KỶ NIỆM 66 NĂM CUỘC KHỞI NGHĨA WARSZAWA

Như thường lệ, cứ vào dịp mùng 1 tháng 8, Ba Lan lại kỷ niệm trọng thể cuộc khởi nghĩa Vác-sa-va chống lại phát xít Đức hồi thế chiến thứ hai, tưởng niệm những người anh hùng đã ngã xuống vì nền độc lập tự chủ của đất nước. Lễ kỷ niệm tổ chức bằng nhiều hình thức ở nhiều nơi khắp Vác-sa-va cũng như trong toàn quốc. Lễ chính năm nay diễn ra tại nghĩa trang quân đội Powazki ở Vác-sa-va, trứớc tượng đài Gloria Viktis (sẽ giải nghĩa ở dưới ) vào hồi 17 giờ ngày 01 tháng 08. Tham gia kỷ niệm ở đây có tổng thống mới trúng cử Komorowski, thủ tướng Tusk, chủ tịch đảng PIS, nhiều nhân vật quan trọng khác và hàng nghìn dân thường.

Sau khi đất nước bị phát xít Đức chiếm đóng năm 1939, người Ba Lan ở trong nước và ngoài nước vẫn tiếp tục kháng chiến. Cuối năm 1944 lực lượng vũ trang Ba Lan  hình thành ba mảng chính. Phương đông có Quân đội Nhân Dân (Armia Ludowa), dưới sự chỉ huy của  cộng sản, là đồng minh thân thiết của Liên Xô. Phương tây có các đơn vị Ba Lan chiến đấu kề vai sát cánh với quân đội Anh-Mỹ; trong nước (bị Đức chiếm đóng) thì có Quân đội Quốc gia (Armia Krajowa, gọi tắt là AK), thân phương Tây. Cuối tháng 7 năm 1944, Hồng Quân Liên Xô đã tiến sát Vác-sa-va. Lực lượng phát xít ở đây có bề hoảng loạn. Bộ chỉ huy Quân đội Quốc gia (AK) muốn lợi dụng cơ hội giải phóng thủ đô trước Hồng Quân để dành lợi thế trong việc đàm phán về tương lai đất nước sau này, liền vội vã phát động khởi nghĩa. Vậy đây là một quyết định nặng về chính trị hơn là tính toán về quân sự.

Chẳng ngờ các đơn vị Liên Xô ở ngoại thành bỗng nhiên án binh bất động, không tiến trong vòng 6 tuần liền. Đây cũng là quyết định mang tính chất chính trị, có cân nhắc kỹ lưỡng của Stalin. Vì không được chuẩn bị cẩn thận, trang bị lại kém cỏi, không có sự hậu thuẫn bên ngoài. các lực lượng khởi nghĩa trở nên yếu thế. Phe đồng minh Anh-Mỹ  tổ chức tiếp tế bằng đường hàng không. nhưng Stalin không cho phép sử dụng các sân bay do Liên Xô kiểm soát.. Máy bay vận tải phải cất cánh từ Ý. Vì cự ly bay quá xa (1350 km), đêm ngắn nên phải bay sang ngày, qua những vùng do phát xít Đức kiểm soát, các máy bay tiếp tế bị bắn hạ và tai nạn rất nhiều. Đến nơi, mục tiêu trong thành phố khó tìm do khói lửa, đồ tiếp tế thả xuống phần nhiều thất lạc. Quân khởi nghĩa và dân thường thương vong ngày một cao, khí giới, đạn dược và lương thức cạn kiệt, cuối cùng ngày 02 tháng 10 năm 1944 nghĩa quân phải đầu hàng. Người Vác-sa-va đã phải trả một giá rất đắt. Ước tính phía Ba Lan có 16-18 nghìn chiến sĩ hy sinh, 150 nghìn dân thường bị thiệt mạng. Phía Đức khoảng 26 nghìn quân bị chết. Hitler muốn trả thù, ra lệnh tàn sát dân thường, san phẳng thành Vác-sa-va.

 Đúng 17 giờ, giờ „W”, còi báo động vang lên, toàn nước Ba Lan đứng nghiêm một phút tưởng nhớ những người 66 năm trước đã hy sinh vì tổ quốc. 

Trong số những người đến dự lễ kỷ niệm có cả các em bé Việt NamNhư đã nói, lễ kỷ niệm chính diễn ra trước tượng đài Gloria Victis, tiếng La Tinh nghĩa là „Vinh quang thay cho những người chiến bại”!. Nguyên xưa kia, vào năm 390 tr. c. ng. , thành Roma của La Mã bị quân của bộ lạc Galia (gốc gác ở đất Pháp, bắc Ý và Thuỵ Sỹ  bây giờ) do Brenus chỉ huy, vây hãm. Người La Mã muốn cống nạp 1000 lượng vàng (khoảng 327 kg) cho giặc lui quân. Khi chúng gửi cân đến, người La Mã thấy cân sai liền gửi lại cho Brenus. Tướng giặc rút gươm, quẳng xuống cân, quát: “Vae victis”,  Nhĩa là “Nhục nhã thay cho những kẻ chiến bại”. Rồi bắt người La Mã cống nạp nhiều hơn nữa. Nhưng lịch sử dậy chúng ta rằng, bại trận chưa hẳn đã là nhục nhã. Người đời sau mới đổi câu ấy thành “Gloria victis”, nghĩa là “Vinh quang thay cho những người chiến bại”.

Cuộc khởi nghĩa Vác-sa-va tuy thấy bại, nhưng phần nào cho thấy sự quả cảm của một dân tộc yêu chuộng tự do.

Trương Đình Toe