Cuộc bầu cử tổng thống Ba Lan được tiến hành trước thời hạn theo quy định của hiến pháp do tai nạn máy bay tổng thống Ba Lan tháng 4.2010 tại Smoleńsk, mà đương kim tổng thống Lech Kaczyński và đệ nhất phu nhân Maria bị tử nạn cùng 94 quan chức cao cấp của nhà nước và quân đội Ba Lan, cha cố và những người đồng hành trong chuyến bay xấu số.
Cuộc bầu cử tổng thống Ba Lan được tiến hành khẩn cấp, căng thẳng do phải tổ chức lễ tang cho nguyên thủ quốc gia (tổng thống Kaczynski và tổng thống lưu vong Kaczorowski), vừa phải cùng với Nga xử lý hậu quả vụ tai nạn, đồng thời nhanh chóng điều tra chính xác nguyên nhân vụ tai nạn (vụ 42 nghìn người người Ba Lan bị Stalin ra lệnh thủ tiêu năm 1940 chưa sáng tỏ là nhức nhối trong quan hệ Nga – Ba Lan).
Chưa hết đau thương, nhức nhối của vụ tai nạn máy bay thì trận lũ lụt thế kỷ lại xẩy ra suốt gần tháng 6 trên diện rộng làm cho tình hình chính trị, xã hội, kinh tế Ba Lan thêm phức tạp. Suốt hai tháng qua Ba Lan sôi động chiến dịch bầu cử tổng thống với nhiều quan điểm chính trị chính sách kinh tế, xã hội trái chiều cũng đã kết thúc tốt đẹp. Ông Bronisław Komorowski - người của đảng PO thắng cử với số phiếu qúa bán là 53,01%, đối thủ của ông Jarosław Kaczyński của đảng PiS 46,99%. Số cử tri đi bầu cao nhất từ nhiều năm nay 55,31%.
Ba Lan dù qua những bước thăng trầm, nền kinh tế Ba Lan đã bước ra khỏi khủng khoảng, an ninh chính trị, xã hội được giữ vững. Nhà nước Ba Lan tỏ ra vững vàng, đủ sức giải quyết nhiều vấn đề khó trong cùng thời điểm như tổ chức lễ tang cho những người tử nạn từ tổng thống đến các tướng lĩnh, bộ trưởng, sĩ quan, cha cố v. v.. một cách bài bản, đúng nghi lễ dân tộc, lòng dân đồng thuận trong thời khắc đầy khó khăn, bạn bè quốc tế quan tâm, chia sẻ và nể phục, đến khắc phục có hiệu quả lũ lụt. Hai lực lượng chính trị đối lập nhau, ngang bằng nhau cả về thế và lực đấu tranh với nhau quyết liệt „một mất một còn”để giành quyền điều hành đất nước. Khi vận động bầu cử hai ứng cử viên đã qua 2 vòng đấu trí trên truyền hình do nhiều hãng thông tấn Ba Lan đồng tổ chức. Mỗi ngày các ứng cử viên phải đi vận động bầu cử trên dưới 500 km, qua 5-6 cơ sở địa phương để giải thích chương trình bầu cử, công kích đối thủ. Hai bên có lúc dùng đến „đại bác„ bắn thẳng vào đối thủ của mình, khai thác tối đa sơ hở trong điều hành, trong tuyên ngôn chính trị để lôi kéo cử tri.
Nếu Komorowski có nhiều lợi thế chính trị, có đường lối ôn hoà, được nhiều chính trị gia của PO, kể cả khối đối lập SLD công khai ủng hộ, thì lại không mạnh dạn nói về cải cách vì ngân sách nhà nước đang thâm hụt do khủng hoảng kinh tế, nhiều chi tiêu đột xuất nằm ngoài dự toán. Kaczyński – bộ não của PiS khôn ngoan, biết khai thác đường lối „chống cộng sản” hợp lý, lại biết thay đổi chiến thuật „ im lặng là vàng” dù bị chì trích mà báo chí nước ngoài Đức, Anh, Pháp cũng phải khẳng định sự thay đổi quan điểm của Kaczyńskiego từ một người hiếu chiến - dân tộc chủ nghĩa nay là người có tinh thần hợp tác, đứng về phía EU. Phe đối lập thì cho rằng đó chỉ là cái áo khoác ngoài, khi cần sẽ thay. Sau bầu cử nhận định trên được thực tế khẳng định. Nhà thờ - sân sau của Kaczyński phải thừa nhận „thua” trong cuộc bầu cử tổng thống. Các nhà bình luận chính trị cho là Komorowski không đưa ra được một đường lối chính trị rõ ràng. Jarosław Kaczynski là một nhà chính trị cao cường, dù ông không được nhiều người thích bằng người em song sinh là cựu tổng thống Lech Kaczynski nhưng lại đại diện cho lực lượng „bảo thủ” của Ba Lan ở trong và ngoài nước.
