Bạch Nga: Nước láng giềng duy nhất không để tang sau tai nạn Smoleńsk, các nước đều phản ứng trước nỗi đau của Ba Lan. „Điều đáng xấu hổ cho nước tôi, nước tôi chỉ dừng lại ở việc giúp đỡ mang tính ngoại giao cho gia đình những người tử nạn”, nhà sử học Iryna Ławrowska viết cho Tổng thống Aleksander Łukaszenko. Tuy vậy trước Đại sứ Ba Lan ở Minsk rừng hoa, nến đốt được đặt để tưởng nhớ nạn nhân vụ máy bay. Lực lượng đối lập ở Bạch Nga đã biểu tình đoàn kết với Ba Lan.
 |
| Lễ truy điệu tổng thống tại quảng trường Piłsudskiego - Warszawa |
Czech: Để tang 2 ngày Thứ Bảy và chủ nhật 17,18. 04.
Các nước láng giềng Ba Lan : Để tang 1 ngày.
Sang dự tang lễ Tổng thống Ba Lan có nhiều nguyên thủ quốc gia: Tổng thống Mỹ Barack Obama, Tổng thống Nga Miedwiew, Thủ tướng Đức Mirkel, Tổng thống Pháp Sakcozy, Thủ tướng, vợ chồng Tổng thống Tây Ban Nha, Hoảng tử Anh Karol, Thủ tướng Anh, Tổng thống Litwa, Łotwa, Tổng thống, Cựu Tổng thống Ukraina, Thủ tướng, Cựu Thủ tướng Ukraina, Tổng thống Bungari, Gruzja, các nhà lãnh đạo EU, khối quân suwk NATO …Số đoàn đại biểu đăng ký sang dự lễ tang Tổng thống Kaczyński lên tới 70.
Không có xe ca để thuê đi Kraków và đến Warszawa trong ngày chủ nhật 18.04. Nhiều chuyến tầu miễn phí được triển khai, quốc lộ A4 cấm xe tải hoạt động trong ngày chủ nhật 18.04. Lễ tang Tổng thống Kaczyński, để đảm bảo an ninh, sẽ cử hành tại nhà thờ Mariacki, dân chúng không có cơ hội tham gia trực tiếp. Chỗ ngồi chỉ đủ dành cho quan khách trong và ngoài nước.
Nguyên nhân của tai nạn máy bay Tổng thống Kaczyński.
Đại diện bộ phận điều hành sân bay Sierwiernyj nói với Nhà báo Ba Lan: „Tất cả chúng tôi có lỗi, không chỉ đổ lỗi cho đội bay. Chúng tôi đã không đóng cửa sân bay, vì chúng tôi ngại tạo ra skadal ngoại giao”. Bộ phận dịch vụ sân bay có thể đóng cửa sân bay do sương mù dày đặc trước lúc 9 giờ sáng. Nhưng mọi người lo ngại đây sẽ là cái cớ nói rằng Nga không thiện chí với Tổng thống Kaczyński. Trước đó truyền thông Ba Lan đã có những tin như: „Nga cho Thủ tướng Tusk sang dự lễ, lại không cho Tổng thống Kaczyński”.
Hôm 13.04 Phó Thủ tướng Nga Siergiej Iwanow trong buổi gặp mặt các nhà báo (một số được xem trực tiếp) nói: các hộp đen trong tình trạng tốt. Đọc thông tin cho biết: máy bay không nổ, không bị cháy, động cơ hoạt động tốt đến khi chạm xuống đất. Có một hộp đen được đem về Ba Lan mở với sự chứng giám của chuyên gia hai nước ( đây là hộp đen do các chuyên gia Ba Lan thiết kế, lắp đặt). Trong hộp đen này có tiếng Ba lan, tiếng Anh, tiếng Nga. Liệu có cuộc nói chuyện với người ngoài đội bay không? Câu trả lời chờ khi nào tách được cuộc hội thoại ứng với lộ trình hạ cánh. Đoạn cuối cuộc hội thoại” thật „kinh khủng”, nhưng hành khách máy bay có thông tin đó không? Từ đoạn ghi trên băng từ có thể khẳng định phi công biết: tai nạn là không thoát.
