Đinh Nhật Thận (1815 - 1866) là một nhà thơ, đồng thời là một thầy thuốc giỏi thời nhà Nguyễn. Nhưng do tính cương trực nên đường công danh của ông không thuận lợi. ông từ quan về quê mở trường dạy học và làm thuốc giúp dân. ông là người làng Thanh Liên, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, đỗ Tiến sĩ khoa Mậu Tuất (1838) năm Minh Mạng thứ 19. Đinh Nhật Thận nổi tiếng là một thầy thuốc giỏi, danh tiếng của ông được truyền tụng khắp kinh thành Huế. Trong một lần ngẫu hứng ông mời bạn bè đến nhà chơi tổ tôm và từ sự việc này, ông đã bị khép vào tội chết.
|
 |
Là bạn thân của Cao Bá Quát, nên sau khi Cao Bá Quát làm quân sư cho Lê Duy Cự khởi nghĩa chống lại triều đình nhà Nguyễn, Đinh Nhật Thận bị nghi kỵ, gọi về Huế để tiện theo dõi. Tại Huế, ông bị theo dõi nghiêm ngặt, nhất cử nhất động đều được báo cáo với phủ doãn Thừa Thiên. Một lần mật thám của phủ Thừa Thiên thấy người nhà ông cầm một bức thư sang sông liền giật lấy xem, thấy viết: "Tứ tướng dĩ cụ, chỉ khiếm nhất viên, tương nhất bách nhị thập tinh binh, độ hà lai chiến", nghĩa là: "Bốn tướng đã có mặt, chỉ thiếu một tướng, hãy đem đủ 120 tinh binh, qua sông giao chiến". Tên này hăm hở cầm "mật thư" về trình quan, Đinh Nhật Thận liền bị bắt giải về phủ. ông giải thích với quan phủ rằng: "Đây chỉ là một giấy mời đánh tổ tôm. Tôi đã có 3 người bạn đến rủ đánh tổ tôm, với tôi là 4, đó là " Tứ tướng dĩ cụ". Nhưng đánh tổ tôm phải có 5 người, nên "Chỉ khiếm nhất viên". Tôi mời 1 người bạn nữa ở bên kia sông sang chơi và mượn cả cỗ bài 120 quân, nên phải: "Tương nhất bách nhị thập tinh binh, qua sông giao chiến". Nhưng quan phủ không chấp nhận lời biện bạch của ông, kết án là "yêu thư yêu ngôn" rồi gửi ông về trình Bộ Hình. Không may cho ông, quan Thượng thư bộ Hình vốn có thù sẵn với ông, nay được dịp nên cố tình ghép ông vào tội chết vì có âm mưu làm loạn. Lúc ấy, cụ cố thân mẫu của quan đang bị bệnh nặng, nghe danh tiếng chữa bệnh của Đinh Nhật Thận nên muốn mời ông đến chữa. Bất đắc dĩ quan Thượng thư phải cho lính xuống nhà giam đòi ông. Đinh Nhật Thận trả lời: Chú về bẩm hộ, quan lớn mời thầy thuốc chữa bệnh cho cụ cố mà làm như gọi dân đến hầu kiện. Như vậy thầy vừa mất thể diện, quan lớn vừa mang tội bất hiếu. Khi nào quan lớn thân hành tới đón ta, ta mới đi. Quan Thượng thư một mặt bị cụ cố thúc bách, một mặt được những người xung quanh khuyên nhủ, đành nén giận đến nhà giam mời Đinh Nhật Thận. Thuốc thang ít lâu, cụ cố khỏi bệnh, thầy thuốc cũng được thoát chết vì sau khi bình phục cụ cố buộc quan Thượng thư phải tìm cách tha tội cho ân nhân đã cứu sống mình. Thế là chỉ vì bức thư mời bạn đến đánh tổ tôm mà quan nghè Đinh Nhật Thận bị kết án tử hình nhưng may nhờ tài chữa bệnh, ông đã thoát chết. |
Ánh Dương (Đời Sống Pháp Luật)