Từ bao đời nay, người ta chỉ nghe nói đến những cách bắt tôm hùm con dưới biển bằng thả lưới, hoặc lặn xuống biển mò mẫm… Thế nhưng người dân ở làng chài Cửa Sức (xã Phước Thể, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận) lại có cách bắt tôm giống độc đáo: thả những hòn đá đã được khoét lỗ xuống biển để dụ tôm vào trú.
Ngư dân hành nghề thả đá bẫy tôm hùm
Hành nghề chỉ bằng… cục đá 
Trưởng xóm Đoàn Xuân Dũng (46 tuổi) cho biết "chiêu" bắt tôm "có một không hai" này được ngư dân trong làng phát minh ra từ khoảng 10 năm trước đây. Ngày đó, sau khi thu nhập từ mỗi chuyến đi biển ngày càng giảm sút, nhiều người tính chuyện bỏ làng đi tìm việc khác kiếm sống thì đúng vào thời điểm giá tôm hùm giống bắt đầu tăng vọt. Người trong làng phát hiện ra chuyện bãi biển ở làng mình chính là mỏ tôm hùm giống.
Biển Cửa Sức đẹp, hình cánh cung, còn nguyên vẹn nét hoang sơ, lại không quá sâu, có rặng san hô ngầm là nơi trú ngụ ưa thích của tôm. Tôm hùm mẹ sinh sản vào hai mùa chính, từ tháng 5 đến tháng 8 âm lịch và tháng 11 sang tháng 2 âm lịch. Những con tôm mẹ to kềnh càng, mỗi lần đẻ hàng vạn quả trứng. Trứng tôm hùm theo dòng nước bám vào rạn san hô. Từ đây, trứng nở ra tôm con, sống trong rạn đá sâu vài mét nước. Thế nhưng để bắt được con tôm nhỏ như cọng tăm nằm trong hang hốc, chỉ ló ra ngoài mấy cọng râu phơ phất thật không dễ dàng gì.
"Cái khó ló cái khôn", người dân nảy ra sáng kiến lấy những cục đá san hô bằng trái bóng, khoan đục vào đó hàng chục lỗ to và sâu chừng ngón tay út để làm "nhà" nhân tạo cho tôm con. Hàng trăm cục đá san hô được buộc vào tấm lưới, cục này cách cục kia từ 20cm đến khoảng 80cm. Bên trên cùng của tấm lưới, người ta buộc một sợi dây thừng có gắn phao xốp để tạo thành lưới thả lưng chừng trong nuớc. Đêm đêm, tôm hùm con bơi đi kiếm ăn gặp những chiếc tổ nhân tạo bèn chui vào trú ngụ, còn những con bơi lơ lửng trong nước thì bám vào lưới. Cứ mỗi ngày, người dân lại chèo thuyền ra biển đi kiểm tra, nhấc đá bắt tôm giống.
 Tôm hùm được bắt từ bẫy đá |
Tôm hùm là loại giáp xác có đặc tính tự nhiên, không thể sinh sản trong môi trường nhân tạo. Do đó hầu hết các trại nuôi tôm hùm lồng bè trên biển rất khan hiếm nguồn tôm giống. Trong làng, ai bắt được tôm là có thương lái đến tận nhà mua. Hiện tại, một con tôm đinh (loại tôm chỉ nhỏ bằng cái đinh) có giá khoảng 50 ngàn đồng. Tôm to hơn thì càng có giá: con dưới 1 lạng giá 450 ngàn, 1 lạng giá 500 ngàn đồng. Ông Dũng nói: "Mỗi ngày chỉ cần "trúng mánh" được một con bỏ túi nửa triệu đồng là sống khỏe. Có người sau một đêm ngủ, sáng ra móc đá bỏ túi gần chục triệu đồng nhờ tiền bán tôm giống. Cứ đến mùa tôm giống là cả làng lại vui như vào hội. Cứ sau mỗi mùa tôm, người dân lại xây nhà, mua xe".
Đổi đời nhờ sáng kiến bẫy đá
Đi dọc các con đường trong làng, người ta thấy khắp làng nhà nào cũng có đá san hô đục lỗ, phao xốp và lưới cũ. Ra đến cửa biển cũng gặp nhiều người đang cặm cụi sửa chữa những chiếc bẫy đá. Ông Dũng cho biết, nghề thả đá bắt tôm không đòi hỏi kỹ thuật cao mà già trẻ, gái trai đều làm được; không tốn kém nhiều tiền bạc đầu tư, mà công việc và thời gian nhàn hạ, không phải lo lắng tai nạn khi thời tiết bất thường như nghề lưới, nghề câu... Theo ông Dũng, nghề bẫy tôm bằng đá giờ đã là nghề chủ đạo trong làng. Nhà nào ít thì cũng có vài trăm hòn đá, nhà nhiều thì có thể lên tới 2000 viên trên biển.
 Đồ nghề của những người bẫy đá bắt tôm. |
Trên một chiếc thuyền thúng (thúng chai), ông Dương Cư (52 tuổi, một ngư dân trong làng) cùng đứa cháu đang kiểm tra dàn bẫy đá. Xoài chân để giữ thúng khỏi nghiêng, ông Cư cúi rạp người xuống sát nước, với tay vào sợi dây nhấc lần lượt từng cục đá dưới biển lên. Đứa cháu đẩy nhanh chiếc vợt lưới hứng liền phía dưới, mắt soi chặt vào từng chiếc lỗ nhỏ của viên đá. Sau khoảng hơn nửa tiếng, hai ông cháu bơi thuyền vào bờ. "100 ngàn hai con tôm bé bằng cái đinh này đó chú", ông đưa chiếc lọ bé xíu đựng 2 con tôm lên khoe. Phải căng mắt, tôi mới thấy 2 con tôm nhỏ, màu hơi trắng mà nếu như không có cặp râu dài ngoẵng đang ngoe nguẩy (đặc trưng của loài tôm hùm) thì người ta ngỡ đó là 2 con tép. Ông Cư cho biết, thời gian này là cuối mùa sinh sản của tôm hùm nên tôm giống ít hơn, thường thì mỗi ngày bắt được từ 3 - 4 con. Ông kể lại: "Cả nhà tôi làm nghề thả đá bắt tôm từ vài năm nay. Trước kia ở nhà lá nhưng nhờ tiền bán tôm giống đã xây được căn nhà kiên cố, mua xe máy, sắm đồ dùng sinh hoạt".
Cụ Dương Văn Tư, 84 tuổi, người cao niên nhất và định cư đầu tiên tại làng biển Cửa Sức nói: "Điểm khác biệt của nghề thả đá bắt tôm là hoàn toàn tự nhiên, không mang tính hủy diệt. Của cải không phải là vô tận, nhưng nếu biết yêu qúy biển thì biển cũng chẳng phụ công người"
MINH CHIẾN (Đời Sống Pháp Luật)