Thừa Thiên - Huế: Bi hài chuyện hậu đền bù thủy điện A Lưới

Kỳ I: Vòng xoáy của cơn lốc!

Như để bù đắp cho những tháng ngày khốn khó, sau khi nhận một cục tiền đền bù giải toả, hàng ngàn hộ dân của 6 xã,  huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên - Huế đã "lao" vào những "cơn lốc" xoáy mua sắm, xây nhà, ăn chơi... không điểm dừng. Nguy hại hơn, những hộ dân này đã "bán" đi toàn bộ đất canh tác của mình để lấy tiền, để rồi phải đối diện với một tương lai mù mịt... 

Bỗng dưng thành triệu phú

Giữa năm 2007, một sự kiện lớn đã xảy ra trên địa bàn huyện miền núi A Lưới khi Cty cổ phần thuỷ điện miền Trung khởi công xây dựng dự án thuỷ điện A Lưới (nằm ở thượng nguồn sông A Sáp của huyện A Lưới). Đây là dự án thuỷ điện lớn nhất hiện nay trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên – Huế, với tổng mức đầu tư 4.000 tỉ đồng, công suất máy điện là 170MW, lượng điện sản xuất dự kiến trung bình 686,5 triệu kWh/năm.

Đến thời điểm này, khu tái định cư Kăn Tôm vẫn là một công trường ngổn ngang. Ảnh: Hoàng Văn Minh.

Riêng khu vực lòng hồ của dự án này đã “ngốn” hết 4.200ha đất thuộc địa phận 6 xã của huyện A Lưới gồm: Nhâm, Phú Vinh, Hồng Thượng, Hồng Thái, Hồng Quảng, Sơn Thuỷ. Có hơn 1.800 hộ chịu ảnh hưởng bởi dự án, trong đó, 253 hộ với 1.856 khẩu không những “mất” đất sản xuất, mà còn phải di dời tái định cư để nhường đất cho dự án. Tổng số tiền mà dự án thuỷ điện A Lưới phải bỏ ra để đền bù, giải toả, xây dựng hạ tầng tái định cư, đất sản xuất mới... cho dân ước tính đến thời điểm này hơn 230 tỉ đồng.

Đến cuối năm 2009 và đầu năm 2010, một sự kiện lớn khác cũng đã xảy ra với người dân huyện A Lưới, nhưng có liên quan đến dự án thuỷ điện là sau một đêm ngủ dậy, gần 2.000 hộ dân của 6 xã nói trên bỗng dưng thành triệu phú, thậm chí là tỉ phú nhờ đền bù. Mắt ánh long lanh, ông Nguyễn Xuân Toong - người dân thôn Kăn Sâm, xã Hồng Thượng, huyện A Lưới - bồi hồi nhớ lại cảm giác sau khi nghe cán bộ dự án thông báo số tiền mình được đền bù: “Mình đã không tin vào tai khi nghe cán bộ nói mình được đền bù gần 400 triệu đồng. Đây là số tiền quá lớn mà từ đời cha mình cho đến mình, không ai dám mơ tới”. Ông Hồ Văn Chuông - người dân khác ở xã Hồng Thượng - khiến chúng tôi được một phen cười nghiêng ngả khi miêu tả cảnh “mình lên chỗ Ban quản lý dự án vác về một bao tiền gần 400 triệu đồng rồi xổ ra giữa nhà, sau đó cả nhà suốt đêm ngồi mân mê, đếm đi đếm lại từng đồng, người cứ lâng lâng như say rượu”.

Còn người dân đem hết tiền đền bù để xây nhà rồi không biết sẽ sống ra sao. Ảnh: Hoàng Văn Minh.

Theo thống kê từ UBND huyện A Lưới, trong số 1.800 hộ dân được nhận tiền đền bù từ dự án thuỷ điện A Lưới, hộ nhận được ít tiền nhất là... 300 ngàn đồng, hai hộ nhiều nhất là 1,1 tỉ đồng/hộ. Còn lại trung bình dao động từ 100 - 600 triệu đồng/ hộ. Cá biệt có một vài hộ dân nhận được từ 1,4 tỉ  đến 5 tỉ đồng, nhưng không phải là người dân huyện A Lưới mà là người từ các địa phương phía bắc và từ thành phố Huế lên mua rừng từ trước đó.

Bởi vậy trong niềm hân hoan của việc bỗng dưng có nhiều tiền, nhiều người dân ở huyện A Lưới đã thầm thì tiếc rẻ theo kiểu “biết như thế này trước đây mình có bao nhiêu tiền đem đi mua đất rừng bấy nhiêu thì chừ tiền không biết bỏ mô cho hết”. Rồi có người “ganh tị” với một hộ phương xa may mắn, không hiểu trời xui đất khiến thế nào mà khi không lại đến đây mua một lúc 100ha rừng, để chỉ sau 8 năm lại có được 5 tỉ. Cũng có không ít người bóng gió mỉa mai một số hộ phương xa khác rằng, nếu không (nghe đâu) là “người nhà” của một số cựu lãnh đạo huyện, nếu không biết trước dự án sẽ xây dựng ở A Lưới rồi mới đi mua rừng thì làm gì hôm nay có được nhiều tiền như thế...

