Theo báo chí và các đài truyền hình Ba Lan, thứ tư, ngày 19. 05 tại tru sở của Hãng Thông tấn Nga Interfax - Moskva, Ủy ban Hàng không hỗn hợp Nga – Ba Lan về „Tại nan máy bay TU – 154 chở tổng thống L. Kaczynski và đoàn đại biểu cao cấp nhà nước bị rơi tại Smolensk (Nga) ngày 10. 04. 2010” (gọi tắt là MAK) đã có cuộc họp báo công bố một số kết luận ban đầu.
Trong buồng lái có 2 giọng nói không phải của các thành viên phi hành đoànKhi nghiên cứu các hộp đen, trước khi tai nạn xẩy ra khoảng chừng 16 – 20 phút, người ta phát hiện có 2 giọng nói không phải là thành viên của phi hành đoàn. Ủy ban đã xác định được 1 trong hai người nói trên, nhưng chưa tiện công bố. Theo hãng thông tấn Ba Lan PAP - có nguồn tin tin cậy trong MAK – cho biết đó là giọng của thượng tướng Andrzej Blasik, tư lệnh không quân. PAP cũng cho biết giọng nói thứ hai không phải của ông Mariusz Kazan, giám đốc Văn phòng Soạn thảo Văn bản Ngoại giao như giả thiết trước đó.Bà Tatiana Anidona – chủ tịch MAK nói: „Chúng tôi đã kết thúc phần ngoài hiện trường, Tất cả mãnh vỡ của máy bay đã được tập trung tại một nơi an toàn. Kết thúc đọc các hộp đen, phân tách các giọng nói trong hộp đen.Chúng tôi đánh giá cao các đồng nghiệp Ba Lan rất kiêm trì, mặc đù họ biết rất rõ những phi công bị tai nạn”.
Trong việc xem xét tai nạn đã phải sử dụng những chương trình đặc biệt và hiếm. Có những vấn đề phải gửi đi Mỹ để sử lý. Loại trừ nguyên nhân hỏa hoạn hay hỏng hóc động cơ. Hệ thống TARS và hệ thống định vị GSS hoạt động bình thường. Tiểu ban Kỹ thuật không tìm thấy bằng chừng về một vụ khủng bố.
Trong ca bin xuất hiện 2 giọng nói không phải của các thành viên của phi hành đoàn.Ông Edmund Klich, đại diện phía Ba Lan trong Ủy ban MAK nhấn mạnh thêm để không có ảnh hưởng trong quá trình điều tra sau này: „Hai giong nói đó xuất hiện trước khi máy bay bị tai nạn khoảng 16 –20 phút”. Do cửa ca bin máy bay mở, nên việc phân tách giọng nói có gặp khó khăn.
Bà Anidona nói: „Công việc tiếp theo, chúng tôi tiếp tục xác định giọng nói thứ 2.”. Nội dung trao đổi trong ca bin vẫn còn được giữ bí mật.
Được hỏi, „Theo báo chí Ba Lan, tổng thống Lech Kaczynski đã sử dụng điện thoại viễn thông (satelitarny), liệu có ảnh hưởng đến các thiết bị trên máy bay không?” trả lời: „Cũng khó mà xác định. Ủy ban sẽ nghiên cứu vấn đề này”.