Lễ tưởng niệm ở Katyń là công việc quá hệ trọng về ngoại giao giữa Moskwa và Warszawa, được chuẩn bị từ mấy tuần nay. Đầu tiên là đón tiếp hai thủ tướng Tusk, Putin và tiếp theo là Tổng thống Kaczyński và mấy trăm nhân vật khác nhân kỷ niệm 70 năm tội ác Katyń. Ban đầu mọi việc không phải thuận lợi, ngừơi Nga không chấp thuận tất cả mọi yêu cầu của phía Ba Lan. Sau cuộc gặp 07.04 mọi việc đã thay đổi gần như 180 độ - theo hướng thân thiện hơn với người Ba Lan. Trong đó có việc chiếu cuốn phim „Katyń” của đạo diên Wajda từng bị cấm ở Nga. Trước thứ bẩy, ban tổ chức từ hai phía làm tất cả những gì có thể để có được những kết quả tốt nhất trong dịp này. Thanh tra quân sự thiếu tá Rzepa nói: „chỉ có một lần hạ cánh và sự cố đã xẩy ra”. Theo hãng RIA Nowostki: „Phi công phạm sai lầm nghiêm trọng, khi hạ cánh trong sương mù, do đã nhấn ga, lại không bay thẳng nên va phải cây to ở độ cao thấp”.
Thủ tướng và các Bộ trưởng túc trực bên linh cữu vợ chồng Kaczyński
Thủ tướng và các Bộ trưởng chính phủ Ba Lan đã đứng túc trực quan tài của vợ chồng Tổng thống Kaczyński từ 11h đến 21h ngày 14.04. Dòng người xếp hàng vào tưởng niệm vợ chồng Tổng thống dài vô tận. Nhiều người phải đứng suốt đêm, chờ từ 8-12 tiếng đồng hồ. Nhiều người phải bỏ cuộc. Đến ngày 15.04 đã đưa được 64 nạn nhân từ Nga về Ba Lan. Ai nấy đều xúc động khi nhìn thấy quan tài xếp hàng dài, trong nỗi buồn lớn và sự thương tiếc vô hạn của các bà vợ, các cháu và cả các bậc cha mẹ nạn nhân. Ấn tượng đau buồn sâu sắc không chỉ của những người tham dự trực tiếp mà còn cả khán giả theo dõi trên truyền hình. Tổng thống lưu vong Kaczorowski cũng đã về tới Ba Lan. Nghi lễ đưa thi hài ông về Belweder đã đươc tổ chức trọng thể trong điệu nhạc quốc ca Ba Lan, với sự có mặt của vợ con Tổng thống, người thân, bạn bè, những người lãnh đạo cao nhất nhà nước BaLan Tổng thống Kaczorowski sẽ được an nghỉ tại Lăng chúa trời „ Opatrzność Boża’ ở Wilanów Warszawa.
Nơi an nghỉ của vợ chồng Tổng thống Kaczyński
Trong giờ phút đau buồn, xúc động, nhất là đối các gia đình có người tử nạn trong vụ máy bay tổng thống Ba Lan tại Smoleńsk, đã có những ý kiến, quyết định trong xúc động và cảm thông đưa đến việc chọn Wawel là nơi an nghỉ của vợ chồng Tổng thống Ba Lan Kaczyński. Powiązki là lựa chọn đầu tiên của gia đình Kaczyński. Gia đình Kaczyński cho rằng: Đây không thể là ngôi mộ gia đình, mà là ngôi mộ của một tổng thống Ba Lan, việc tang lễ phải là sự kiện của toàn quốc gia. Cũng có thể có các nơi khác: Wilanów, Nhà thờ thánh Jan ở Warszawa và Lăng Chúa trời ở Warszawa (Opatrzność Boża). Chính những đồng nghiệp của Văn phòng tổng thống đã điện hỏi các Giám mục ở Warszawa Nycz và Giám mục Kraków Dziewisz. Các giám mục đều sẵn sàng chấp thuận, nếu gia đình đồng ý. Ông Jacek Sasin - Bộ trưởng Văn phòng tổng thống khuyên gia đình không nên đặt vợ chồng tổng thống trong ngôi mộ gia đình ở Powiązki. Giám mục Dziewisz nói Wawel không phải là sáng kiến của ông.