Tôi vừa trở về sau một tuần tham dự Mùa thu thơ quốc tế Galicja lần thứ XXII tổ chức từ 17 đến 22 tháng 9 năm 2012. Galicja là tên gọi dưới thời thống trị của đế quốc Áo – Hung vùng đất bao gồm các tỉnh từ Kraków, Tarnów, Nowy Sącz đến Rzeszów và Przemyśl..., tức là toàn bộ miền Đông - Nam Ba Lan hiện nay. Đến hẹn lại lên, mỗi năm một lần các nhà thơ Ba Lan và một số nước lại được Andrzej Grabowski – một nhà thơ, nhà văn, nhà bình luận, người chuyên tổ chức các sự kiện sân khấu mời về hội thơ này.
Năm nay có 20 nhà thơ đến từ Kraków, Warszawa, Poznań, Wrocław, Rzeszów (phần lớn là chủ tịch, phó chủ tịch các chi hội nhà văn các tỉnh hoặc tổng biên tập, phó tổng biên tập các tạp chí văn học) và các nhà thơ nước ngoài: Việt Nam, Litva, Nga, Úc. Một sinh hoạt thơ văn được duy trì đến năm nay là năm thứ 22 trên địa bàn rộng lớn với nhiều hoạt động phong phú mà chỉ do một người đứng ra liên hệ tổ chức và dàn dựng chương trình quả thực là điều đáng khâm phục.
Chúng tôi ăn nghỉ tại Lâu đài Paderewski (nhạc sĩ lừng danh Ba Lan) ở Ciężkowice – quê của Andrzej Grabowski và hàng ngày sau khi ăn sáng phải chia nhau thành từng nhóm đi đến các địa phương cách đó từ vài chục đến hàng trăm kilomet để gặp gỡ người nghe. Với 5 ô tô, mỗi xe chở từ 4 đến 5 người, lái xe cũng là một nhà thơ, đến từng địa phương chúng tôi lại được chia lẻ thành từng nhóm gồm một hoặc hai người đi nói chuyện thơ văn ở các trường học hoặc câu lạc bộ hay thư viện địa phương. Mỗi buổi nói chuyện như vậy thường có từ vài chục đến vài trăm người nghe.
Buổi nói chuyện văn thơ thường kéo dài từ một đến hai, thậm chí ba tiết học. Sau các buổi gặp gỡ ở trường học và thư viện như vậy, chúng tôi chỉ kịp ăn trưa và nghỉ ngơi đôi chút rồi lại lao vào chuẩn bị cho cuộc biểu diễn thơ nhạc buổi tối với sự tham gia của tất cả các nhà thơ và một ban nhạc bao gồm 5 thành viên (2 người vừa chơi ghita vừa hát, 3 nhạc công). Buổi tối thơ nhạc như vậy thường kéo dài từ 18h00 đến 20h30. Sau đó là liên hoan tối và quay trở về đại bản doanh để nghỉ ngơi.
