Kỳ 8: Người dân được lợi… con đường!
Không có khái niệm… hết vàng?
 |
| Chủ tịch UBND huyện Tương Dương, ông Nguyễn Hồ Cảnh trao đổi cùng VietNamNet. - Ảnh: Quang Cường. |
Trả lời phóng vấn VietNamNet, Chủ tịch UBND huyện Tương Dương (tỉnh Nghệ An), ông Nguyễn Hồ Cảnh xuề xoà: Người dân ở đây khai thác vàng như người ta… cào hến. Hôm nay đào, mai có trận mưa đào lại vẫn cứ có, không có khái niệm hết vàng.
- Thưa ông, thực trạng khai thác vàng trên sông Chà Hạ, dọc theo ba xã Yên Na,Yên Hòa, Yên Tịnh ảnh hưởng đến môi trường, huyện có phương án nào để xử lý?
- Việc kiểm tra khai thác vàng đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên của huyện. Nguồn gốc đào vàng đã có từ xa xưa, vàng ở đây là vàng sa khoáng, hôm nay đào rồi ngày mai có một trận mưa đào lại vẫn cứ có, không có khái niệm hết. (Tuy nhiên), trữ lượng không nhiều để khai thác công nghiệp theo dự án được.
Cách đào vàng ở Tương Dương giống như người dân dưới xuôi cào hến ở sông Lam, đào hôm nay rồi ngày mai lại có, mưa xong lại có. Huyện, xã mất rất nhiều thời gian, công sức, tiền của để kiểm tra, kiểm soát, đẩy đuổi vàng tặc.
Người dân trong thời buổi nông nhàn họ vác cuốc ra đào đãi, tất cả những hoạt động này tôi đều khẳng định là ảnh hưởng đến môi trường. Có một lực lượng là người ngoài tỉnh rất đông tràn vào đây đào vàng, họ theo từng tổ năm bảy người, chúng tôi rất ráo riết nhưng rồi lực bất tòng tâm.
 |
| Làm vàng trên dòng Chà Hạ. |
Vàng ở đây không ở sâu, khoảng độ sâu 2m là hết, nên không có chuyện hầm thổ phỉ như đào than ở ngoài vùng mỏ. Việc quản lý thì huyện đã đưa vào chương trình nghị sự hàng tháng, xem như là nhiệm vụ hàng đầu của huyện, của xã, của bản nhưng rồi do đặc thù việc đào đãi vàng nên cũng như đá ném ao bèo. Chúng tôi đã bắt, phạt, thu cả máy, thậm chí đập máy.
Chúng tôi đã báo cáo với tỉnh theo phương châm có vàng thì cho một DN khai thác. Vàng "tặc" là chỉ một số nhóm người ngoại tỉnh vào đào trộm, dân thì không phải là đào trộm, họ đào trái phép.
- Để dẹp bỏ vấn đề khai thác bừa bãi, mình “hợp pháp hóa” bằng cách cho DN vào khai thác?
Không phải hợp pháp hóa. Quan điểm chúng tôi là đất nước này có vàng phải được thăm dò, khảo sát trữ lượng và cấp phép cho DN hoạt động để khai thác đúng tài nguyên của mình. Tạo điều kiện cho DN hoạt động để tận dụng tài nguyên khoáng sản, đồng thời quản lý được khoáng sản.
 |
| Người dân ỏ đây làm vàng như người dưới xuôi... cào hến. Và, không có khái niệm... hết vàng ở Tương Dương? |
- Khi các DN được cấp phép khai thác khoáng sản thì có đảm bảo về mặt môi trường không?
Đương nhiên về mặt lý thuyết thì trong quá trình thực hiện như anh em thấy, không những DN khai thác vàng ở Tương Dương mà hầu hết các DN khác đều "lách" luật.
Có những cái họ lách mình kiểm tra được, nhưng đặc thù khai thác vàng ở rừng núi nếu mình biết thì còn ngăn ngừa, có lúc không biết, nói chấp nhận thì không đúng nhưng thực ra cũng có lý… "Lách" luật kiểu gì thì hỏi DN chứ tôi biết sao được (?).
Vi phạm đầu tiên là không làm đồng bộ các thủ tục. Ví dụ ký quỹ môi trường, hoàn nguyên; thứ hai là quy định thời gian khai thác, có khi họ làm sớm hơn hoặc muộn hơn một tý; còn tiếng ồn, tiếng động lớn, cho phép khai thác 25m chiều rộng thì họ khai thác 30m chẳng hạn, như thế cũng là lách luật.
Có thể là họ dùng hóa chất khác để rửa vàng chẳng hạn. Thực ra ở đây họ khai thác bán thủ công thôi. Còn có chỗ này, số DN được phép thăm dò, có khi đến 24 - 26 - 28 tháng, có biểu hiện khai thác vàng trong thời gian thăm dò.