Trong “cơn lốc” mua sắm

Hồi đó, sau khi nhận xong tiền đền bù đợt một, dù còn gần một tháng nữa mới đến Tết Nguyên đán - 2009, nhưng các bản làng của 6 xã: Nhâm, Phú Vinh, Hồng Thượng, Hồng Thái, Hồng Quảng, Sơn Thuỷ... đã rộn rịp còn hơn cả lễ A Riêu. Ông Hồ Văn Lâm - người dân xã Hồng Thái - nhớ lại: “Liền mấy ngày đêm, trong nhà, ngoài quán, đâu đâu cũng bia chảy như nước, xóm làng náo loạn bởi người say và những tiếng la hét”.

Nhiều ngôi nhà trong khu tái định cư Kăn Tôm xây bên bờ sông A Sáp đang bị sạt lở.

Sau màn nhậu khởi động là cơn lốc mua xe máy. Gần như nhà nào cũng mua từ 1 - 2, thậm chí 3 - 4 chiếc xe máy một lúc. “Họ không mua xe ở thị trấn bởi ở đây toàn xe xấu, xe rẻ mà kéo nhau về TP.Huế” - ông Nguyễn Long - một người dân ở thị trấn A Lưới - nhớ lại. Anh Nguyễn Văn Quý - một chủ hàng xe ở trung tâm TP.Huế - xác nhận: “Không những tui mà nhiều chủ cửa hàng khác ở Huế thời điểm đó đều cháy hàng, đặc biệt là các loại xe đời mới, giá trị từ 25 – 35 triệu đồng/chiếc”. Cùng lúc với mua xe là sắm điện thoại di động. Điện thoại được “phủ sóng” từ chủ nhà cho đến các thành viên trong nhà, từ học sinh lớp 10 - 11 cho đến những người quanh năm không ra khỏi nhà làm gì khác ngoài việc đi làm rẫy và thi thoảng ra thị trấn uống càphê.

Sự mua sắm hỗn loạn đến mức chính quyền các địa phương thời điểm giáp tết ăn ngủ không yên bởi nỗi lo làm sao ngăn chặn tai nạn giao thông. Đến những ngày giữa tháng 10 này, một “cơn lốc” khác mà chúng tôi tận mắt chứng kiến là việc người dân sau khi nhận tiền đền bù đã ồ ạt xây nhà theo kiểu có bao nhiêu tiền làm hết bấy nhiêu, thậm chí có nhà còn... âm tiền. Thời điểm này năm cũ, thôn Kăn Sân của xã Hồng Thượng còn tiêu điều, xơ xác vì đến đâu cũng thấy toàn nhà tạm mới xoá thì bây giờ đã có nhiều ngôi nhà mới xây to vật vã, hiện đại, mọc lên san sát.

“Toàn là của những hộ dân mới nhận tiền đền bù cả đó” - ông Nguyễn Văn Đời - Chủ tịch xã Hồng Thượng - cho biết. Trong căn nhà mới xây còn chưa hoàn thiện của mình, mắt  ông Nguyễn Xuân Toong cứ sáng lên khi nghe chúng tôi khen nhà ông còn đẹp hơn nhiều nhà có tiền ở dưới Huế. Ông khoe: “Hết gần 270 triệu đồng rồi mà vẫn chưa hoàn thành đó, còn thiếu cửa và vật dụng trong nhà nữa”. Ông kể vừa rồi nhận đền bù được 300 triệu đồng, ban đầu đem gửi ngân hàng được 200 triệu, còn 100 triệu dự định làm nhà và mua cái xe máy. Tuy nhiên do làm nhà phát sinh nhiều quá nên tiền gửi ngân hàng chưa nóng đã đi rút về hết. Hỏi “có bao nhiêu tiền đem làm nhà hết như vậy, mai mốt lấy chi mà sống?”, ông Toong cười gãi gãi đầu: “Không biết!”.

Sau khi nhận tiền đền bù, người dân thôn Kăn Sân, xã Hồng Thượng dốc hết tiền để mua sắm và xây những ngôi nhà như thế này. Ảnh: H.V.M

“Đó là thực trạng chung, không chỉ của Hồng Thượng mà còn là của nhiều địa phương khác có liên quan đến dự án thuỷ điện A Lưới” - ông Nguyễn Văn Đời nói: “Việc người dân có tiền mua xe, xây nhà đúng ra là việc đáng mừng, nhưng ngược lại, những người làm lãnh đạo xã như chúng tôi lại ngày đêm ăn ngủ không yên vì lo lắng. Chuyện là trong hợp phần đền bù của dự án thuỷ điện A Lưới đối với người dân 6 xã nói trên gồm có hai phần: Tiền đền bù hoa màu và tiền đất. Chính quyền các xã vận động người dân chỉ nhận tiền đền bù hoa màu thôi, còn đất thì nên đổi lại đất nơi khác để có tư liệu sản xuất. Mới đầu người dân đồng ý rồi, nhưng không hiểu sao sau đó có một số hộ không thèm đổi đất mà lấy hết tiền luôn. Thấy mấy hộ này nhận được nhiều tiền quá, người dân phát ham nên đồng loạt không chấp nhận đổi đất mà lấy tiền hết.

Chính quyền địa phương nói sao cũng không nghe. “Bây giờ, hậu quả như các anh thấy đó, tất cả những hộ dân này giờ đất sản xuất cũng không còn, tiền đền bù thì cũng đã và sắp hết do mua sắm, xây nhà. Chỉ một thời gian nữa thôi, không biết họ sẽ sống như thế nào khi tiêu hết những khoản tiền còn lại” - ông Đời thở dài thườn thượt.