Người Pháp có câu châm ngôn nổi tiếng: “Hãy tự cứu mình, trước khi trời cứu!”. Câu nói ấy bao giờ cũng đúng, càng đúng hơn trong tình cảnh bà con tiểu thương chợ Vòm hiện giờ.
Ngày 29/6, chợ Vòm bị đóng cửa. Theo ước tính của Liên đoàn những người nhập cư tại Nga (FMR), có khoảng 100.000 người làm việc tại chợ Vòm sẽ lâm vào cảnh thất nghiệp. Số tiểu thương người Nga tại đây rất ít (họ không chịu nổi cường độ lao động vất vả từ 5 giờ sáng đến 6-7 giờ tối như người châu Á), nên việc chợ Vòm đóng cửa, người Nga cũng chẳng thiệt hại bao nhiêu. Chỉ có người nước ngoài là chịu nhiều mất mát.
1. Trung Quốc với đồng bào của mình
Trong số những người ngước ngoài buôn bán tại chợ Vòm, người Trung Quốc đông nhất, hàng hoá của họ cũng chiếm số lượng nhiều nhất (ước tính tới 5 tỷ dollar thời điểm hiện tại), vì thế, họ là người chịu thiệt hại lớn hơn cả.
Ngày 29/6 chợ đóng cửa, thì ngày hôm sau, 30/6, ông Tần Cương (Qin Gang) đại diện Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố: “Chúng tôi luôn yêu cầu các công dân Trung Quốc nghiêm chỉnh chấp hành luật pháp LB Nga trong các hoạt động kinh tế-thương mại, bao gồm cả vấn đề khai báo hải quan đối với hàng hóa nhập vào…” Tuy nhiên, ông Tần Cương cũng nhấn mạnh: “Phía Trung Quốc sẽ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các công dân và các doanh nghiệp Trung Quốc”. Cũng trong ngày 30/6, ông Lăng Kích, Phó Vụ trưởng Vụ Châu Âu thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc lên tiếng yêu cầu Nga ứng xử công bằng và đưa ra những hình thức phù hợp để giải quyết vấn đề liên quan đến số hàng hóa Trung Quốc đang bị thu giữ (tháng 6/2008), bảo vệ an toàn nhân thân, tài sản cũng như phẩm giá của các thương nhân Trung Quốc kinh doanh hợp pháp./.
Khi những người Trung Quốc sốt ruột lo cho hàng hoá của mình, đổ về chợ để nghe ngóng, bị công an bắt giữ, ngày 16/7 ông Tần Cương (Qin Gang) đại diện Bộ Ngoại giao, ông Yao Jian đại diện Bộ thương mại Trung Quốc một lần nữa lên tiếng yêu cầu Nga giải quyết vấn đề bắt giữ các công dân và hàng hóa Trung Quốc tại Nga một cách công bằng và hợp lý. Trung Quốc lưu ý Nga, nhiều năm qua, các tiểu thương Trung Quốc góp phần mở rộng thị trường và sự phát triển kinh tế của Matxcơva, hy vọng chính quyền Nga chú ý đến yếu tố lịch sử này và bảo vệ quyền lợi của các tiểu thương Trung Quốc. Đại sứ quán Trung Quốc tại Nga cũng lưu ý Nga về vấn đề này. Ngày 21/7, một phái đoàn Trung Quốc do thứ trưởng bộ Thương mại Cao Hổ Thành ( Gao Hucheng) dẫn đầu đã tới Mát-xcơ-va để đàm phán với chính quyền thành phố Mát-xcơ-va về việc làm giảm thiểu thiệt hại cho các thương nhân Trung Quốc. Theo ông Lê Hải Phong, Phó Chủ tịch Liên đoàn những người nhập cư tại Nga, chiều hôm qua, Đoàn Trung Quốc đã có cuộc gặp mặt với Liên đoàn bàn kế hoạch cùng phối hợp hành động. Mặc dù, một số cơ quan chính quyền Nga né tránh gặp gỡ đối thoại, nhưng sáng nay 22/7, đoàn đã có cuộc gặp gỡ với Viện Xã hội Nga.
