Mang tri thức Việt Nam ra thế giới

Tiến sĩ Phan Lê Hà. (Ảnh do nhân vật cung cấp)

Vào cuối tháng Hai vừa qua, tại trung tâm hội nghị của Đại học Monash, thành phố Melbourne đã diễn ra hội thảo ‘Kết nối Việt Nam: Một cuộc đối thoại liên ngành’ lần thứ nhất. Tham gia hội thảo không chỉ có các giáo sư, tiến sĩ, nghiên cứu sinh người Việt mà còn có cả các giáo sư Úc - những người thực sự quan tâm đến Việt Nam.

Là một người luôn đau đáu những trăn trở về Việt Nam và “kể cả tôi có làm việc ở đâu đi chăng nữa thì tôi vẫn luôn hướng về Việt Nam theo rất nhiều ý nghĩa và ở các tầm mức khác nhau”, Tiến sĩ Phan Lê Hà - giảng viên chính của khoa Giáo dục, Đại học Monash đã đứng ra chủ trì cuộc hội thảo lần này.

“Việt Nam không chỉ có phở và nem”

“Tôi đã nói chuyện với rất nhiều người Úc về Việt Nam. Tuy nhiên, những mối quan tâm của họ về Việt Nam tuy gần mà lại rất xa vì họ không hiểu nhiều về đất nước này. Họ chỉ biết đó là một dân tộc anh hùng, đồ ăn rất tuyệt vời với các món ăn như bún, phở, nem..., còn con người thì thân thiện. Họ thực sự biết rất ít rằng dân tộc đó đã sản sinh ra những trí thức cho nhân loại. Cách đây hơn chục năm khi mới đặt chân đến Úc học tập, tôi mới chỉ 22 tuổi nhưng trong hành trang của tôi luôn có sách của các học giả Việt Nam. Tôi đã thẩm thấu được rất nhiều vấn đề từ những cuốn sách đó và luôn mơ ước một ngày nào đấy sẽ có cơ hội để giới thiệu các công trình của họ ra thế giới...”, mở đầu câu chuyện, Tiến sĩ Phan Lê Hà chia sẻ.

Theo chị, ở Úc, có rất nhiều học giả quan tâm đến Việt Nam vì nhiều lí do, trong đó có một lí do không thể phủ nhận được là chính trị. Đã có rất nhiều học giả ở Đại học Quốc gia Úc (ANU) nghiên cứu về Việt Nam nhưng chủ yếu tâp trung vào đề tài chiến tranh Việt Nam và cộng đồng người Việt xa xứ ở nước ngoài. Đó là những nghiên cứu chủ yếu mang màu sắc chính trị và lịch sử. Bên cạnh đó, những học giả Việt Nam ở nước ngoài lại ít khi sử dụng nguồn tri thức nội tại của Việt Nam để áp dụng vào việc nghiên cứu. “Tôi nghĩ rằng đây là một sự thiếu sót nên đã nảy ra ý tưởng tạo ra một diễn đàn khoa học để những người quan tâm đến Việt Nam có cơ hội chia sẻ mối quan tâm của họ dưới nhiều góc độ: khoa học xã hội, nhân chủng học, kinh tế, giáo dục, địa lí... Thứ hai và quan trọng hơn cả là tôi muốn nhấn mạnh rằng, khi các học giả nước ngoài nghiên cứu về Việt Nam, bản thân trong nội tại Việt Nam cũng có rất nhiều các nhà trí thức mà họ cần phải tiếp cận để có cách nhìn nhận về Việt Nam mới hơn và sâu rộng hơn.”

Thay đổi cách tiếp cận Việt Nam

Theo nhận xét của Tiến sĩ Hà, xét ở một chừng mực nào đó, những nghiên cứu của các học giả Việt Nam vẫn chưa được nhìn nhận một cách xứng đáng. “Theo kinh nghiệm của bản thân tôi, từ trước đến nay, khi nhìn nhận về sinh viên Châu Á, các giáo viên nước ngoài thường có xu hướng ‘nhìn xuống’, thậm chí là còn không ‘nhìn ngang’ chứ đừng nói là ‘nhìn lên’. Một khi đã ‘nhìn xuống’ rồi thì họ sẽ không đánh giá tri thức của Việt Nam là ngang bằng với họ. Vì vậy, thực lòng tôi muốn thay đổi sự nhìn nhận của họ về mặt tri thức mà một trong các phương pháp tôi lựa chọn thực hiện là giới thiệu các công trình của các học giả Việt Nam. Mục đích là để các giáo viên nước ngoài hiểu được rằng những tri thức đó có giá trị về mặt học thuật cũng như có thể được sử dụng như những công cụ lý luận, làm cơ sở cho các nghiên cứu khác. Ngoài ra, tôi cũng muốn làm sáng tỏ một điều rằng họ không thể mang những mô hình, phương pháp lí luận, cách tiếp cận khoa học thuần túy của phương Tây để áp dụng vào phương Đông, để giải mã những hiện tượng xã hội của phương Đông.”

“Sau hai ngày hội thảo, có một giáo sư về địa lý cho tôi biết cách tiếp cận Việt Nam từ trước đến giờ của ông hoàn toàn dựa trên những nghiên cứu của ông về khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Vì vậy, khi được nói chuyện, trao đổi với những giáo sư khác, ông có cơ hội được tiếp cận Việt Nam dưới nhiều góc độ khác nhau và định hình cho mình những hướng nghiên cứu khác nhau. Ông cho biết với một người làm khoa học như ông thì đây là một điều rất đáng quý. Hơn nữa, tôi cũng nhận thấy bản thân một số học giả Úc đã có sự thay đổi trong phương pháp tiếp cận Việt Nam.”

Chia sẻ về kế hoạch trong tương lai, Tiến sĩ Hà cho biết: “Hiện tại tôi đang tiến hành tập hợp những nghiên cứu trong cuộc hội thảo vừa rồi để xuất bản trong một tạp chí chuyên ngành. Sau mỗi một sự kiện, tôi muốn đưa những ý tưởng về tri thức học thuật lên một tầm cao hơn nữa.”

Ngoài ra, chị cũng đã xin được tài trợ của một số trường đại học ở Việt Nam để tổ chức hội thảo lần thứ hai tại Hà Nội vào tháng 12/2010. “Chủ đề sắp tới có thể là ‘Việt Nam trong con mắt của các nước trong khu vực’. Nó là một phần trong dự án nghiên cứu về sự dịch chuyển của các luồng tri thức do tôi và một số đồng nghiệp trong khoa thực hiện. Chúng tôi muốn đưa tri thức về các vùng, miền khác nhau trên thế giới, chứ không chỉ riêng phương Tây, vào phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học nói chung”, chị phấn khởi chia sẻ.

Hoa Hạ (Bayvut.com)