Lạm sát sông Sài Gòn

Như bao ngày rằm hay mùng 1 hằng tháng, rằm tháng 6 âm lịch vừa qua (26-7), khúc sông Sài Gòn trước chùa Diệu Pháp, quận Bình Thạnh - TPHCM lại tập trung khá đông người đến phóng sinh cá. Những phụ nữ mang thai, những người già với khuôn mặt trầm tư, những người đàn ông cần xua tan nỗi niềm trắc ẩn..., tất cả đều mang theo mớ cá rô đồng.

 

Sau khi thắp hương, nguyện cầu, họ thả cá xuống sông. Tuy nhiên, nén hương chưa kịp tàn thì 10 chiếc xuồng ba lá xuất hiện, lao vun vút đến chỗ cá vừa được thả, tiếng máy nổ xé toạc không khí tĩnh lặng. Những người phóng sinh ngơ ngác nhìn nhau, còn một vị sư ở chùa Diệu Pháp thì lắc đầu: “Oan nghiệt, oan nghiệt!”.

 

 

“Chích đi, chích đi!”. Đứng sát mé sông, tôi nghe rõ tiếng một thiếu niên lái xuồng ba lá thúc giục người đi cùng chích điện vớt cá. Xung quanh đó, những chiếc xuồng khác cũng liên tục quần thảo mặt sông. Hàng trăm ký cá rô vừa thả bị dòng điện từ chiếc bình ắc quy cỡ lớn làm cho tê dại, lờ đờ nổi lên mặt nước. Được vớt lên xuồng, chúng giãy giụa vài lần rồi nằm bất động. Vài chiếc xuồng ba lá hung hãn tiến sát bờ, chỗ những người phóng sinh đang đứng, để chích cá. Bất chấp ánh mắt giận dữ của họ, các tay “thợ chích” vẫn ra tay lạm sát. Buổi phóng sinh phút chốc biến thành buổi tàn sát cá. Rất ít con cá thoát khỏi dòng điện của nhóm người này.

 

Thầy Thích Đức Tịnh, tu học tại chùa Diệu Pháp, thẫn thờ: “Cá thả chỗ nào cũng bị sát sinh. Phật tử đi xuồng ra giữa sông thả để tránh dân chài cũng bị họ bám theo, quyết tóm cho bằng hết cá”. Thầy Thích Vĩnh Tường, một nhà sư lâu năm ở chùa Diệu Pháp, chua xót: “Cách đây 3 tháng, vì bất bình trước cảnh chích cá, một người đàn ông đến phóng sinh lên tiếng liền bị họ dùng vợt điện quơ vào người. Tôi đã từng thấy 2 phật tử bị điện giật như vậy”.

 

Không nắm hết số “hung thần ba lá” luôn chờ chực trước chùa Diệu Pháp để lạm sát cá nhưng thầy Thích Vĩnh Tường cho biết khoảng nửa năm trước, ông đã đếm được chừng 30 chiếc. Lúc đó, để dẹp nạn lạm sát, ông nhờ một người địa phương dẫn đường đến nhà những dân chài này. “Ai cũng nghèo, con cái đi học lớp tình thương, vợ chỉ biết chờ chồng mang cá về để mang ra chợ bán. Thấy vậy, chùa quyết định giúp họ gạo, những nhà nghèo 30 kg/hộ, còn lại nhận 10 kg/hộ/tháng” - thầy Tường kể. Nạn chích cá phóng sinh trước chùa sau đó dịu hẳn. Tuy nhiên, từ khi nhà chùa dựng quán cơm cộng đồng cho sinh viên, phật tử nghèo đến ăn nên không còn gạo để phát cho nhóm người này thì cảnh lạm sát cá phóng sinh lại tiếp diễn.

 

 

Tôi nhờ thầy Tường dẫn đường tiếp cận nơi trú ngụ của “đội xuồng sát sinh”. Tới bến đò An Phú Đông - quận Gò Vấp, chúng tôi vượt sông Sài Gòn qua quận 12 rồi men theo đường mòn đầy cỏ sậy vào nhà một dân chài tên D. Căn nhà anh D. trơ trọi nằm  sát mé sông Sài Gòn với mái tôn cũ nát và bốn bức tường vá víu bằng hàng chục tấm lá dừa. “Bọn tôi chỉ thuê ở thôi chứ có được nhà như vậy đã quý” - vợ D. cho biết. Mỗi tháng, vợ chồng anh D. trả 500.000 đồng tiền thuê nhà để cùng hai con trú ngụ tại đây.

