Trong buổi trò chuyện, ông khóc vì nhiều người dân Việt còn khổ, còn thiếu thốn. Ông khóc vì những hình ảnh bi quan về môi trường sống cứ đều đặn đập vào mắt ông. Ông khóc vì sự phát triển của xã hội có phần lệch lạc. Ông cho rằng Việt Nam cần phải nỗ lực hơn nữa để thuyết phục những Việt kiều hướng về Tổ quốc. Để họ góp sức xây dựng một Việt Nam đẹp và sung túc hơn.
"Công dân phụ"
Ông đã trở thành Việt kiều như thế nào?
Tôi học xong tú tài năm 1963. Cùng năm đó tôi sang du học tại Đại học Bách khoa Liên bang, TP Lausanne, Thụy Sỹ.
Vì sao học xong đại học ông không về nước ngay?
Trả lời một cách thẳng thắn nhé!
Vâng, tất nhiên rồi ạ!
Từ nhỏ đến giờ, non nước, xứ sở Việt là sự ám ảnh duy nhất của tôi. Đất nước Việt Nam ta sẽ như thế nào? Mình tham gia được gì để đất nước phát triển mạnh mẽ, văn minh như các nước khác? Đó là sự ám ảnh và cũng là động lực của tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và làm việc. Tôi nhớ rõ khi 8 tuổi tôi đã có suy nghĩ đó.
Điều gì khiến ông suy tư nhiều nhất?
Trong thời buổi ưu tiên phát triển kinh tế, tôi thấy tội nghiệp cho những người trí thức. Những nhà khoa học nghiên cứu cơ bản, nhà giáo, những người có xu hướng bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống... không phải ai cũng có đầu óc kinh doanh! Và vì không biết kinh doanh, chẳng lẽ những người đó chỉ là "công dân phụ" hay sao!
Ông đang chứng minh rằng có sự khập khễnh trong phát triển xã hội Việt Nam?
Bạn hãy suy nghĩ về điều tôi nói. Tôi rất muốn gặp, muốn nghe những câu chuyện không phải là mua mảnh đất này, bán mảnh đất kia, tiền triệu tiền tỷ... mà nơi nào tôi cũng thấy. Những câu chuyện về chương trình nghệ thuật, về tác phẩm nghệ thuật hay hát chèo, hát bội... cũng rất lý thú nhưng ít người nói đến.
 |
Tôi nghĩ rằng ngồi để "chê bai" nhau thì nhiều người có "năng khiếu" lắm, vấn đề là họ đã làm được gì. Bản thân ông đã làm được gì, đóng góp được gì cho sự phát triển đi lên của Việt Nam?
Từ khi là sinh viên tôi đã hoạt động trong phong trào phản chiến chống đế quốc Mỹ, ủng hộ đất nước giành độc lập trong thời kỳ chiến tranh chống đế quốc Mỹ.
Sau năm 1975, tham gia thành lập Hội đoàn kết người Việt tại Thụy Sỹ. Tôi là người đã về nước từ năm 1976 đến nay. Mấy chục lần tôi cũng không nhớ hết, tôi đã lãnh đạo phong trào Hội Đoàn kết Việt Nam ở Thụy Sỹ hướng về đất nước. Đầu thập niên 90, tôi là một trong những người đầu tiên được mời về nước theo chương trình Chuyển giao tri thức thông qua kiều dân (TOKTEN) của Liên hợp quốc.
Trẻ - tôi cũng chẳng thích nghe hát chèo
Trước thềm hội nghị Việt kiều toàn cầu lần thứ nhất vừa tổ chức, có nhiều ý kiến cho rằng, Hà Nội chưa thực sự khuyến khích Việt kiều trí thức về làm việc tại nước nhà, ông suy nghĩ gì về điều này?
Đúng là chính sách và lời tuyên bố thì đã có nhiều năm rồi, nhưng cụ thể xúc tiến và thực hiện như thế nào? Như tôi được biết thì cho đến nay chưa có một dự án, chương trình có tầm cỡ nào được giao cho Việt kiều.
