/2010, ông Toản cho biết: con số các đơn vị đang tiến hành khai thác đá trắng tại Quỳ Hợp là hơn 100 đơn vị. QĐ 1184 của UBND tỉnh Nghệ An chỉ đỉnh chỉ hoạt động khai thác của 54/ hơn 100 đơn vị. 

Tuy nhiên, chiếu theo kết luận Thanh tra của Thanh tra Chính phủ, có thể khẳng định một điều: với 57 giấy phép khai thác VLXD mà UBND tỉnh Nghệ An cấp cho các đơn vị khai thác tại địa bàn 3 huyện Quỳ Hợp, Quế Phong và Kỳ Sơn (nằm trong khu vực không thuộc quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng theo QĐ 152). 

Vậy việc các DN được cấp phép một đằng nhưng khai thác một nẻo, thì có thể gọi, các đơn vị nói trên đều là những đơn vị khai thác… thổ phỉ. 

Ngay sau QĐ 1184, ngày 20/3/2010, UBND tỉnh tiếp tục ban hành QĐ số 1239/QĐ-UBND.TN ngày 24/3/2010 với nội dung về việc tạm đình chỉ khai thác khoáng sản 64 DN có 66 giấy phép khai khoáng vì lý do: vi phạm hành chính trong lĩnh vực khai thác khoáng sản được quy định tại nghị định số 150/2004/NĐ-CP ngày 29/7/2004 và NĐ số 77/2007/NĐ-CP ban hành ngày 10/5/2007 sửa đổi, bổ sung một số điều của NĐ 150. 

Lòng sông, lòng suối tại miền Tây Nghệ An cũng bị cày xới để tìm vàng.

Trong số 66 giấy phép bị tạm đình chỉ, có tới 44 giấy phép được cấp khai thác đá xây dựng và đá san lấp tại các huyện Con Cuông, Quế Phong, Yên Thành, Nghĩa Đàn, Anh Sơn, Thanh Chương, Hưng Nguyên, Tân Kỳ, Quỳ Châu, Nghi Lộc và Quỳnh Lưu. 

Thời điểm phóng viên VietNamNet có mặt tại huyện Quỳ Hợp, các khai trường khai thác đá trắng vẫn tiến hành công khai. Có lẽ, họ chỉ dừng khai thác vào… giờ nghỉ trưa. Không có bất kỳ dấu hiệu nào của việc đình chỉ hoạt động khai thác khoáng sản theo QĐ 1184 của UBND tỉnh Nghệ An được ban hành từ tháng 3/2010. 

Theo một chủ mỏ khai thác đá trắng tại Quỳ Hợp, để xây dựng một cơ sở chế biến đá trắng phải đầu tư vốn nhiều tỷ đồng. Do đó, nếu không vận hành xưởng chế biến và tìm đầu ra cho sản phẩm đá trắng thành phẩm, các DN đều đứng trước nguy cơ phá sản. Bởi, phần lớn họ đều phải huy động vốn từ nguồn vay ngân hàng. 

Nguồn tin riêng của VietNamNet cho hay, hiện tại, nhiều DN có giấy phép khai thác đá bị đình chỉ khai thác theo QĐ số 1184 đang có đơn kiến nghị lên UBND tỉnh, Sở TN-MT yêu cầu… bồi thường thiệt hại vì lý do: giấy phép của họ chưa hết thời hạn khai thác mà đã bị chính cơ quan cấp phép thu hồi đình chỉ hoạt động sản xuất (?). 

Phải chăng, vì lý do trên và để tránh phải bồi hoàn cho các DN này nên QĐ 1184 của UBND tỉnh Nghệ An mới có nội dung: Các DN bị đình chỉ mỏ phải hoàn thành việc lập hồ sơ xin cấp lại giấy phép hoạt động khoáng sản trong thời hạn 90 ngày, kể từ ngày QĐ 1184 ký có hiệu lực(!?). 

Với vòng tròn luẩn quẩn kể trên, thì rõ ràng có thể mọi việc cuối cùng kết quả cũng sẽ “hòa cả làng”, vì DN sẽ lại có giấy phép để tiếp tục tiến hành khai thác.  

Chỉ có đá trắng Quỳ Hợp là tiếp tục bị “chảy máu”, như là một việc quá ư bình thường vẫn xảy ra tại miền Tây xứ Nghệ trong vòng mấy thập kỷ qua. 

Kiên Trung – Kiều Anh - Quang Cường (Vietnamnet)