VietNamNet đã làm việc với Sở Tài nguyên Môi trường (TNMT) Nghệ An về trách nhiệm của Sở trong vai trò là cơ quan chuyên trách quản lý ngành, lĩnh vực khoáng sản của Nghệ An.
Ông Trần Văn Toản – Phó phòng TNMT được chỉ đạo làm việc với VietNamNet.
"Rối như canh hẹ"
- Thưa ông, hiện thực trạng hoạt động, khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An sau khi có kết luận của Thanh tra Chính phủ như thế nào?
UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành 02 quyết định, trong đó QĐ số 1184 ban hành ngày 19/3/2010 với nội dung đình chỉ hoạt động của 54 DN khai thác đá tại Quỳ Hợp, và quyết định tạm đình chỉ hoạt động 64 DN trên toàn tỉnh với 66 điểm mỏ.
Bởi vì những doanh nghiệp này có những tồn tại hoặc là chưa thuê đất hoặc chưa thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ sau khi được cấp phép, chưa ký quỹ môi trường.
Đối với những đơn vị này (nằm trong diện bị đình chỉ hoạt động – PV) thì Sở TN-MT Nghệ An phối hợp với các huyện để lập biên bản từng đơn vị và yêu cầu đơn vị phải khắc phục trong thời hạn 3 tháng.
Nếu sau 3 tháng đó mà không thực hiện, Sở sẽ tham mưu cho UBND tỉnh ra quyết định thu hồi giấy phép. Về cơ bản, cho đến nay các doanh nghiệp đã khắc phục nhiều.
- Tính đến thời điểm hiện tại, đã có bao nhiêu giấy phép được cấp cho các doanh nghiệp khai thác khoáng sản trên toàn địa bàn tỉnh Nghệ An?
Hiện nay có 238 giấy phép có hiệu lực. Tức là giấy phép chưa hết hạn.
Một công nhân đang chuẩn bị bữa trưa giữa vùng chảo lửa Quỳ Hợp.
- Tại quyết định 1184 về việc đình chỉ các doanh nghiệp khai thác khoáng sản tại Quỳ Hợp thì tổng số DN khai thác đá trắng ở Quỳ Hợp là bao nhiêu? 
Số liệu này thì hình như là trên 100. Sau Kết luận của Thanh tra CP, Sở TNMT đã tham mưu cho UBND tỉnh thu hồi 54 giấy phép vi phạm xây dựng cơ bản.
- Bây giờ quy trình xin cấp phép khai thác khoáng sản tại Nghệ An sẽ như thế nào?
Trước đây ban hành nhiều lần nhưng do giữa luật này luật kia có sự chồng chéo, có nhiều cái đang bất cập. Hiện nay Sở đang xây dựng quy trình cấp phép mang tính chất cải cách hành chính, tức là quy trình cấp phép ở một cửa liên thông.
Tỉnh thì chưa thành lập được, nhưng có khả năng thành lập ở Sở Kế hoạch đầu tư theo hướng lồng ghép.
Tức là các thủ tục khai thác khoáng sản, thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng và sử dụng vật liệu nổ. Cải cách theo hướng 4 thủ tục đó.
- Một DN xin giấy phép khai thác khoáng sản đá trắng tại Quỳ Hợp thì cần có những thủ tục gì?
Không những đá trắng mà cái gì cũng giống nhau ngoài những cái quy định theo phần cứng bởi vì có quy hoạch theo khu vực cấm chưa được thực hiện xong, chưa khoanh định được nên buộc phải hỏi khu vực nào thuộc khu vực cấm.
Những phương tiện khai thác khoáng sản chưa được di dời tại một điểm mỏ nằm trong diện thu hồi của QĐ 1184 của UBND tỉnh Nghệ An.
- Những DN khai thác khoáng sản ở Quỳ Hợp, trong đó có đá trắng, họ có phải thăm dò? 
Đá trắng thì cũng có thể thăm dò được, có thể cấp khai thác cũng cấp được vì nếu nằm trong quy hoạch của Trung ương thì cũng phải thăm dò.
Trường hợp các loại khoáng sản khác, kể cả đá trắng, vàng…nếu nó nằm ngoài quy hoạch của Trung ương thì tỉnh được cấp phép. Cái vùng thuộc 54 giấy phép kia, trên cơ sở kết luận Thanh tra Chính phủ thì thực chất những điểm mỏ đó không phải là đá trắng.
