 |
| Ảnh mang tính minh họa |
Các bạn thân mến!
Mặc dù không phải là Luật sư nhưng trong quá trình làm việc lâu dài với cương vị là Phiên dịch tuyên thệ của Bộ Tư pháp CH Ba Lan, tôi đã học hỏi được nhiều vấn đề liên quan đến Quốc tịch Ba Lan, nay xin chia sẻ kiến thức với cộng đồng người Việt Nam để chúng ta cùng thông hiểu cho rõ ràng, vì khi sinh sống lâu dài ở đây thì chúng ta phải chấp hành đúng theo các nguyên tắc của pháp luật.
Cũng như nhiều nước trên thế giới, CH Ba Lan nói chung chỉ công nhận công dân của nước mình có một quốc tịch là Ba Lan. Nhưng vì do hoàn cảnh lịch sử, có khá nhiều người dân đi di cư sang các nước khác, cho nên về lý thuyết thì công nhận một quốc tịch, nhưng thực tế thì công dân Ba Lan vẫn có thể được nhận thêm quốc tịch các nước khác mà vẫn giữ quốc tịch Ba Lan của mình, vì dù sao thì có thêm quốc tịch nước khác thì cũng chả tác hại gì mấy đối với quốc gia, mà người dân lại được hưởng thêm nhiều quyền lợi cho bản thân. Bộ trưởng Ngoại giao trước đây còn có quốc tịch Anh (nhưng đã xin bỏ cho minh bạch, khi nhậm chức Bộ trưởng Quốc phòng trong Chính phủ cũ), nhưng Bộ trưởng Tài chính vẫn còn giữ quốc tịch Anh v.v... Người có tài thì làm việc cho quốc gia nào chả được. Nhưng chắc là Cục trưởng Cục tình báo hay là Giám đốc Văn phòng Điều tra Trung ương thì chỉ có duy nhất quốc tịch Ba Lan, vì lý do tế nhị là các vị này là phải trung thành với một Tổ quốc thôi.
Cho tới bây giờ thì cộng đồng Việt Nam của chúng ta đã có khối người có quốc tịch Ba Lan. Vào đầu những năm 90 thế kỷ trước thì khi tụi sinh viên chúng tôi xin được ở lại Ba Lan thì cũng đã xin được Tổng thống Ba Lan cấp cho quốc tịch Ba Lan mà vẫn được giữ quốc tịch Việt Nam. Nhưng những năm cuối 90 thì phía Ba Lan yêu cầu các công dân Việt Nam phải xin Chủ tịch nước của nước mình cho thôi quốc tịch Việt Nam. Phía Ba Lan thì cho rằng điều này chính là do phía Việt Nam yêu cầu. Luật pháp cũng nói rõ ràng: Phải sinh sống ở Ba Lan quá 5 năm sau khi được nhận thẻ định cư thì mới có quyền viết đơn lên Tổng thống để xin ban cấp quốc tịch (nadanie). Họ sẽ xem xét trong vòng 2 năm để trả lời. Nếu kết quả tốt thì họ mới cấp cho một Chứng chỉ Tạm thời (promesa) - hứa là sẽ cấp quốc tịch Ba Lan với điều kiện là phải bỏ quốc tịch Việt Nam. Giấy này chỉ có hạn đúng 2 năm, nếu như trong vòng 2 năm không bỏ xong quốc tịch thì sẽ hết hạn và không được xin gia hạn. Tất nhiên là cũng có những trường hợp đặc biệt mà không phải bỏ quốc tịch, như trường hợp của anh bạn tôi : anh ấy là Giáo sư tài giỏi và rất nổi tiếng thì họ mới châm trước và vẫn cho giữ quốc tịch Việt Nam, chứ những người khác thì khó xin cho mình được thuộc vào diện đặc biệt như vậy. Hay là nhà thể thao với hy vọng là sẽ mang lại thành tích cho Ba Lan thì cũng chả cẩn bắt người ta đợi đủ ngần ấy năm. Do vậy khi phải bỏ quốc tịch thì thỉnh thoảng cũng có những trường hợp như sau: Chứng chỉ Tạm thời đó đã hết hạn sau 2 năm, do là không đi đúng cửa ở Việt Nam cho nên hơn 2 năm sau mới xin bỏ xong quốc tịch Việt Nam thì sao? Các bạn cứ yên tâm mà bỏ quốc tịch Việt Nam, vì lúc đó bạn đã trở thành người vô Tổ quốc. Cũng không có gì lo sợ lắm: Lúc đó thì chỉ cần viết đơn lên Tỉnh trưởng xin công nhận (uznanie) mình là công dân Ba Lan. Nếu bạn không có tiền án gì ghê gớm thì Tỉnh trưởng cũng không gây khó dễ gì và ký cho bạn nhận quốc tịch Ba Lan, chứ nếu làm lại từ đầu và Tổng thống bắt chờ đợi tận 2 năm (vì Văn phòng Tổng thống bây giờ có quá nhiều việc: Không chỉ dân Châu Á, mà người Nga, người Do Thái cũng nộp đơn ầm ầm, nhu cầu cần có hộ chiếu EU mà) thì chắc bạn sẽ lo sợ đến vỡ tim vì không có hộ chiếu quốc gia nào. Thực ra thì cũng chả quan trọng lắm: Xin phía Ba Lan cấp tạm cho Giấy thông hành và cùng tấm thẻ định cư mà vẫn còn, thì xin visa đi đâu chả được.
