Ngày 10 tháng Tư năm 2010 là ngày đen tối, đau buồn nhất của các nạn nhân và gia đình họ trong vụ tai nạn máy bay khủng khiếp chưa từng xẩy ra từ sau Đại chiến Thế giới II. Máy bay nổ tung khi lao xuống đất làm 96 người chết, trong đó có Tổng thống đương nhiệm Lech Kaczyński và Đệ nhất phu nhân, nhiều bộ trưởng, tướng lĩnh cao cấp, nghị sĩ quốc hội, cha cố, người thân của các nạn nhân vụ thảm sát Katyń, toàn bộ phi hành đoàn và đội bảo vệ tổng thống. Sự tổn thất lớn lao mà nhà nước và nhân dân Ba Lan phải gánh chịu còn để lại nhiều hậu quả khôn lường: lòng tin của nhân dân với chính quyền bị giảm sút, cuộc sống tinh thần con người bị tác động tiêu cực, nhất là trong chính trị. Quan hệ Ba Lan – Nga chưa được cải thiện bao nhiêu, lại đứng trước những thử thách mới…. Lúc này cả Ba Lan đang hướng về lễ kỷ niệm một năm tai nạn máy bay tổng thống tại Smoleńsk. Người Việt Nam tại Ba Lan sống trên „đất lành” nhớ về truyền thống dân tộc „uống nước nhớ nguồn” mong được thắp nén hương lòng tưởng nhớ tới những người bị nạn và chia sẻ với gia đình họ lời chia buồn sâu sắc. Lịch kỷ niệm ngày lễ được định như sau:
Smoleńsk, Katyń: Ngày 09.04 gia đình các nạn nhân đến Smoleńsk và Katyń. Nhiều nơi ở BL sẽ tổ chức lễ tưởng niệm.
Sân bay Okęcie: Lễ kỷ niệm sẽ bắt đầu với một cuộc gặp mặt các gia đình nạn nhân trên đường băng tại ở Okęcie lúc 7h20 ngày 10.04, nhớ lại chiếc máy bay Tupolev chở tổng thống Kaczynski xuất hành. Các gia đình muốn được cầu nguyện riêng, mà không có sự tham gia của cơ quan nhà nước và các phương tiện truyền thông.
Tại nghĩa trang và Nhà thờ: Lễ sẽ bắt đầu vài chục phút sau đó – đúng vào giờ phút xẩy ra tai nạn. Tại đây 4 nguyên thủ quốc gia đặt vòng hoa và thắp nến dưới tấm bảng trong nhà thờ dã chiến. Đây là nơi duy nhất ở Warsawa tên tuổi tất cả các nạn nhân của vụ tai nạn sẽ được niêm yết. Phần chính của buổi lễ được tổ chức bởi tổng thống và văn phòng của ông sẽ diễn ra tại nghĩa trang Powiązki, Warszawa. Lúc 10h30 lễ kỷ niệm nhà nước dưới chân tượng đài các nạn nhân tại Smoleńsk tại Powiązki.
Sau đó, lúc 13h sẽ tổ chức lễ thánh tại nhà thờ chính của Warsawa, có sự tham dự của Tổng thống Komorowski và đại diện các cơ quan nhà nước. Đệ nhất phu nhân tổng thống sẽ có cuộc gặp mặt riêng với các gia đình nạn nhân tại dinh tổng thống Belveder. Giấy mời đã trao cho tất cả các gia đình nạn nhân, nhưng chưa biết ai chấp nhận lời mời.
Buổi hoà nhạc: Lúc 19h19 sẽ có một buổi hòa nhạc, gồm 3 giao hưởng „thương tiếc" của Henryk Gorecki Mikolaj (nhà soạn nhạc xuất sắc của Ba Lan qua đời cũng vào năm 2010). Buổi hòa nhạc mang ý nghĩa biểu tượng. Đây là buổi hoà nhạc đặc biệt dành cho các gia đình nạn nhân.
