Người đàn ông trẻ tuổi đến từ tỉnh Hải Dương nghĩ rằng mình sẽ kiếm được nhiều tiền khi làm công nhân may ở Nga. Giống như những công nhân bất hợp pháp gốc Việt khác, Cuong đã phải đổi tên để tránh bị điều tra hay trục xuất.
Việt Nam có tốc độ tăng trưởng kinh tế ngày càng cao nhưng nhiều người vẫn muốn tới làm việc ở Nga. Cuong là một trong số hàng nghìn người Việt lặn lội sang “xử sở bạch dương” để trở thành những “công nhân ma”, có nghĩa là công nhân làm thuê trong các nhà máy nhưng không được đăng ký hay trả thuế.
Làm việc 20 tiếng mỗi ngày
Sau ba năm sinh sống tại đây, giấc mơ kiếm thật nhiều tiền của Cuong đã trở thành một cơn ác mộng. Tất cả bắt đầu khi anh không thể tìm được việc làm ở Moscow và phải tới tận Tula, cách đó 200 km để kiếm tiền. Cuong cho biết từ đó mọi thứ đối với anh đều tồi tệ. “Tôi phải làm 20 giờ mỗi ngày chỉ để kiếm được 30 USD. Chỉ trong vòng vài tháng, tôi đã nợ tới hơn 165 USD”, Cuong tâm sự.
Dù làm ngày làm đêm nhưng Cuong vẫn liên tục gặp rắc rối về tài chính vì không thể kiếm đủ tiền cho những nhu cầu tối thiểu. Anh cho biết hộ chiếu của mình bị người chủ tịch thu khiến anh và những công nhân khác không thể rời khỏi đây.
 |
| Nhiều công nhân Việt Nam bị bóc lột trong những xưởng may "ma". |
Tuy Cuong đã chạy trốn khỏi xưởng may và tìm được việc ở một công ty xây dựng nhưng mọi thứ vẫn không sáng sủa hơn. Cuong mới vào làm nhưng công ty đã hoãn trả lương anh vài tháng nay mà không đưa ra lý do. Cuộc sống của Cuong bây giờ thê thảm hơn rất nhiều so với khi anh mới đặt chân đến nước Nga. Mới đây, anh hay tin người mẹ ở quê nhà mắc bệnh ung thư còn vợ cũng phải vất vả nuôi dưỡng hai đứa con thơ nhưng hy vọng được trở về của anh là rất mong manh.
Theo luật pháp Nga, những người công nhân nhập cư như Cuong và các công ty mà họ làm việc trên thực tế là bất hợp pháp. Một số công ty cho biết họ tồn tại được là do đút lót cảnh sát, các nhân viên thuế và người chịu trách nhiệm về người nước ngoài. Điều này cũng có nghĩa là người làm công như Cuong có thể dễ dàng bị bóc lột công sức.
Làm việc trong những “công ty vô hình” như vậy rất mạo hiểm bởi đó là bất hợp pháp và theo như nhiều công nhân cho biết, visa của họ đã quá hạn và luôn phải sống trong nỗi lo sợ bị trục xuất. Trong khi đó, luật pháp Nga quy định, người bị trục xuất sẽ không được quay trở lại trong vòng 5 năm nhưng thường vẫn có những cách để “lách luật”. Một số công nhân giải thích rằng chỉ cần một số tiền nhất định họ có thể mua hộ chiếu mới với tên giả và trở lại để kiếm tiền.
Giấc mơ đẹp hay ác mộng?
Bất chấp nguy hiểm nhiều người Việt Nam vẫn muốn kiếm thật nhiều tiền và không mơ sẽ quay trở lại quê nhà. Thanh, một người phụ nữ trẻ cùng quê với Cuong, đã quay trở lại Nga lần thứ hai từ năm 2006. Cô thừa nhận có nhiều khó khăn, cạm bẫy nhưng tuyệt nhiên không hối tiếc. “Tôi may mắn vì có một ông chủ tốt. Công việc khá nặng nhọc nhưng tôi kiếm đủ tiền trang trải cho cuộc sống”, cô nói.
Thanh làm việc từ 12-14 giờ mỗi ngày trong một công ty “ma” ngoại ô thủ đô Moscow và kiếm được 700-800 USD một tháng. Cô không phải mất tiền thuê nhà vì sống ngay tại nhà máy. Thanh yêu một người đàn ông Việt Nam làm cùng công ty. Họ đã quay trở về quê nhà để tổ chức hôn lễ và sau đó quay trở lại Nga làm việc. Hiện, Thanh đang mang thai tháng thứ 7 nhưng bụng cô vẫn nhỏ. Cô cho biết áp lực công việc làm trong nhiều giờ có thể làm giảm sự phát triển của đứa trẻ. Hai vợ chồng cô đã quyết định về Việt Nam để sinh con vì chi phí sinh nở tại đây quá đắt. Khi đứa trẻ ra đời, họ sẽ lại quay trở lại Nga với em bé cùng những cái tên mới.
Không giống Thanh, Cuong không thể kiên nhẫn thêm. Anh đã xin Đại sứ quán Việt Nam giấy phép để quay trở về quê hương bởi làm một chiếc hộ chiếu mới quá tốn kém. Hy vọng kiếm tiền và có cuộc sống tốt hơn của Cuong đã tan thành mây khói và giờ đây anh chỉ muốn trở về với gia đình. Vấn đề duy nhất còn giữ chân Cuong ở Nga là bởi vì anh chưa có đủ tiền mua vé máy bay về nhà và anh không thể rời đi cho đến khi gia đình gửi tiền sang chi viện.