Nhà báo Trần Mai Hạnh với bài "Tiến vào Phủ tổng thống ngụy" là bài tường thuật đầu tiên của báo chí Việt Nam về giờ phút lịch sử giải phóng Sài Gòn trưa 30 - 4 – 1975. Nhân kỷ niệm 36 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Tuần Việt Nam xin giới thiệu những hồi ức của ông về bài báo được viết ngay tại Sài Gòn vào thời khắc lịch sử ấy.
Ba sáu năm sau ngày 30 - 4 - 1975, bao sự kiện đã diễn ra, bao biến cố đã đến với mỗi cuộc đời trong quãng thời gian không ngắn ấy. Riêng với tôi, không chỉ có những giây phút vinh quang và thời khắc huy hoàng đã được chứng kiến, mà còn có cả những tai họa, những bi thảm tột cùng đã đến với cuộc đời. Trong những thời điểm khắc nghiệt nhất của số phận khi vướng vào vòng lao lý, chính thời khắc huy hoàng trưa 30 - 4 - 1975 được chứng kiến và bài tường thuật đầu tiên của tôi về phút giây lịch sử tại Dinh Độc lập ngày nào đã giúp tôi bình tâm lại, giúp tôi đứng vững với niềm tin không gì lay chuyển về lý tưởng cao đẹp của người cộng sản mà mình đã theo đuổi để tiếp tục sống có ý nghĩa trong cuộc đời này.
Mỗi khi nhớ về những giờ phút lịch sử trưa 30 - 4 - 1975 ở Dinh Độc Lập mà tôi may mắn có mặt, không hiểu sao bao giờ hình ảnh đầu tiên hiện lên trong ký ức tôi cũng là khung cảnh đêm 29 - 4, đêm cuối cùng của chiến tranh:
Khi tôi cột xong chiếc võng dù ở bãi trú quân dã chiến trên đường từ Tây Ninh về, ngay trước cửa ngõ Sài Gòn thì đã gần 12 giờ đêm. Tôi và anh Văn Bảo, phóng viên nhiếp ảnh của Việt Nam thông tấn xã vừa tới được địa điểm dừng chân này. Các anh Thông tấn xã Giải phóng trong đoàn phóng viên cùng tiến về Sài Gòn đã đến trước chúng tôi tới 6, 7 tiếng đồng hồ. Tôi và Văn Bảo bị bỏ lại quá xa vì xe máy thủng lốp, không tìm đâu ra chỗ vá xăm. Tôi trằn trọc, thao thức trong tâm trạng bồn chồn lạ lùng chưa từng trải qua trong đời. Mặt đất ầm vang tiếng rền của đủ loại vũ khí. Tiếng súng liên thanh rộ lên phía Trảng Bàng, Tây Ninh. Tiếng trọng pháo gầm, chớp lửa rực sáng bầu trời hướng đông nam trước mặt. Nơi đấy là Sài Gòn.
Chúng tôi được lệnh sáng mai sẽ bám theo các binh đoàn chủ lực tiến thẳng vào Sài Gòn trong trận đánh cuối cùng.
Trần Mai Hạnh và Trần Mai Hưởng (hiện là Tổng giám đốc TTXVN) tại Huế sáng 4 - 4 - 1975
|
Trước khi lên đường, ông Đỗ Phượng xiết chặt tay tôi dặn dò: "Mai Hạnh cố gắng dọc đường viết thật nhiều tin, bài gửi về. Nhưng cố gắng viết được bài tường thuật đầu tiên về giờ phút lịch sử trọng đại của dân tộc, mà tôi tin rằng sẽ không còn xa nữa. Đồng chí Tố Hữu, Bí thư Trung ương Đảng khi nghe Thông tấn xã Việt Nam báo cáo về việc tổ chức các mũi phóng viên tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh, đã chỉ thị rất ngắn gọn rằng: Đi bao nhiều tổ, bao nhiêu mũi phóng viên là do Ban lãnh đạo TTXVN quyết định. Tôi chỉ nhắc ba chữ: tin-bài-ảnh / ảnh-bài-tin. Nghĩa là đi bao nhiêu đoàn, bao nhiêu tổ phóng viên thì đi, nhưng nếu không viết được bài, không chụp được ảnh về thời khắc lịch sử trọng đại của đân tộc thì cũng bằng không".
Đoàn gồm 10 cán bộ, phóng viên, kỹ sư vô tuyến điện, điện báo viên và lái xe do đích thân Tổng giám đốc Việt Nam thông tấn xã Đào Tùng dẫn đầu đi trên hai chiếc xe Uoát của Liên Xô, mới tinh. Những năm tháng đó, hầu hết xe sử dụng kể cả trong và ngoài quân đội đều là com măng ca của Trung Quốc và Rumani (cánh phóng viên thường nói đùa là "vừa đi vừa đẩy"). Vì vậy đi trên hai chiếc xe mới tinh, hiện đại như vậy vào chiến trường thật là quá hoành tráng. Anh Đào Tùng ngồi ngay cạnh lái xe, như anh nói là để dễ quan sát và chụp ảnh. Là người đứng đầu hãng thông tấn chiến lược của nhà nước nhưng anh lúc nào cũng máy ảnh bên mình và sẵn sàng chộp mọi khoảnh khắc đáng nhớ.
Xe vừa lăn bánh, anh Đào Tùng hào hứng: "Các cậu thấy không, đời phóng viên thật không hạnh phúc nào bằng. Hơn hai mươi năm trước, cũng buổi sáng như thế này tôi được cử theo bộ đội vào giải phóng Điện Biên rồi về tiếp quản Thủ đô Hà Nội để viết tin bài, chụp ảnh. Hôm nay lại được tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Tại sao cánh ta lại không cho phép mình hình dung ra cảnh tượng tiến vào giải phóng Sài Gòn nhỉ?".