Một số bạn vẫn hay nhầm tưởng việc xin cấp quốc tịch với vấn đề tiếp theo sau đây: nhận hưởng quốc tịch (nabycie) do Tỉnh trưởng cấp. Một số người có được quốc tịch Ba Lan mà không phải bỏ quốc tịch Việt Nam như sau: Sau khi kết hôn với công dân Ba Lan và sinh sống với họ quá 3 năm thì được nhận thẻ định cư. Trong vòng 6 tháng nếu xin Tỉnh trưởng cho nhận hưởng quốc tịch Ba Lan, thì Tỉnh trưởng cho luôn mà không bắt chờ đợi mà cũng chả yêu cầu việc to lớn là phải bỏ bằng được quốc tịch Việt Nam. Chị em mà đã có thẻ định cư, nếu lấy chồng là người Ba Lan thì trong vòng 3 tháng cũng có quyền xin Tỉnh trưởng cho nhận hưởng quốc tịch Ba Lan luôn. Trước đây thì cũng có khá nhiểu chị em đã tận dụng được nhận quyền ưu đãi này, nhưng súyt bị „đòi” lại quốc tịch. Lý do khá đơn giản: Tỉnh trưởng cấp sai pháp luật. Họ điều tra lại, thực ra thì cũng không gây khó dễ gì được về vấn đề là chị em có thực sự „chung thủy” sinh sống với ông chồng Ba Lan hay không (chuyện riêng của vợ chồng thì họ bỏ qua, không chấp). Nhưng Tỉnh trưởng thì bị mất chức khi cho người ta nhận quốc tịch mà vượt quá thẩm quyền địa lý của mình. Vì lúc đó chị em chỉ có visa đăng ký hộ khẩu tạm thời ở tỉnh đó, chứ đã có thẻ định cư sinh sống ở tỉnh đó đâu? Đáng lẽ ra thì sau khi lấy chồng Ba Lan thì về Đại sứ quán Ba Lan ở Hà Nội mà nộp đơn xin cho nhận hưởng quốc tịch. Cũng may mà phía Ba Lan bỏ qua cho chuyện này vì khi chị em đã là công dân Ba Lan rồi thì được Hiến pháp Ba Lan bảo vệ quyền công dân, cho nên nếu bắt chị em trở thành người nước ngoài thì cũng rắc rối, vì lúc đó Bộ luật về người nước ngoài mới thay đổi, bắt người ta trở thành công dân nước nào bây giờ ? Do vậy họ để yên cho, nhưng bây giờ họ rút kinh nhiệm và kiểm tra chuyện chung chăn gối của vợ chồng khá kỹ, rồi mới nói đến chuyện cấp thẻ cư trú, chứ chưa nói gì đến chuyện cho quốc tịch.