Nhưng bởi vì DN họ hoạt động thì họ đa dạng hóa sản phẩm, họ mua đá trắng của mỏ khác về chế biến và xuất. Trên cơ sở thanh tra chính phủ, kết quả xuất ở hải quan thì họ khẳng định những đơn vị này sản xuất đá trắng chứ thực ra không phải.
Thực tiễn những mỏ ấy không phải là đá trắng, vì họ mua từ nơi khác về chế biến, mua ở những đơn vị do Bộ TNMT cấp phép. Thực ra nội dung giấy phép kinh doanh chỉ nêu chung chung chứ không nêu cụ thể loại khoáng sản gì.
Hơn nữa, việc mua bán giữa các DN thì không ai cấm. Do vậy, để khắc phục tình trạng này, vừa rồi Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài nguyên Môi trường, Bộ Công thương, Bộ Xây dựng sẽ rà soát lại và sẽ báo cáo Chính phủ trong tháng 7.
Văn bản Chính phủ thì chỉ đạo như thế nhưng đến nay cũng chưa thấy khởi động gì.
Công trường đá trắng chụp tại thời điểm một quả mìn phá đá vừa được khai nổ.
"Doanh nghiệp họ thực hiện rất tốt" (?) 
- Đối với công tác quản lý hậu khai thác thì Sở TNMT Nghệ An quản lý như thế nào?
Nói về trách nhiệm quản lý sau khai thác thì nó liên quan đến nhiều ngành, Sở Công thương và Xây dựng quản lý về công nghiệp khai thác chế biến; Sở TNMT thì quản lý về tài nguyên khoáng sản.
Việc hoàn thổ, bởi vì các mỏ hầu như chưa có nơi nào hết hạn, và ký biên bản hoàn thổ là chính quyền cấp huyện. DN họ thực hiện rất tốt, 71% thực hiện ký quỹ môi trường để phục hồi môi trường sau này.
- Đối với thực trạng khai thác khoáng sản ở Quỳ Hợp, chu kỳ kiểm tra của Sở TNMT Nghệ An như thế nào?
Thường thường thì Sở có việc đột xuất hoặc là theo chương trình lên thanh tra, kiểm tra theo kế hoạch. Còn bình thường thì phối hợp với huyện trên cơ sở bằng văn bản, đôn đốc huyện kiểm tra.
- Sở TNMT sẽ làm nhiệm vụ gì trong việc cấp 1 giấy phép?
Trong cấp phép, Sở TNMT tổng hợp ý kiến của các sở ngành khác trên cơ sở văn bản để báo cáo tỉnh. Sở là cơ quan tham mưu cho tỉnh.
Đuổi chỗ này thì họ làm chỗ kia (!)
Ngổn ngang đá trắng Quỳ Hợp.
- Còn vấn đề khai thác vàng ở Tương Dương? 
Trước đây vùng này là vùng sâu vùng xa, khe suối, người dân khai thác vàng trái phép diễn ra lâu rồi. Trước thực trạng đó, mấy năm nay huyện Tương Dương liên tục tổ chức kiểm tra xử lý nhưng tỏ ra không hiệu quả.
Các đoàn đội làm được 5 – 6 tháng là cùng, rồi dừng lại vì địa bàn rộng mênh mông, đuổi chỗ này thì họ làm chỗ kia.
Để khắc phục tình trạng này, vừa rồi UBND tỉnh đã cấp phép cho một số đơn vị; một số đơn vị khác được cấp Trung ương cấp phép để thăm dò khai thác.
Hiện nay ở Tương Dương, tình trạng khai thác vàng trái phép đã đỡ được nhiều.
- Công tác quản lý khoáng sản ở mỗi địa phương sẽ có những khác nhau do đặc thù riêng. Đối với Nghệ An, một giấy phép khai thác vàng được cấp diện tích là bao nhiêu?
Tùy loại khoáng sản, nhưng thường thường ở các khe suối diện tích không lớn lắm. Diện tích cấp tối đa dưới 30ha, theo chiều dài dòng suối có nơi được cấp đến mười mấy km.
