Theo sách “Đại Nam thực lục chính biên đệ nhị kỷ”, quyển 218, vua Minh Mạng chú trọng phòng thủ biển đảo để "không những người Tây dương cách trở xa xôi, không dám trông thẳng vào nước ta, mà nước mạnh láng giềng tiếp giáp cõi đất cũng không dám lại manh tâm nhòm ngó nữa”.
Mộc bản triều Nguyễn sách “Đại Nam thực lục chính biên đệ nhị kỷ”, quyển 181, năm Minh Mạng thứ 18 (1837) có ghi: “Vua nghỉ ở biển Hà Tiên nhiều đảo lớn đảo nhỏ, thuyền giặc Đồ Bà thường ẩn nấp ở đấy để đón cướp, sai quan tỉnh phái người xét xem có bao nhiêu đảo, tên đảo là gì, có dân cư hay không? Cùng đường bộ cách nhau xa hay gần và hình thế thế nào, vẽ đồ bản nói rõ. Lại chỗ nào nên đặt đồn canh giữ, chỗ nào nên phái quân đón phục, tính bàn tâu lên”.
 |
 |
Các bản dập mộc bản phản ánh vua Minh Mạng cho quân dò xét và vẽ bản đồ đảo Phú Quốc.
|
Bên cạnh việc cho người tiến hành khảo sát chi tiết các đảo, công tác củng cố, phòng thủ đảo Phú Quốc thêm vững chắc cũng được triều đình đem ra luận bàn trong những buổi thiết triều. Nhiều tài liệu Mộc bản triều Nguyễn đang lưu giữ trong Trung tâm lưu trữ quốc gia IV tại Đà Lạt đã đề cập rất rõ vấn đề này.
Cụ thể, Mộc bản triều Nguyễn sách “Đại Nam thực lục chính biên đệ nhị kỷ”, quyển 188, năm Minh Mạng thứ 19 (1838) có ghi: “Tháng giêng, dời làm đồn Phú Quốc ở Hà Tiên ra nơi khác và làm thêm đồn Hàm Ninh. Trước đây, vua nghĩ Phú Quốc là chỗ bờ biển quan yếu, 12 xã thôn sở tại, địa thế hơi rộng, sai quan tỉnh ấy xem chỗ hình thế đẹp, cho làm đồn ở phận thôn An Thái để ngăn ngừa giặc biển. Ngày trước xây dựng chưa xong, bỗng ở Nam Kỳ có loạn, dân cư phiêu tán, mới thành rừng hoang.
Đến nay Bố chính Lê Văn Trung thân hành đi khám lại, dâng sớ nói: địa hình đồn cũ, vốn là hiểm yếu, nhưng mặt phía sau một dải suối cạn, mùa mưa mới có nước, mà cỏ cây ở trong rừng trôi ngập xuống đấy, uống vào sinh nhiều bệnh, thật không phải nơi đất lành để đóng quân, duy có xứ Bình Sa thôn Phú Đông, phía trước giáp cửa biển Dương Đông; phía sau liền với miền núi; bên tả có gò Sa; bên hữu có sông Dương Đà, lại nhiều nước ngọt có thể múc uống được, dân cư nối liền, thuyền buôn tụ hội, xin nên dời làm ở đấy, vẫn gọi là đồn Phú Quốc”.
 |
| Bản dập mộc bản phản ánh việc triều đình cho đặt đồn Phú Quốc. |
 |
| Bản dập mộc bản phản ánh những việc làm để giữ vững chắc chủ quyền tại các đảo và cửa biển, trong đó có đảo Phú Quốc. |
Trong 143 năm tồn tại (1802 – 1945), vương triều Nguyễn đã làm nhiều việc để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Trong 13 vua trị vì, có lẽ Minh Mạng là vị vua đi tiên phong trong những việc làm khẳng định chủ quyền biển đảo. Với tư chất của một ông vua anh minh, Minh Mạng đã làm tốt việc triều chính, trong đó có việc giữ gìn biển đảo giúp vương triều Nguyễn khẳng định vị thế của mình trong cái nhìn khâm phục của các nước lân bang.
Khắc Niên – Khắc Lịch (Bee.net)