Nhưng một số bạn lại lầm tưởng là khi đã có quyển hộ chiếu Ba Lan rồi thì vĩnh viễn là người Ba Lan. Không đâu! Trong trường hợp trẻ con thì như sau: Nếu cô Việt Nam cưới chồng Ba Lan, mà không kịp xin quốc tịch thì chỉ có thẻ định cư (hoặc tạm cư) và vẫn còn hộ chiếu Việt Nam, sau đó sinh ra đứa con, tất nhiên là đứa trẻ có hộ chiếu Ba Lan theo bố Tây của nó. Nhưng cô này lại nộp đơn lên Toà án xin tuyên án là ông Tây không phải là cha đẻ của đứa con mình, vì lúc đó không chăn gối với ông ta. Toà công nhận sự thật đó và cho xóa họ tên ông Tây trong giấy khai sinh của đứa trẻ. Lúc đó ông bố Việt Nam xuất hiện và nhận đứa con đúng là con đẻ của mình, cho nó họ tên Việt Nam cho oai để đỡ mất nòi giống. Nhưng cha mẹ của đứa trẻ thì đừng hy vọng là sau này gia hạn được cho con quyển hộ chiếu Ba Lan, vì bây giờ cả cha mẹ chả có ai liên quan đến Ba Lan nữa rồi.
Một số chị em sinh con mà không có chồng thì thường hay gọi „người bồ” ra Phòng Tình trạng Công dân để nhận con và làm giấy khai sinh cho đứa trẻ. Thực ra tôi cũng không ủng hộ việc chị em gọi mấy „ông bồ” Tây ra nhận con, do quan hệ phức tạp và khó biết thực hư ra sao. Vì ai mà biết được chuyện chăn gối của cô gái Việt Nam, với „ta” hay với „Tây” ? Thậm chí Toà án cũng chả muốn ép buộc chuyện bắt đi thử xét nghiệm DNA vì tốn kém và mất thời gian, tòa án còn có bao nhiêu việc khác quan trọng hơn, chứ ép các cô đi xét nghiệm làm gì. Do vậy nếu „tóm”” được ông bồ Tây ra nhận con, coi như là con đẻ của mình, vì hai bên có quan hệ với nhau, cùng làm giấy khai sinh cho nó, thì đứa trẻ sẽ được quốc tịch Ba Lan theo cha nó. Người mẹ thì cứ yên tâm là không bị trục xuất ra khỏi Ba Lan vì có con là công dân Ba Lan. Hiện nay thì Phòng visa hay cảm đoán được là chắc gì cô gái Việt Nam co quan hệ tốt (thật) với ông Tây, cho nên gây khó dễ và không muốn cấp thẻ nhân đạo cho cô gái đó. Nhưng lâu dài thì trước sau cũng sẽ nhận được thẻ nhân đạo, vì có con là công dân Ba Lan. Nhưng các cô này cũng phải cẩn thận vì luật nhận con mới thay đổi chút xíu. Trước năm 2009 thì khi ông Tây đã nhận con rồi thì không làm lại được giấy khai sinh cho nó nữa. Nhưng bây giờ công an có thể „xui” ông Tây đòi phủ nhận quyền làm cha của mình, dọa là trục xuất cô mẹ thì ông ta sẽ phải nuôi đứa trẻ suốt đời. Khi mà ông Tây xóa được tên mình trong giấy khai sinh của đứa trẻ thì quốc tịch Ba Lan của đứa bé cũng không cánh mà bay. Do vậy nên quan hệ thật tốt với người cha của nó. Thực ra thì trong xã hội người Ba Lan thì cũng có khá nhiều trường hợp ông bồ ra nhận con và làm giấy khai sinh cho con, vì họ không quan trọng về chuyện khi quan hệ với nhau thì nhất thiết phải có cưới xin hay đăng ký kết hôn. Do vậy nên chả có ông nào chắc chắn 100% là nhận đúng con đẻ của mình, chả lẽ lúc nào cũng đòi xét nhiệm DNA? Trừ khi là có hai ông ra đòi một đứa con thì lúc đó mới cần xét nhiệm, còn không thì chỉ cần có cha mẹ tuyên bố cam đoan là đúng là con chung thì tranh cãi nhau làm gì?
Trên đây là một số vấn đề tôi đúc kết được từ kinh nghiệm và các điều khoản của vài Bộ luật. Mong các bạn cùng tìm hiểu thêm để chúng ta được sinh sống trong một xã hội dân chủ, công bằng và chả có gì là phải lo sợ pháp luật nữa. Khi ta hiểu kỹ luật pháp và cứ chấp hành theo đúng các nguyên tắc thì chả ai bắt nạt được và cuộc sống sẽ dễ dàng và yên tâm hơn. Chúc mọi người thành công trong cuộc sống của mình!
Ngô Hoàng Minh (ĐT: 0601 76 46 25, e-mail: mngo@post.pl).