Trong tháng 7 năm 2010 chúng tôi đã nhận được khá nhiều tin vui liên quan đến cộng đồng người Việt Nam tại Ba Lan từ phía các nghị sĩ quốc hội. Với tư cách phó chủ tịch phụ trách công tác đối ngoại của Hội Người Việt Nam tại Ba Lan „Đoàn kết và Hữu nghị”, được trực tiếp tham gia cuộc gặp gỡ với các nghị sĩ, tôi xin kể về những tin vui đó.
Bắt đầu từ chuyến đi của đoàn đại biểu quốc hội Việt Nam sang thăm Ba Lan vào những ngày đầu tháng 7 năm 2010 do ông Đặng Như Lợi, phó chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của quốc hội CHXHCN Việt Nam dẫn đầu. Đoàn đã được phía quốc hội Ba Lan đón tiếp rất long trọng và nhiệt tình, lần đầu tiên có sự tham gia của đại diện Uỷ ban Dân tộc thiểu số, ngoài ra còn có đông đảo các nghị sĩ nhóm hữu nghị Ba Lan –Việt Nam (bao gồm cả đảng PIS, PO lẫn SLD và PSL). Tại cuộc gặp gỡ này, một số vấn đề liên quan đến cộng đồng người Việt Nam tại Ba Lan đã được phía Ba Lan đưa ra, cụ thể là quy chế dân tộc thiểu số, một vấn đề mà cộng đồng chúng ta từ trước tới nay luôn mong ước, nhưng vẫn coi là ngoài tầm với của mình.
Ngày 8 tháng 7, ngay sau khi làm việc với các nghị sĩ Ba Lan, ông Đặng Như Lợi đã đề nghị gặp gỡ đại diện Hội Người Việt Nam tại Ba Lan „Đoàn kết & Hữu nghị” để trao đổi lại những thông tin đáng vui này. Đây là lần đầu tiên một phái đoàn cao cấp của quốc hội nước ta trực tiếp thông báo những tin liên quan đến cộng đồng với thái độ hồ hởi, nhiệt tình và phấn khởi như vậy. Đại sứ Nguyễn Hoằng, người trực tiếp tham gia các cuộc hội đàm với đoàn quốc hội cũng gọi điện thoại cho chúng tôi kể về những sáng kiến mà các nghị sĩ Ba Lan nêu ra đối với cộng đồng. Chúng tôi bày tỏ lòng biết ơn và mong muốn được trực tiếp gặp gỡ với các nghị sĩ Ba Lan để nắm rõ thêm về vấn đề quan trọng này. Đại sứ Nguyễn Hoằng thông báo là chính trong cuộc trao đổi với đoàn đại biểu quốc hội nước ta, phía Ba Lan cũng nêu ý định sẽ tổ chức cuộc gặp gỡ như vậy với đại diện của cộng đồng.
Và thế là trưa ngày 22-07-2010, đại sứ Nguyễn Hoằng đã cùng với tôi, đại diện Hội Người Việt Nam tại Ba Lan „ĐK&HN” đến trụ sở quốc hội gặp các nghị sĩ để nắm thêm về vấn đề này. Ông Marek Plura, thành viên Ủy ban Dân tộc thiểu số và các bộ tộc (Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych) và bà Jolanta Szczypińska (đảng PIS) – chủ tịch nhóm nghị sĩ quốc hội hữu nghị Ba Lan – Việt Nam đã làm việc với chúng tôi.
Các nghị sĩ khẳng định dư luận Ba Lan đánh giá cao về cộng đồng người Việt Nam tại Ba Lan, cho đó là một cộng đồng chăm chỉ cần cù, có tổ chức chặt chẽ, có các hoạt động kinh tế, văn hóa phong phú, là cộng đồng đang ngày càng phát triển và đóng vai trò quan trọng trong xã hội Ba Lan. Ông Marek Plura thay mặt Ủy ban Dân tộc thiểu số và các bộ tộc trình bày một cách tổng quát về tình hình các dân tộc thiểu số ở Ba Lan, giải thích tóm tắt về những quy định pháp luật đối với dân tộc thiểu số và quyền lợi mà họ được hưởng trên lãnh thổ Cộng hòa Ba Lan.