Mặc dù điều kiện thời tiết xấu, phi hành đoàn vẫn quyết định hạ cánhMáy bay TU-154 chở tổng thống Lech Kaczynski và đoàn đại biểu cao cấp gồm 96 người đi đến Katyn, dự lễ kỷ niệm 75 năm ngày Liên Xô tàn sát 22 ngàn sĩ quan Ba Lan, được khởi hành lúc 7 giời 27 phút sáng ngày 10/ 04 /2010. Trong suốt quá trình bay, các phi công đều nhận được thông tin, thời tiết tại Smolensk càng ngày càng xấu đi. Trước khi quyết định hạ cánh, sân bay Smolensk đã thông báo: không có khả năng hạ cánh, tầm nhìn trong vòng 400 m, tầm nhìn thẳng đứng 50 m. Và đề nghị hạ cánh xuống sân bay khác. 4 phút trước khi tai nan xẩy ra, các phi công máy bay JAK – 40 (của Ba Lan chở các nhà báo và nhân viên an ninh xuống Smolensk trước đó đã thông báo cho tổ lái TU – 154 là tầm nhìn chỉ khoảng 200 m. 18 giây trước khi tai nạn, hệ thống an toàn TAWS lần đầu tiên phát ra tín hiệu “PULL UP – bay lên” Theo xác minh, trước ngày “định mệnh”, độ an toàn của sân bay Smolensk đã được kiểm tra 3 lần. Lần cuối vào ngày mồng 5. 04. Các đợt kiểm tra đều cho kết luận: sân bay có thể tiếp nhận máy bay hạ cánh với các điều kiện thời tiết khác nhau. Ngày 7. 04, máy bay của thủ tướng Ba Lan - Tusk và thủ tướng Nga - Putin đã hạ cánh xuống đây. Các điều kiện để tiếp nhận máy báy của các thủ tướng cũng như của tổng thống Kaczynski đều như nhau.
Lúc máy bay bị tai nạn, số lượng xăng còn lại 19 tấn. Đủ nhiên liệu để có thể bay nhiều vòng quanh sân bay hoặc bay đến một sân bay khác thuận tiện hơn.
Cho đến khi máy bay bay đến không phận thành phố Minsk, tổ lái và nhân viên điều hành sân bay Smolensk trao đổi bàng tiếng Anh, sau đó bằng tiếng Nga. Ủy Ban điều tra cho rằng trình độ tiếng Nga của các phi công là vừa đủ.
Một điểm không được công bố trong họp báo, nhưng có trong nội dung tờ rơi phát cho các nhà báo: Máy bay được điều khiển hạ cánh tự động. Trước khi va phải chướng ngại vật đầu tiên 5 giây, một phần tự động điều khiển mới được ngắt. Máy bay vấp phải chướng ngại vật thứ 3, nó mới ngắt hoàn toàn.
Thời gian xẩy ra tai nạn là 10 giờ 41 phút (giờ địa phương) – tức 8 giờ 41 phút giờ Warszawa. Tai nạn xẩy ra trong vòng 5 – 6 giây. Máy bay vấp phải chướng ngại vất đầu tiên cách đầu đường băng 1100 m.
Các nhà điều tra đã đề cập đến khe núi trước đường băng.
Cũng có khả năng tổ lái đã nhận định nhầm độ cao do có khe núi này.Về phần tổ lái, Ủy ban MAK có kết luận – Không thường xuyên luyện tập và bổ túc. Họ mới tập hợp nhau vài ngày trước chuyến bay nên có thể phối hợp chưa được ăn ý.
Những điều lưu ýỦy ban MAK có 3 điều cần lưu ý đối với việc điều tra tai nạn máy bay TU – 154 chở tổng thống và các quan chức cao cấp Ba Lan rơi ngày 10. 04 tại Smolensk như sau:
- Đây mới chỉ là những ý kiến và kết luận ban đầu.
- Cần chú ý tới việc luyện tập, hợp đồng thao tác của tổ lái loại máy bay TU – 154 và quy trình hạ cánh xuống các sân bay không phải là sân bay dân sự.- Phi hành đoàn phải có ý thức rằng, đây là đoàn đại diện cho nhà nước Ba Lan dự kỷ niệm tại Katyn, phi công phải tự quyết định nên hạ cánh ở sân bay khác an toàn hơn .
Ủy ban bày tỏ sẵn sàng chuyển giao bản copi ghi lại quá trình bay cho phía Ba Lan, nếu thủ tướng Vladimir Putin đồng ý. Việc chuyển giao có khả năng sẽ tiến hành trong thời gian gần đây với sự tham gia của công tố viên Ba Lan và Nga. Thông thường các tài liệu ghi lại quá trình bay được Ủy Ban điều tra lưu giữ.
Nguyễn Sơn tổng hợp