Tôi không có ý là Việt kiều hơn trí thức trong nước. Nhưng sử dụng tốt những trí thức trong nước song song với sử dụng tốt trí thức Việt kiều sẽ có hiệu quả hơn. Nói chung là tôi chưa thấy có gì đột phá để thấy là có chứ không phải chỉ là hình thức.
Không biết có đúng không nhưng như tôi thấy thì Việt kiều về nước đa phần trên 50 tuổi. Có phải do tâm lý già người ta thường hướng về cội nguồn, còn người trẻ thì đang ăn cây nào, rào cây ấy?
Đúng là chúng tôi khi về già thì hướng về quê hương, đất nước nhiều hơn. Lúc trẻ tôi cũng chẳng thích nghe hát chèo đâu. Thế hệ hai thì khác, họ không có ký ức tuổi thơ hay ấn tượng Việt Nam.
Nói chúng thờ ơ thì không đúng, nhưng khi chúng trao đổi với nhau tiếng ngoại quốc, sinh sống lớn lên ở trong môi trường đó, gia đình lại không đủ kiên nhẫn để hướng cho con cũng như nói tiếng Việt với con cái, thì việc xa cách là tất yếu.
Chúng khác chúng tôi, những người trưởng thành rồi mới rời quê hương đi. Hẳn là phải có những chính sách khuyến khích và kêu gọi hướng về Tổ quốc mới với thế hệ người Việt sinh ra và lớn lên ở ngoại quốc.
Lo kinh tế mà không lo rác
Ông đánh giá về môi trường Việt Nam như thế nào?
Tôi về quê. Tôi nhìn thấy những bãi rác. Những hành động vô ý thức trong việc thải rác... Tôi đã mường tượng được tương lai vì đó chính là chuyên ngành của tôi. Khi phát triển kinh tế sẽ có những bãi rác. Ở đó sẽ có chai thủy tinh, thuốc hóa chất, rác thải y tế, nhựa, plastic...
Tôi muốn những đống rác thải đó biến mất. Nhưng bây giờ họ đang lo xây đình, xây chùa trước chứ chưa quan tâm nhiều đến việc đó. Tôi thấy rất bi quan khi thấy đến nay những bãi rác thải vẫn chưa được xử lý. Nhà xây hiện đại nhưng cống thoát nước lại chạy ra sông Hồng, sông Tô Lịch.
Theo tôi được biết, hình như năm 2008, ông là 1 trong 3 Việt kiều được Bộ Ngoại giao Việt Nam tặng bằng khen Việt kiều tiêu biểu?
Nói chữ tiêu biểu thì hơi ngại. Nhưng tôi thực sự rất xúc động khi nhận được sự ghi nhận những đóng góp của tôi.
Vậy sau khi đã được ghi nhận đóng góp, ông có còn động lực để tiếp tục phấn đấu làm giàu, đẹp cho Tổ quốc?
Tôi đã về hưu. Không còn chức quyền nữa. Song tôi vẫn luôn cố gắng trong hoạt động liên kết người Việt Nam ở Thụy Sỹ để bảo vệ quyền lợi cho những người Việt Nam ở bên đó. Giúp đỡ lẫn nhau trong trường hợp cần thiết. Và quan trọng hơn cả, tôi luôn hướng về Việt Nam với những mong muốn tốt đẹp nhất.
Xin cảm ơn ông!
| TS Vũ Đức Trinh là một trí thức Việt kiều Thụy Sỹ. Ông nguyên là Chủ tịch Hội Đoàn kết người Việt Nam tại Thụy Sỹ và cũng là 1 trong 3 gương mặt Việt kiều tiêu biểu năm 2008. Ông đã có những đóng góp không ngừng nghỉ trong hoạt động chuyển giao khoa học công nghệ, nghiên cứu khoa học ứng dụng từ những năm 80 của thế kỷ trước giữa Việt Nam và Thụy Sỹ. |
Nguyên Thuỷ thực hiện (Khoa học Đời Sống)