 

D. đi vắng, chúng tôi trò chuyện với vợ anh được dăm phút thì trời đổ mưa. Chị và con vội vã chạy ra mé sông lấy áo mưa phủ lên  chiếc bình ắc quy cỡ lớn. Đó là đồ nghề mà vợ chồng D. phải mua trả góp để đánh bắt cá. Nhìn cảnh đứa con nhỏ của vợ chồng anh D. cẩn thận phủ áo mưa không cho nước làm ướt chiếc bình ắc quy, tôi hiểu đó là “báu vật” đối với gia đình họ.  Nhưng cũng chính “báu vật” ấy đã làm không biết bao nhiêu tôm, cá trên sông Sài Gòn biến mất.

 

“Hết đi chích cá phóng sinh, D. lại đi chích cá sông, đêm nào cũng dong xuồng đi từ 0 giờ đến 6 giờ sáng” - vợ D. kể. Hành trình chích cá  trên sông Sài Gòn của anh D. trong một đêm là từ quận 12 xuôi theo con nước đến cầu Thủ Thiêm - quận 2 hoặc ngược dòng về phía Củ Chi, Bình Dương, Bình Phước.  “Đêm trước mưa tầm tã, chồng tôi cũng đi chích cá sông, sáng về mình mẩy ướt nhẹp nhưng chỉ được 5-6 kg cá” - chị cho biết.

 

Ngoài bình ắc quy đặt trên xuồng, tôi còn thấy một bình cỡ lớn ở góc nhà anh D. Những tay chích cá chuyên nghiệp thường thủ sẵn hai bình ắc quy, hết cái này liền đổi sang cái khác. Vào những ngày rằm hay mùng 1, lượng cá phóng sinh nhiều, sáng họ chích cá thả, tối chích cá sông, đôi khi 2 bình ắc quy vẫn không đủ dùng.

 

 

“Biết chích cá sông là phạm pháp, chích cá phóng sinh lại càng trái đạo nhưng bọn tôi không thể làm khác vì nghèo quá” - anh K., 34 tuổi, ở nhà thuê sát mé sông Sài Gòn thuộc phường An Phú Đông, bộc bạch. Cách biện bạch này có vẻ không thuyết phục song K. vẫn hồn nhiên: “Ngày thường người ta cũng phóng sinh nhưng ngày rằm mới nhiều, có hôm người ta thả cả 5 tấn cá rô xuống sông. Mấy chục xuồng đi chích, mỗi chiếc ít gì cũng kiếm được 70-80 kg cá”.

 

K. là người Sài Gòn chính gốc. Ông nội, cha và giờ đến anh, 3 đời đã neo bám sông Sài Gòn để sống. Ngồi bên vợ và 2 con trong căn nhà trọ tuềnh toàng của mình, anh nhớ lại thời mình còn nhỏ: “Lúc đó tôi chỉ cần lội xuống sông, quơ quào chừng 1 giờ đã có 2-3 kg cá, bán đủ tiền đến rạp xem phim mệt nghỉ. Cha tôi mỗi lần đi đóng đáy trên sông về là cá, tôm đầy xuồng”. K. chợt buồn bã khi nhắc về công việc của mình hiện nay: “Cá phóng sinh họa hoằn mới có, bọn tôi chủ yếu sống bằng việc chích cá tự nhiên trên sông. Một đêm chạy hết 70.000 – 80.000 đồng tiền xăng dầu cũng chỉ được 5-7 kg cá. Có bữa cá không đủ ăn, nói chi bán. Nếu tính riêng việc chích cá sông tự nhiên thì mỗi tháng tôi kiếm chưa tới 3 triệu đồng”.

 

Theo Chi cục Quản lý chất lượng - Bảo vệ nguồn lợi thủy sản TPHCM, hiện chưa có điều tra khảo sát về trữ lượng thủy sản trên sông Sài Gòn. Song lượng tôm, cá ở đây được nhận định là rất ít và đang suy giảm, chủ yếu do nước sông bị ô nhiễm quá mức. “Tôm, cá vốn đã giảm nhiều vì ô nhiễm, ít đến nỗi nếu dùng những cách đánh bắt truyền thống thì gần như chẳng được gì. Bởi vậy, người ta mới lạm sát bằng cách chích điện nhưng càng chích thì cá, tôm lại càng chết, ngư dân cũng nghèo theo. Họ đang tự cắn vào chân mình” - một cán bộ chi cục nhận xét.

 

Anh K., anh D. hay những dân chài khác dùng điện chích cá vừa mang tiếng ác vì giết cá phóng sinh lại vừa phạm pháp vì lạm sát cá nhưng cuộc sống vẫn khó khăn vì tôm, cá ngày càng ít. Họ là nạn nhân của những dòng nước thải dơ bẩn từ lòng TP ra sông Sài Gòn nhưng cũng trực tiếp hủy diệt sự sống trong lòng sông.