- Đối với những DN vi phạm về ký quỹ, hoàn thổ và gây ảnh hưởng đến môi trường thì huyện có chế tài xử lý thế nào?
Tất cả các DN nói chung trong đó có cả DN khai thác vàng, thì theo quy định trụ sở đóng ở đâu thì kê khai nộp thuế ở đó.
Hầu hết DN khai thác vàng ở đây đều đóng ở Hà Nội, ở Vinh... Họ không hề nạp bất kỳ một khoản gì trên địa bàn này cả…
 |
| Những đứa trẻ tranh thủ đi mót vàng trên sông Chà Hạ. |
- Dọc con sông Chà Hạ, hiện tại có 02 DN Trung Tín và Hợp Vinh đang đào bới lòng sông, gây ảnh hưởng đến môi trường như thế thì huyện có ý kiến gì?
Thực ra thì chỗ này có nhiều cái. Chúng tôi đánh giá Trung Tín, Hợp Vinh là những DN làm khá đúng quy định, khá bài bản (?) Việc mở đường vào xã có bàn tay đóng góp của họ. Họ mới khai thác chưa được hai tháng.
Vừa rồi họ khai thác thác gần trường tiểu học xã Yên Tịnh (DN Trung Tín - PV), vì đang thời điểm học cao điểm nên chúng tôi khuyến cáo họ dừng lại, đi khai thác nơi khác. Và họ cũng đã dừng khai thác trong thời gian các cháu đang học.
“Người dân được lợi nhiều…” (?)
- Vậy theo ông, người dân sở tại được lợi gì khi các DN vào khai thác vàng trên địa bàn?
Tất nhiên được lợi nhiều. Dân được lợi về giao thông, tăng thu nhập. DN góp phần hoạt động nhân đạo từ thiện trên địa bàn, đóng góp xây dựng nhà văn hóa... mặc dù không phải nghĩa vụ của họ.
Hợp Vinh, Trung Tín là DN mới vào nhưng tham gia hoạt động khá tốt, giúp dân cứu đói, giúp làm một số nhà cửa. Trách nhiệm của DN thì phải làm đúng luật, họ mới làm vài tháng nên chưa có gì để mà chê.
- Việc khai thác vàng kéo dài 75 km trên dòng sông Chà Hạ đã ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt của người dân. Hiện tại dân bản đang thiếu nước sinh hoạt trầm trọng, huyện có biện pháp gì để đảm bảo nguồn nước cho dân?
Vấn đề nước đó không chỉ Yên Tịnh mà là toàn bộ huyện này. Chúng tôi đang phấn đấu đạt được hơn 80% gia đình sử dụng nước sạch. Nước chảy trên nguồn đó lâu nay họ không dùng rồi, chủ yếu là để sinh hoạt bình thường. Họ có mạch nước ngầm, sử dụng đường ống.
Còn có hệ thống chương trình 134, 135 và các chương trình khác, nước sạch dẫn đến từng gia đình, cứ mối cụm 7-8 gia đình có một bể nước…
Đương nhiên đã là khai thác, hay con trâu, con bò lội qua cũng gây nước đục. Chúng tôi cố gắng hạn chế đến mức tối đa bằng cách cấm dùng các loại hóa chất, cấm khai thác tràn lan và buộc phải hoàn nguyên sau khi khai thác.
 |
| "Người dân được hưởng lợi rất nhiều!" - Đó có phải là sự lạc quan của lãnh đạo huyện Tương Dương? |
- Thời gian qua, báo chí đã phản ánh nhiều về hiện tượng những con sông ở Tương Dương bị ô nhiễm. Ý kiến của huyện như thế nào về vấn đề trên?
Không chỉ riêng Tương Dương mà trên các địa bàn có vàng đều bị như thế. Việc đó là ngoài ý muốn của các nhà quản lý. Phải chấp nhận vì lực bất tòng tâm.
Việc ngoài ý muốn này đã tiêu tốn nhiều công sức, tiền của. Hiện nay Tương Dương là một trong những huyện phải chịu hậu quả, đang gồng mình lên để làm.
Tỉnh đã chia "lửa", các ngành chia "lửa" nhưng rõ ràng rất khó.
- Có thông tin cho rằng DN đang thi công con đường cấp phối liên xã đang kéo dài thời gian, lợi dụng thi công để khai thác khoáng sản?
Việc làm đường này thì không có chuyện đó đâu. Bởi vì tất cả các hoạt động này đều nằm trên đường. Không có chuyện mất đất nên không thể có chuyện đào đãi vàng.
- Xin cảm ơn ông!
(còn tiếp)
Kiên Trung – Quang Cường (thực hiện).