Như vậy, Trung Quốc mềm mỏng nhưng kiên quyết, có những hành động thực tiễn giúp đồng bào của mình. Cộng đồng người Trung Quốc tại Nga có hậu thuẫn của cả một đất nước rộng lớn. Phía Nga không thể không dè chừng. Không thể vì một chuyện nhỏ - chợ Cherkizov - mà để mất đi cái lớn hơn. Dù sao, Trung Quốc là một nước lớn, một đối tác chiến lược mà Nga đang cần tranh thủ để đối trọng với Mỹ. Nga và Trung Quốc cùng trong khối hợp tác Thượng Hải (Hội nghị thường niên vừa mới tổ chức hôm 15/6 tại Ekaterinburg vừa rồi); Nga và Trung Quốc lại cùng trong nhóm BRIC (Brazil, Russia, India, China) đang liên kết với nhau để tạo ảnh hưởng khu vực và thế giới. Đã nhiều lần Nga và Trung Quốc bàn đến việc hợp tác với nhau tạo một đồng tiền thanh toán thương mại nhằm loại đồng dollar Mỹ. Những tuyên bố và động thái của Trung Quốc đã khiến chính quyền Nga phải thận trọng trong xử lý. Vì thế, ngay từ đầu tháng 7, nhiều người đã phân tích: Hướng kịch bản cho rằng “chính quyền Nga sẽ không trả lại hàng hoá cho bà con tiểu thương” là không thể xảy ra. Hàng hoá của người Trung Quốc tại chợ Vòm được bảo vệ. Tiểu thương các nước nhờ thái độ của Trung Quốc mà được hưởng theo.
2. Tiếng nói của Liên đoàn những người nhập cư tại Nga.
Liên đoàn những người nhập cư tại Nga (FMR - thường gọi là Hiệp Hội người nước ngoài tại Nga), là một tổ chức xã hội, nhưng tiếng nói của họ cũng có trọng lượng, ảnh hưởng tới thái độ xử lý của chính quyền sở tại. Ngày 10/7, Liên đoàn tổ chức họp báo tại trụ sở hãng tin quốc tế của Nga RIA – NOVOSTI. Quan điểm của Liên đoàn là ủng hộ chính quyền trong việc củng cố trật tự các chợ, đấu tranh chống nạn hàng lậu, các loại tội phạm, nhưng đồng thời lên tiếng bảo vệ quyền lợi các tiểu thương người nước ngoài, cảnh báo nếu chính quyền không xử lý tốt, sẽ gây ra sự thất nghiệp cho hàng trăm ngàn người, các tệ nạn xã hội sẽ gia tăng… Ngày 11, Liên đoàn tổ chức những bếp ăn dã chiến trên đường phố nhằm cứu trợ những người mất việc làm tại chợ Vòm đang lâm vào tình trạng khó khăn. Tuy nhiên, việc làm này bị các cơ quan chức năng ngăn cản vì lý do an toàn thực phẩm… sợ “người dân ăn phải sẽ bị ngộ độc”???
Hiện nay, Liên đoàn vẫn liên tục có tiếng nói phản ánh kịp thời lên chính quyền tình trạng hỗn loạn của các tiểu thương người nước ngoài, những rủi ro mà họ gặp phải. Sáng 22/7, Liên đoàn đã cùng với phái đoàn Trung Quốc có cuộc gặp gỡ với Viện Xã hội Nga.