- Thời gian qua báo chí đã nói rất nhiều về tình trạng ô nhiễm môi trường ở các khai trường mỏ. Thực tế, con sông Chà Hạ ở Tương Dương chịu sự tác động lớn của những khai trường khai thác vàng. Sở TNMT Nghệ An đã bao giờ có văn bản chỉ đạo kiểm tra xử lý vấn đề môi trường trên?
Việc thực hiện bảo vệ môi trường trong cấp phép thuộc về trách nhiệm của Chi cục Bảo vệ môi trường của Sở. Phòng Quản lý tài nguyên khoáng sản của Sở phối hợp với họ để làm.
Không khắc phục sẽ thu hồi giấy phép
- Trong kết luận của Thanh tra Chính phủ cho thấy hầu hết các DN đang khai thác khoáng sản tại Nghệ An đều có những vi phạm. Vậy trách nhiệm của Sở như thế nào?
Trách nhiệm của Sở thì phải quản lý sau cấp phép. Sở đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng chỉ thị tiếp tục chấn chỉnh và tăng cường trong quản lý khoáng sản trên địa bàn tỉnh.
Thứ 2 nữa là, xây dựng kế hoạch để triển khai đề án nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên khoáng sản.
Cái này đang được thực hiện, rà soát các đơn vị chưa thực hiện thuê đất hoặc ký quỹ, hoặc các nghĩa vụ khác. Nếu đơn vị nào không khắc phục trong thời hạn 3 tháng thì sẽ thu hồi giấy phép.
Giấc mơ không nhàn hạ của tuổi thơ Yên Tịnh?
- Đối với 54 DN đang bị đình chỉ mỏ, Sở sẽ giải quyết với họ như thế nào? 
Chính phủ đã chỉ đạo Bộ TNMT thực hiện rà soát lại. UBND tỉnh vừa rồi cũng đề nghị Chính phủ xem xét cấp lại cho các đơn vị này. Bởi vì cấp lại cũng phù hợp vì khu vực này nằm ngoài quy hoạch của Trung ương.
Bởi vì chủ yếu khoáng sản đó là vật liệu xây dựng, nhưng có mỏ có một số đá trắng, đá hoa…
Trách nhiệm khi DN phát hiện ra khoáng sản thì phải báo cáo. Theo kiến nghị của Thanh tra Chính phủ là do QĐ khai thác vật liệu xây dựng thông thường nhưng thấy trên hóa đơn bán hàng lại có đá trắng trong đó. Họ cho rằng chủng loại không đúng quy định nên đề nghị tạm đình chỉ.
Vừa rồi, tỉnh lại hỏi Chính phủ tiếp, trên cơ sở đó Chính phủ chỉ đạo các Bộ vào chuẩn bị rà soát lại, xem xét đơn vị nào được cấp lại, trong tháng 7 sẽ có kết quả.
- Lấy 1 ví dụ, chẳng hạn như những DN này được cấp phép trong vòng 5 năm nhưng mới được 2 năm đã bị thu hồi giấy phép, có thể xảy ra trường hợp các DN yêu cầu bồi thường số tiền đã đầu tư vào?
Không có quy định nào thu hồi giấy phép kiểu này cả, chỉ có luật quy định thu hồi giấy phép, trường hợp anh không thực hiện các quy định, sau 3 tháng không khắc phục thì sẽ bị thu hồi, hoặc là khu vực đó được công bố là khu vực cấm.
Còn nếu anh phát hiện khoáng sản mới nhưng anh không báo cáo, đó là lý do anh vi phạm hành chính rồi chứ không phải lý do này để thu hồi giấy phép.
- Tại Tương Dương, Quỳ Hợp có tình trạng chính quyền cấp huyện cấp phép cho nhiều DN thuê đất để làm xưởng chế biến, việc này Sở có ý kiến chỉ đạo gì hay không?
Thực trạng ấy thì Quỳ Hợp cũng có một số xưởng, theo luật đất đai trước đây, huyện cũng có một số đơn vị thuê đất. Sau đó thanh tra tỉnh đã nêu ra, đến nay một số DN đã đến Sở TNMT để làm hồ sơ thủ tục.
Xin cảm ơn ông!
Kiên Trung – Quang Cường thực hiện (Vietnamnet)