Theo đề nghị của các nghị sĩ, chúng tôi đã trình bày về tình hình cộng đồng người Việt Nam ở Ba Lan, những hoạt động của cộng đồng trên các mặt kinh tế, văn hóa, giáo dục, tín ngưỡng, thể thao... và những khó khăn mà bà con trong cộng đồng đang gặp phải. Chúng tôi cũng hỏi thêm về các điều kiện để cộng đồng chúng ta được hưởng quy chế dân tộc thiểu số. Ông Plura giải thích những quy định mà Hiến pháp Cộng hòa Ba Lan đã thông qua (sau khi tham khảo tài liệu, tôi tổng kết lại rõ hơn trong bài viết đính kèm với tin này). Khi tôi nêu thắc mắc rằng số lượng người Việt Nam có quốc tịch Ba Lan hiện nay chưa vượt quá 2000 người, liệu điều đó có ảnh hưởng tới việc xét duyệt quy chế dân tộc thiểu số hay không, ông Plura khẳng định số lượng người không phải là tiêu chuẩn quyết định, thậm chí số lượng ít có khi lại là điều thuận lợi, vì khi bỏ phiếu thông qua, các đại biểu quốc hội không băn khoăn nhiều về việc phải chi những khoản ngân sách lớn cho nhóm dân tộc thiểu số này. Về tiêu chuẩn thời gian hình thành cộng đồng, có điều khoản quy định rằng tổ tiên của nhóm dân tộc thiểu số phải sinh sống trên lãnh thổ Ba Lan ít nhất là 100 năm, trong khi quan hệ ngoại giao giữa Ba Lan và Việt Nam mới thiết lập cách đây 60 năm và trên thực tế những người Việt Nam đầu tiên đến Ba Lan cách đây chỉ mới trên nửa thế kỷ, thêm vào đó đa số những người Ba Lan gốc Việt mới xuất hiện trong những năm 80 của thế kỷ XX, điều đó có ảnh hưởng gì đến việc xét công nhận quy chế dân tộc thiểu số cho cộng đồng người Việt Nam ở Ba Lan? Ông Plura nói vấn đề người Việt Nam sinh ra trên đất Ba Lan, có quốc tịch Ba Lan và sẽ gắn bó lâu bền với Ba Lan mới là quan trọng. Việc cộng đồng có quan hệ với nhà nước Việt Nam, thường xuyên liên hệ với Việt Nam thông qua ĐSQ cũng là vấn đề quan trọng. Ông Plura khẳng định sẽ đưa vấn đề xét công nhận quy chế dân tộc thiểu số cho cộng đồng người Việt Nam trong kỳ họp tới của Ủy ban Dân tộc thiểu số và các bộ tộc của quốc hội. Dự kiến phiên họp đó sẽ diễn ra vào nửa cuối năm 2010 hoặc đầu năm 2011. Việc quốc hội thông qua một đạo luật nào đó thông thường đòi hỏi phải có quá trình chuẩn bị bàn bạc, tranh luận vài năm, thậm chí cả một nhiệm kỳ quốc hội, do đó ngay bây giờ cần tiến hành những bước đi đầu tiên. Ông nói khi đưa vấn đề này ra cuộc họp của Ủy ban Dân tộc thiểu số và các bộ tộc của quốc hội, ông sẽ mời Đại sứ và đại diện các tổ chức cộng đồng tham dự phiên họp. Ông cũng đề nghị cộng đồng chúng ta tổ chức một cuộc triển lãm ảnh và văn hóa phẩm nhân ngày khai mạc kỳ họp Ủy ban Dân tộc thiểu số, nhằm phản ảnh về đời sống cộng đồng, các sinh hoạt văn hóa, thể thao, tín ngưỡng cũng như các vấn đề còn tồn tại. Đề nghị đại diện cộng đồng chuẩn bị báo cáo về tình hình người Việt Nam ở Ba Lan, có so sánh với các nước khác trong khu vực, đặc biệt chú ý tới các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và vấn đề dạy tiếng Việt cho thế hệ trẻ. Ông mong muốn đây sẽ là dịp để các nghị sĩ hiểu thêm về cộng đồng người Việt ở Ba Lan.
Được biết trong Bộ Nội vụ và Hành chính Ba Lan có Vụ Tín ngưỡng và Dân tộc thiểu số (Departament Wyznań i Mniejszości Narodowych), nơi cấp giấy phép cho các hiệp hội có tính chất tôn giáo tín ngưỡng đăng ký hoạt động, tôi hỏi ông Plura rằng với tư cách là thành viên Ủy ban Dân tộc thiểu số của quốc hội, ông có thể giúp đỡ như thế nào nếu như cộng đồng chúng tôi muốn có Hiệp hội Phật giáo Việt Nam được đăng ký hoạt động ở Ba Lan. Ông Plura nói nếu muốn thành lập Hiệp hội Phật giáo thì chúng ta cứ nộp đơn đề nghị lên Bộ Nội vụ và Hành chính theo đúng thủ tục, nếu gặp bất cứ trở ngại nào thì báo cho ông biết, ông sẵn sàng giúp đỡ trong khả năng của mình.
Chúng tôi rời trụ sở quốc hội Ba Lan trong tâm trạng lâng lâng phấn chấn khâc thường. Đang giữa mùa hè nắng nóng, hiếm có những ngày mà nhiệt độ ở cả Hà Nội và Vác-sa-va đều vượt quá 33 độ C như hôm nay. Một cơn gió mát bỗng ào đến từ phía đông, nơi con sông Wisla hiền hòa đang êm ả chảy về Ban-tích. Thật khoan khoái và mát mẻ. Phải chăng đó là tín hiệu vui đến với những người Việt Nam đang sống và làm ăn trên đất nước của Chopin và Adam Mickiewicz!
Nguyễn Văn Thái