Ông cũng cho biết có nhiều cơ quan đã gọi điện cho ông đề nghị ở Wawel.. Trong số đó có ông Stanisław Markowski – cán gộ lưu trữ tỉnh Kraków, giảng viên Nhà hát – Uỷ viên Uỷ ban danh dự từng ủng hộ cuộc bầu cử Kaczyński năm 2005. Ông đã liên hệ với nhiều người khác như Gs Ryszard Terlecki, Trưởng ban Phân Viện Tưởng niệm Kraków, Gs Andrzej Nowak để hỏi ý kiến về sáng kiến này. Vấn đề còn ngỏ, không ai gây sức ép cho ai. Theo Bộ trưởng Sasin „những người xếp hàng vào tưởng niệm vợ chồng Tổng thống phải chờ đợi hàng chục tiếng đồng hồ từ hôm thứ bẩy là một trong những lý do chọn Wawel. Tổ chức tang lễ cho Tổng thống Kaczyński ở Wawel là việc làm cho Katyń”. Còn đạo diễn tên tuổi Ba Lan ông A.Wajda – tác giả bộ phim „Katyń” cùng với vợ viết thư gửi Giới nhà thờ kêu gọi rút lại quyết định: „Việc chọn Wawel gây chia rẽ Ba Lan. Tạo ra sự phản ứng mạnh mẽ có thể gây sự chia rẽ sâu sắc nhất xã hội Ba lan kể từ sau 1989. Kaczyński là người tốt, khiêm tốn, nhưng chưa đủ lý do để an nghỉ tại Wawel ngang hàng với những vị vua, bên canh nguyên soái Piłsudski”. Báo "Wall Street Journal" có nhận xét „ việc chôn cất vợ chồng Tổng thống Kaczyński tại Wawel gây sự bất đồng trong dư luận”. Cũng tương tự , nhiều báo khác như "New York Times", báo Đức "Die Zeit" và báo Czech "Lidove noviny"đã đưa tin: „Tin chính quyền thông báo tổng Thống Ba Lan chết trong tai nạn máy bay cũng được an nghỉ ở Wawel gây nhiều ý kiến trái chiều”.
Những năm 30 của thế kỷ XX Giáo chủ Adam Sapieha đã từng chống lại việc đặt mộ Nguyên soái Piłsudski ở giáo đường Wawel. Năm 1916 chính ngài đã từ chối chôn Ignac Jan Paderewski bên các vị vua và thi hào Henryk Sienkiewicz. Năm 1927 Giáo chủ yêu cầu Nguyên soái Piłsudski phải hứa rằng Juliusz Słowacki là người cuối cùng được an nghỉ ở Wawel. Nhưng sau đó, nhà nước Ba Lan đã quyết định để Nguyên soái Piłsudski an nghỉ tại Wawel như là lãnh tụ giải phóng dân tộc. Việc này thiếu sự đồng thuận của toàn dân. Ý định đưa thi hài nguyên soái ra ngoài lại gặp phải phản ứng mạnh mẽ hơn cả việc giữ lại. Bây giờ sau hơn 70 năm "xung đột Wawel", skandal về nơi an nghỉ của nguyên soái trước đây lại bùng lên. Đây là cuộc tranh cãi ai là người đầu tiên được an nghỉ bên cạnh các vị vua. Vấn đề tưởng giống nhau nhưng cái gốc lại là vấn đề lại khác.
Nhiều giáo sư sử học, nhiều người thuộc giới trí thức đều cho rằng nơi an nghỉ của vợ chồng Kaczyński tại Warszawa là xứng đáng nhất. Sau khi có thông báo của Giám mục Dziwisz về việc đặt mộ của vợ chồng Tổng thống Kaczyński bên cạnh Nguyên soái Piłsudski đã có nhiều phản ứng, lúc đầu chưa mạnh, nhưng càng ngày càng mạnh mẽ. Biểu ngữ: „Warszawa cho tổng thống”, Wawel cho Vua”. „Sai lầm của nhà thờ” là nguyện vọng của những người biểu tình. Tuy nhiên cũng có nhiều người biểu tình ủng hộ việc chôn cất vợ chồng Tổng thống Kaczyński ở Wawel. Tranh luận trên truyền thông về vấn đề này cũng có những ý kiến trái ngược. Cựu tổng thống Wałęsa, Kwaśniewski đều không đồng tình quyết định chôn cất ở Wawel, nhưng không đòi nhà thờ thay đổi quyết định. Ở nhiều thành phố như Kraków, Warszawa, Poznań, Katowice, Wrocław, Łódź, Gdańsk đều có biểu tình phản đối việc chôn cất vợ chồng Tổng thống ở nơi chưa xứng đáng với công sức đóng góp cho Ba Lan của ông và đã gây mâu thuẫn xã hội. Hôm 15.04 Hội đồng giám mục Ba Lan họp và kêu gọi: „Ngừng tranh cãi về nơi chôn cất vợ chồng tổng thống Kaczyński. Hãy coi đây là biểu tượng Katyń mà sau 70 năm sự thật mới được xác nhận. Hãy coi những người tử nạn như những anh hùng khi thực hành công vụ”.
Xuân Nhung