3. Các tiểu thương Việt nam cũng cần được bảo vệ
Các báo chí cộng đồng, với tinh thần trách nhiệm, đã cảnh báo trước cho bà con tình hình chợ Vòm. Trong hai ngày 6 và 7/6/2009, các kênh truyền hình Nga liên tục phát đi chương trình đặc biệt về chuyện hàng lậu và nhiều tệ nạn xã hội ở khu vực chợ Vòm, về ông chủ Telman Izmailov với khách sạn xa hoa ở Thổ Nhĩ Kỳ hơn một tỷ đô, đã là một tín hiệu của cơn bão lớn đang ập đến. Hai tờ báo Mekongnet và VBA đã đăng tải kịp thời về điều này. Hội Doanh nghiệp với quan điểm không bưng bít thông tin, đã tích cực dịch những thông tin nóng, gửi cho các Hội viên tham khảo một cách kịp thời. Tiếc rằng, nhiều người không tin điều xấu sẽ xảy ra. Ngày 16/6, thị trưởng Luzkov tuyên bố về việc sẽ đóng cửa chợ Vòm. Mekongnet và VBA đăng tải, đã bị một số ý kiến phản ứng, cho là làm hoang mang tinh thần của bà con. Ngày 27/6, nghe kênh VTV4 thông báo chợ vẫn hoạt động bình thường, nên bà con yên tâm nộp tiền thuê quầy tháng 7 cho BQT các chợ. Vừa nộp xong, thì chợ đóng cửa. Ngày 1/7, nghe VTV4 thông báo chợ Vòm sẽ mở cửa trở lại, mọi người lại phấn chấn, hồ hởi. Đến khi biết chợ vĩnh viễn bị đóng, thì bà con choáng váng, đến hoảng loạn vì chẳng biết bấu víu vào đâu. Tiền thì không đòi lại được. Hàng không được lấy ra…
Trong lúc bà con hoảng loạn, ngày 10/7, ông Lê Hải Phong, Phó chủ tịch Liên đoàn những người nhập cư tại Nga đã có lời kêu gọi bà con đồng hương bình tĩnh, không được manh động. Công ty Zoloi Drakon (Ekaterinburg) có thư chia sẻ với cộng đồng, sẵn sàng tạo điều kiện cho bà con trong hoàn cảnh khó khăn. Một bạn đọc ở Magnitagorxk là Ngô Tiến Điệp viết bài “Tre Việt Nam hiên ngang trên đất Nga” động viên an ủi bà con. Trong lúc bà con hoảng loạn, một sự chỉ dẫn, một lời động viên là vô cùng đáng quý, giảm thiểu những thiệt hại, rủi ro của cộng đồng.
Sau hơn nửa tháng chợ Vòm đóng cửa, cuối cùng, ngày 17/7/2009, người phát ngôn Bộ ngoại giao Việt Nam Lê Dũng cũng đã lên tiếng: “Trên cơ sở quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp giữa hai nước, chúng tôi đề nghị chính quyền thành phố Mát-xcơ-va và các cơ quan chức năng của Liên bang Nga giải quyết công bằng và minh bạch vấn đề này, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp và sự an toàn đối với hàng hoá, tài sản của những người Việt Nam đang kinh doanh tại khu chợ này”. Ông Trần Đăng Chung, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp VN tại LB Nga ngày 21/7, trong trả lời phỏng vấn VBA có lời chia sẻ với bà con. Ngay từ đầu tháng 6, Hội Doanh nghiệp “ luôn đưa ra các dự báo tình hình cho hội viên của mình. Cho đến nay, có thể nói, những dự báo của Hiệp hội đã giúp ích ít nhiều cho các hội viên trong việc định hướng phát triển doanh nghiệp. Website của Hiệp hội trong thời gian qua đã luôn cố gắng cập nhật tin tức kịp thời về tình hình chợ Cherkizov đến các hội viên và bà con cộng đồng. Chủ trương của Hiệp hội là thông tin kịp thời và đa chiều. Chúng tôi cố gắng đưa ra cho các bạn một “bức tranh toàn cảnh”, để từ đó mỗi người có thể tự xác định cho mình đường đi, nước bước.…”
Hội Người Việt Nam tại LB Nga, nơi tập hợp đoàn kết cộng đồng, tiếc rằng, hiện chưa thấy ai lên tiếng.
Nghe nói, sắp tới ĐSQ sẽ có cuộc họp bàn về tình hình cộng đồng. Hy vọng rằng, cuộc họp này sẽ tìm ra biện pháp hữu hiệu để giúp đỡ bà con. Bà con cộng đồng rất trông chờ vào sự động viên của ĐSQ.
Tuy nhiên, dù chính phủ, các cơ quan hữu trách của bất cứ quốc gia nào có quan tâm đến các tiểu thương, thì “nước xa không cứu được lửa gần”. Cái chính vẫn là bà con tự tìm cách để tháo gỡ, vượt lên trên hoàn cảnh khó khăn. Người Pháp có câu châm ngôn nổi tiếng: “Hãy tự cứu mình, trước khi trời cứu!”. Cố TBT Nguyễn Văn Linh đã lấy câu nói ấy làm khẩu hiệu thời Đổi mới. Câu nói ấy bao giờ cũng đúng, càng đúng hơn trong tình cảnh bà con tiểu thương chợ Vòm hiện giờ.
Nga sửa luật khai báo cư trú của người nước ngoài
(hoidoanhnghiep.ru & mekongnet)