Nếu vòng đầu 2 ứng cử viên chỉ chênh nhau 5% thì ở vòng 2 con số này là 7%. 85% cử tri của SLD đã bầu cho Komorowski còn 65% cử tri của PSL bầu cho Kaczynski. Khi Hội đồng bầu cử quốc gia công bố kết quả chính thức Komorowski đã có bài phát biểu trước cử tri của mình: Ông cám ơn tất cả mọi người đã đi bầu cử, bầu cho ai cũng là thể hiện trách nhiệm công dân đối với đất nước, ông chúc mừng ông Kaczyński đã giành gần nửa số phiếu, là đại diện của gần nửa số dân Ba Lan. Khác nhau về quan điểm là chuyện bình thường, nhưng Ba Lan chỉ có một, và Ba Lan là quan trọng nhất. Ông Komorowski xúc động khi thắng cử, ông khẳng định nhiều lần: „Tự do luôn gắn chặt với „Solidarność”, thiếu „Solidarnośc”sẽ không có tự do”. Tổng thống đắc cử B. Komorowski sẽ tuyên thệ nhận chức sau ngày 06.08 2010, khi Chủ tịch quốc hội Grzegorz Schetyna có kế hoạch triệu tập hội nghị toàn thể (gồm quốc hội và thượng viện) vào đầu tháng tám, chậm nhất là 11.08. Hiện Uỷ ban bầu cử toàn quốc nhận được 336 phản ứng về kết quả bầu cử, nhưng chỉ có 305 phiếu đúng quy định.
Trước hội nghị quốc dân gồm 2 viện, tổng thống tuyên thệ long trọng: „trung thành với quy định của hiến pháp, kiên định bảo vệ ý chí của dân tộc, độc lập và an ninh của quốc gia”. Thắng lợi cuộc bầu cử tổng thống Ba Lan của ông Komorowski làm thế giới thở phào. Bức điện của tổng thống Nga Medwiedew „ xây dưng quan hệ Nga – Ba Lan có tính xây dựng, cùng có lợi trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, nhân đạo là một ưu tiên trong đường lối đối ngoại của Nga”. Khối EU tạo được sự đồng thuận nhiều hơn trong chính sách đối ngoại, giảm thiểu sự bất đồng trong chính sách đối nội. Mỹ ca ngợi Ba Lan phát huy cao dân chủ. „Chúc sức khoẻ, sự vững vàng và nhiều niềm vui trong việc phát triển, củng cố vị thế của Ba Lan trên diễn đàn quốc tế” là điện mừng của tổng thống Slovakia. Tổng thống Białorusi Aleksandr Łukaszenka gửi điện chúc mừng có đoạn "một trang mới trong quan hệ láng giềng tốt đẹp, đối tác và tôn trọng lẫn nhau” Komorowski giành được số phiếu chủ yếu ở thành phố và tập trung nhiều ở phía tây – bắc Ba lan (10 tỉnh), còn Kaczynski được số phiếu nhiều hơn ở nông thôn, phía đông Ba Lan (7 tỉnh) và kiều dân ở Mỹ (có nơi như Chicago đến 80%).
Bầu cử tổng thống Ba Lan năm nay diễn ra trật tự, dân chúng xem như đó là một “ngày lễ của nền dân chủ”. Sau bầu cử vụ tai nạn máy bay tổng thống L. Kaczyński được xới lại. Nội bộ PiS khi những người thân cận nhất của Kaczyński tử nạn, cuộc đấu tranh giữa những người có ảnh hưởng trong đảng lại dâng cao. Giữa PiS và PO cuộc mổ xẻ về vụ tai nạn máy bay tại Smoleńsk chuyển sang hướng khác, ông Kaczyński nói: „thái độ và cách nói trong chiến dịch bầu cử sẽ không còn được xử dụng”, „To jest wynik waszej zbrodniczej polityki” (Đó là kết quả của đường lối tội ác của các anh – chỉ PO). Cuộc chiến chính trị ở Ba Lan vẫn còn tiếp diễn.
Xuân Nam