Rồi mai đây, những làng cá bè ven sông Đồng Nai có thể sẽ không còn. Những làng nghề này, một phần nào đó đã làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt nên phải di dời, chuyển đổi. Nếu điều đó xảy ra, những phận đời trên những làng bè này sẽ trôi dạt về đâu?
 |
Làng cá bè Cù lao Phố
|
Những làng bè nuôi tôm, cá gần hai chục năm qua ven sông Đồng Nai, riêng đoạn nhánh sông nhỏ chảy ngang qua TP Biên Hòa, ôm một bên địa phận Cù lao Phố (xã Hiệp Hòa) nổi tiếng, có khoảng gần trăm hộ gia đình sinh sống theo bè.
Cư dân ngụ trên sông nơi đây, phần lớn là người dân quê gốc ở các tỉnh miền Tây lên vùng đất này lập nghiệp từ những năm chín mươi của thế kỷ trước. Trước khi xuống bè, nhiều người đã từng lăn lộn mưu sinh với nhiều nghề ở trên bờ. Thế nhưng, nghiệp sông nước, tôm cá đã kéo họ về lại ven sông và lênh đênh theo con nước lớn ròng.
Khởi nghiệp theo nghề nuôi cá bè trên sông, người ít thì vài chục triệu, nhiều thì vài trăm mới có thể gia nhập vào làng bè. "Muốn giàu nuôi cá, muốn khá nuôi heo" liệu bây giờ có còn đúng nữa không? Anh Thắng, quê ở kinh Hai B, Kiên Giang có trên 15 năm theo nghề nuôi cá. Bè cá của anh có hơn 20 ô (mỗi ô có kích thước 4m x 5m x 4m) chuyên nuôi cá chép thịt và cá chép kiểng Nhật kể rằng trước đây anh kiếm sống ven bờ với con tôm, con cá, rau muống hoang dại ven sông… rồi dành dụm, tích cóp và vay mượn thêm của gia đình, bạn bè xuống bè hơn chục năm nay. Ban đầu anh chỉ đầu tư được vài ô, rồi qua từng năm có ít vốn phát triển thêm. Cho đến bây giờ thì một năm ít nhất anh cũng xuất bán được hai đợt cá thịt và cá kiểng.
“Nếu như trời thương, mưa thuận gió hòa, không dịch bệnh, thì cũng kiếm được hai, ba trăm triệu một năm sau khi trừ chi phí”- anh nhẩm tính.
Nấu cám trên bè
Anh Thắng cho biết, nếu cho cá ăn chỉ bằng thức ăn công nghiệp thì người nuôi khỏe hơn, nhưng rất tốn kém., Như bè cá của anh, tiền thức ăn cho cá mỗi ngày cũng mất hết năm triệu đồng. Nên phải cho cá ăn dặm thêm thức ăn tự chế biến như: cám gạo nấu nhuyễn, tóp mỡ, trùn chỉ, thức ăn tự nhiên... dưới đáy sông khi con nước ròng.
Nhọc nhằn sông nước
Làng bè nối với cuộc sống trên bờ chỉ là những chiếc xuồng chèo hoặc ghe máy nho nhỏ. Ngày, trời nắng như đổ lửa mà trên bè những vật liệu che chắn làm nhà ở là những tấm tôn bằng thiếc, nên gần như đàn ông trên bè mặc độc cái quần đùi suốt ngày. Trẻ con khi biết đi là đồng thời cha mẹ phải dạy bơi vì mối hiểm nguy luôn rình rập. Năm nào cũng có trẻ con té sông chết đuối. Thế nhưng các em vẫn hàng ngày lặn lội chèo ghe lên bờ đi học, cả trong mùa mưa bão.
Bè nào cũng nuôi vài chú chó. “Bắt trộm cá là nỗi ám ảnh của dân làng bè, gần đến ngày thu hoạch mà họ ghé thăm là coi như sạt nghiệp”, anh Năm, người gốc Cù lao Phố cho biết. “Gần như bè nào cũng nuôi vài con chó để giữ bè. Lại thêm những người đi lưới cá ven sông, chỉ cần không để mắt đến thì họ quăng lưới vào ô cá mình nuôi, chỉ vài phút là có thể hàng chục ký cá không cánh mà bay”
Đã vậy, lại còn thêm nạn ô nhiễm. Cuộc chiến dai dẳng với cống xả nước thải của nhà máy giấy Tân Mai mới là trường kỳ gian khổ. Hàng đêm, làng chài này phải luân phiên cắt cử vài ba người túc trực trên ghe thường xuyên. Ghe neo cạnh miệng cống thải với công cụ là cái lộp (dụng cụ để đặt bắt cá). Họ vừa thức canh xem nguồn nước ngay miệng cống, vừa đặt lộp thả lưới bắt cá ngay cống thải và đến sáng ra mà cá nằm trong lộp chết thì chắc chắn rằng nhà máy đã xả nước thải ra sông. “Bè cá là cả sản nghiệp, là sự sống của cả gia đình, nên chúng tôi phải tự bảo vệ mình”- anh Năm trầm ngâm.
Đánh bắt cá, chài lưới ven bè
Bao giờ hết lênh đênh…
Kể từ năm 2001 lại đây, những người làm nghề nuôi cá bè rất khổ tâm với điệp khúc: Nhà máy xả nước thải ra sông là cá chết - cá chết thì dân đi thưa kiện - mà đi thưa kiện thì chính quyền ra thông báo dân phải lên bờ chấm dứt nuôi cá vì ô nhiễm! Mà không đi kiện thì những thiệt hại của người nuôi cá bè ai đứng ra giải quyết?
Kể từ đó đến nay, năm nào cũng có vài đợt cá chết vì nguồn nước ô nhiễm. Vào năm 2007, do cá chết nhiều quá, riêng làng bè nơi đây hàng chục tấn cá chết nổi trắng sông. Do quá bức xúc nên dân đã đi kiện và có hộ được nhận tiền đền bù, hỗ trợ thiệt hại từ nhà máy giấy Tân Mai, người ít vài chục triệu, có hộ nhận 120 triệu như gia đình anh Thắng. Gần đây nhất, tháng 6/2010, cá lại chết trắng trên sông Đồng Nai. Dù là nguyên nhân gì đi nữa thì người nuôi vẫn lãnh trọn hậu quả. Vậy cho nên, dù có nhận được tiền hỗ trợ, nhưng đã có nhiều hộ gia đình phải bỏ chạy lên bờ sau những đợt cá chết vì trắng tay!
Hiện nay nhiều làng bè nuôi cá có nguy cơ xóa sổ vì những khó khăn do thiên tai và nhân tai gây ra như vậy. Và khi lên bờ, những người đã tích cóp được số vốn thì có thể tìm kế mưu sinh được. Riêng những người không may trắng tay thì những phận đời ấy sẽ trôi dạt về đâu?
Lê Thanh Hoàng (Tamnhin.net)