Theo kế hoạch, đoàn chúng tôi sẽ theo đường mòn Hồ Chí Minh ngay từ Vĩnh Linh để vào B2. Nhưng mới vào đến binh trạm Vĩnh Linh thì Tây Nguyên, Huế, Đà Nẵng đã được giải phóng, quân ta đang tiến đánh dọc quốc lộ số một. Anh Đào Tùng quyết định thẳng tiến theo quốc lộ I, đến đâu tắc đường thì lại rẽ lên đường mòn Hồ Chí Minh đi tiếp. Bám sát các binh đoàn chủ lực, chúng tôi đã tiến vào hàng loạt các thành phố, thị xã, thị trấn vừa được giải phóng: Huế, Đà Nẵng, Tam Kỳ, Quảng Nam, Bình Định, Qui Nhơn, Plei Ku, Buôn Ma Thuột, Bình Phước, Đức Lập, Bù Đăng, Bù Đốp, Lò Gò (Lộc Ninh)... và tới "R"- nơi trú quân của Thông tấn xã giải phóng và cơ quan tuyên huấn Trung ương cục Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam...
Phóng viên tin, ảnh được phiên chế thành từng tốp, được hướng dẫn, gợi ý về chủ đề, mỗi người được phát một bản đồ về đô thành Sài Gòn có đánh dấu các vị trí quan trọng của địch và hướng dẫn đường đi ngắn nhất từ các hướng tới thẳng Dinh Độc Lập. Điện của Phó tổng biên tập Đỗ Phượng gửi vào hàng ngày, được anh Đào Tùng trích đọc cho toàn thể cán bộ, phóng viên đang hội quân tại "đại bản doanh" của TTXGP ở Tây Ninh. Nhờ đó chúng tôi hình dung ra không khí sôi động ở Thủ đô và cả nước.
Tôi háo hức và xúc động run người khi nghe Phó tổng biên tập Đỗ Phượng trong một bức điện kể, đêm đêm ông và nhiều đồng chí lãnh đạo thông tấn thức theo dõi tin chiến thắng và rất hồi hộp nghĩ không hiểu liệu phóng viên nào sẽ may mắn có mặt đầu tiên để bấm máy và viết bài tường thuật về Sài Gòn trong những phút giây lịch sử.
Sáng sớm 29 - 4 -1975 anh Trần Thanh Xuân đi com-măng-ca dẫn đầu đoàn phóng viên TTXGP tiến về Sài Gòn. Còn tôi và Văn Bảo được anh Đào Tùng tiễn ra tận cửa rừng. Phút chia tay, anh ân cần dặn dò và chụp với hai chúng tôi một bức ảnh kỷ niệm.
Cả nghìn cây số dọc đường chiến tranh, bom rơi đạn nổ, bao hiểm nguy rình rập, bao tình huống tưởng không thể khắc phục rồi cũng vượt qua. Chúng tôi đã từng chạy bộ đẩy xe cả chục cây số dưới trời trưa nắng như đổ lửa để giúp lái xe vượt qua những trảng cát ngút ngàn. Chúng tôi đã từng vào làng mượn thuyền của dân buộc ghép lại thành chiếc phà tự tạo có một không hai, cho ô tô bò lên rồi bơi đẩy cả thuyền và xe chòng chành vượt sông khi cầu bị địch phá hủy. Chúng tôi từng hút chết giữa đêm trên "đường số 7 kinh hoàng" ngổn ngang xác địch rút chạy từ Tây Nguyên về đồng bằng, khi quả bom sót lại bên đường phát nổ, khói bụi trùm phủ tất cả.
Chúng tôi cũng đã có những giờ phút cực kỳ hoành tráng khi các chiến sĩ pháo binh bất ngờ đón bằng xe bộ đàm đi trước, xe tiểu đội bảo vệ súng đạn đầy mình đi ngay phía trước và phía sau hai chiếc Uoát của chúng tôi. Các chiến sĩ đã đón nhầm anh Đào Tùng vì cứ nhầm tưởng anh là Trung tướng Doãn Tuế, Tư lệnh pháo binh của mình. Đi trong đoàn xe hộ tống tiến về Phù Cát (Quy Nhơn ) vừa được giải phóng tức thời, anh Đào Tùng cười sảng khoái: "Vui thật. Thời buổi thần tốc đánh giặc, cứ ai đi trước thì là tướng. Hay thật đấy!". Gặp Trung tướng Doãn Tuế ngay sau đấy, câu chuyện này được thuật lại giữa không khí lửa khói của chiến trường, anh Đào Tùng, anh Doãn Tuế và cả chúng tôi với các sỹ quan có mặt đã ôm nhau cười vui như chưa bao giờ vui đến thế...
5 giờ sáng ngày 30 - 4 chúng tôi được lệnh lên đường. Anh Trần Thanh Xuân thông báo quân ta đã tiến sát Sài Gòn và yêu cầu các phóng viên phải bằng mọi cách vượt lên bám sát các lữ đoàn xe tăng tiến thẳng vào Dinh Độc Lập.
Xe máy tăng ga, đồng hồ báo tới trên 50km/giờ. Văn Bảo đèo tôi vượt lên dòng thác người và xe cộ nườm nượp trên đường...
Trần Mai Hạnh (trên xe máy, đeo kính) và các phóng viên TTXGP tại cửa ngõ Sài Gòn sáng 30 - 4 - 1975
|