Năm nay 20 nhà thơ chúng tôi có tới 50 địa điểm gặp gỡ nói chuyện văn thơ nằm rải rác trên địa bàn với bán kính cách đại bản doanh hàng trăm kilomet. Vai trò của người phối hợp, tổ chức và điều hành thể hiện đặc biệt rõ ở đây. Andrzej Grabowski là một người chỉ cao 1m60, được mệnh danh là Napoleon tỉnh lẻ quả thực là con người có nội lực đáng nể, có niềm hăng say và tài tổ chức đạt đến đỉnh cao. Andrzej kể lại chuyện vui có thực như sau: Cách đây vài năm, trong một tối thơ nhạc tổ chức ở Kraków, vì có quá đông khán giả, ông mời một người lên cùng dẫn chương trình với mình để khỏi đơn điệu, trong đám đông có người giơ tay, ông suýt chết ngất vì trước mặt mình hiện ra một cô gái cao 1,91 m. Để khỏi bị rơi vào tình trạng quá khập khễnh, ông nhanh trí đề nghị hai ngươi cùng ngồi dẫn chương trình! Lần này chúng tôi và Andrzej cũng có một kỷ niệm đáng nhớ. Ngày 20-9 vừa rồi, tôi cùng Andrzej và 3 nhà thơ nữ nữa có các cuộc gặp ở Kolbuszowa, cách Ciężkowice hơn 130 km. Lường trước quãng đường xa, chúng tôi đã khởi hành từ 9 giờ sáng để đến kịp trước 11 giờ. Song cách điểm đến khoảng 30 km thì đường tắc vì có tai nạn xảy ra, nguy cơ chậm giờ không thể tránh khỏi, mà 5 người lại có 5 cuộc nói chuyện ở 5 nơi khác nhau, vài trăm con người đang chờ đợi! Lách được khỏi chỗ tắc, Andrzej phóng như điên, trời lại mưa, đường trơn và hẹp, gần đến nơi suýt va phải một người che ô đi xe đạp trên phần đường cùng chiều trong khi ở phía đối diện cũng có một xe ô tô khác lao tới, phải có tay lái vững vàng và thần kinh thép mới tránh được tai nạn. Hú vía! Đến nơi chỉ chậm 15 phút, một sự muộn màng cho phép. Có tối trời vừa mưa vừa lạnh, tôi thầm nghĩ chắc gì người nghe đã đến với thơ và nhạc của chúng tôi, ấy thế mà khi đến nơi đã thấy đông kín hội trường, không khí hết sức đầm ấm và lãng mạn, xung quang mỗi bàn có 8 người ngồi với chai rượu vang, đĩa bánh ngọt và 3 ngọn nến lung linh! Người Ba Lan vẫn còn yêu thơ và nhạc đến như vậy!
Trong nhóm các nhà thơ Việt Nam tham dự Mùa thu thơ lần này có tôi và Lâm Quang Mỹ. Ngày khai mạc Mùa thu thơ Galicja lần thứ XXII, mặc dù bận trăm công nghìn việc, đại sứ Nguyễn Hoằng cũng đã đến dự với tư cách người bảo trợ và phát biểu về mối quan hệ hữu nghị truyền thống Việt Nam - Ba Lan, nói về bài thơ Em ơi... Ba Lan, về nền văn hóa Việt Nam, gọi chúng tôi là các đại sứ văn hóa, nói về sự lan tỏa của nền văn hóa và văn học Ba Lan ở Việt Nam, để lại những tình cảm tốt đẹp trong các nhà thơ, khán giả và quan chức địa phương. Lâm Quang Mỹ là nhà thơ đã tham gia nhiều lần các mùa thu thơ ở khắp các địa phương trên toàn Ba Lan, được khán giả hâm mộ vì các sáng tác thơ độc đáo, mang đậm tính Phương Đông và đặc biệt là tài hát thơ của mình.
Với tư cách người dịch Chàng Tadeush của Adam Mickiewicz, tôi được mọi người quan tâm và bày tỏ lời cám ơn cũng như khâm phục. Ở các trường học, mọi người hỏi rất nhiều, không những về văn thơ mà cả về phong tục tập quán, ngôn ngữ, văn hóa, lịch sử Việt Nam, hỏi chúng tôi thích gì nhất ở Ba Lan, tại sao lại đến Ba Lan, có thích các cô gái Ba Lan không, thích món ăn gì ở Ba Lan, Việt Nam có rượu rắn không, có những nơi nào đáng tham quan du lịch, quả bồ kết trong bài Hương bồ kết của tôi có thể mua được ở Ba Lan hay không v.v... Các buổi gặp gỡ, đặc biệt là với học sinh nhỏ tuổi, thường rất đáng nhớ và sôi động. Hình ảnh con người và đất nước Việt Nam đã đến được những vùng cách xa Warszawa hàng vài trăm km và có lẽ sẽ để lại những kỷ niệm khó quên trong lòng các bạn Ba Lan.
Nguyễn Văn Thái (queviet.pl)