Ngoài dinh tổng thống ở thành cổ Warszawa:
Vào ngày 10.04 bốn nhóm đã tuyên bố tổ chức các cuộc biểu tình của họ ở thành cổ. Bộ trưởng Văn phòng tổng thống, ông Nowak lo ngại. Dinh tổng thống là nơi công cộng và nơi làm việc, không phải là nơi cho các cuộc biểu tình. Nhưng ông tự trấn an: „Ai cũng có quyền biểu tình. Chúng ta đang sống trong một đất nước tự do, tự do hội họp, là điều thật hạnh phúc. Cần phải tôn trọng tình cảm của mọi người, rằng họ sẽ ở đó, đặt hoa và thắp nến, hy vọng rằng đây cũng là việc làm để khép lại buổi tang lễ, nhớ lại những trải nghiệm bầu không khí tang lễ sau 10.04 năm 2010”.
Những thông tin mới liên quan đến tai nạn máy bay tại Smoleńsk
Đài tưởng niệm nạn nhân tại Smoleńsk
Tổng thống Bronislaw Komorowski và Thủ tướng có cuộc hội đàm về lễ kỷ niệm tai nạn máy bay tại Smoleńsk. Thủ tướng Chính phủ tại một cuộc họp báo khi được hỏi về ý tưởng muốn xác chiếc máy bay bị rơi ngày 10 tháng 4 tại Smoleńsk có trở thành một phần của tượng đài các nạn nhân không và khi nào nó được chuyển về Ba Lan, Thủ tướng Tusk nói rằng ý tưởng xây tượng đài cần hỏi tổng thống. Bản thân ông cho rằng ý tưởng là "rất thích hợp". Thủ tướng sẵn sàng hỗ trợ để mọi thủ tục được giải quyết nhanh nhất, có thể và sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của Viện công tố và các cơ quan hữu trách. Còn trưởng ban báo chí Văn phòng tổng thống bà Joanna Trzaska-Wieczorek thì nói rằng Tổng thống đã nói chuyện với Thủ tướng về tượng đài nạn nhân tại Smoleńsk dựng ở trong nước, nhưng lúc này cần tập trung vào lễ tưởng niệm tại Smoleńsk.
Hơn hai tuần trước, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Zdrojewski tuyên bố cuộc thi chọn một đài tưởng niệm các nạn nhân tại Smolensk sẽ công bố rộng rãi vào đầu tháng tư. Trong đầu tháng ba, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Nga Alexander Awdiejew cũng khẳng định ý muốn của cơ quan nhà nước Nga muốn dựng một tượng đài tại Smolensk.
Loại trừ khả năng mưu sát
- Viện Công Tố không tìm được bằng chứng có ý đồ mưu sát trong chuyến bay đến Smoleńsk. Ông Chánh thanh tra Viện Công Tố Andrzej Seremet thông báo. Không có bom đạn gây nổ. Viện Công Tố Quân sự cũng loại trừ nghi ngờ việc tổ chức chuyến bay và chuyển cho Viện Công Tố dân sự Warszawa-Praga.
Cuộc điều tra có thể kéo dài đến 10.10.2011. „Quyết định loại trừ mưu sát khỏi điều tra là một sai lầm nghiêm trọng”, chủ tịch đảng PiS J. Kaczyński khẳng định. Sau khi loại trừ khả năng mưu sát, cuộc điều tra có thể kéo dài đến 10.10.2011, bao gồm: sót kỹ thuật lái, vi phạm kỷ luật, quy định điều hành chuyến bay, phi công có được huấn luyện đủ không?. Cũng kiểm tra xem máy bay có hỏng hóc gì không?. Viện công tố đang điều tra xem có lỗi của nhóm điều hành sân bay của Ba Lan hoặc Nga hôm 10.04 không?
Dư luận về việc nhận dạng di truyền nạn nhân.
Viện Khám nghiệm của toà án tại Kraków sẽ đánh giá về kết quả khám nghiệm các tử thi do Nga xác định. Sẽ tiến hành thanh tra trách nhiệm của nhân viên các cơ quan Văn phòng tổng thống, Hội Đồng Bộ Trưởng, Bộ Ngoại Giao, Bộ Quốc Phòng, Đại sứ BL ở Nga, Cục Bảo vệ BOR trong thời gian từ 09.2009 đến 10.04. 2010 nhân chuyến bay của Thủ tướng Tusk (7.04.2010) và tổng thống Lech Kaczyński (10.04)
Người Nga có lỗi một phần, nhưng họ không thừa nhận
Thủ tướng BL Tusk trả lời BBC 2 Newsnight nói là ông không không tin vào tính khách quan của người Nga. Họ đã bỏ qua nhiều tình tiết của tai nạn vì những bí mật „tối tăm”. Và thường họ không sẵn sàng thừa nhận sai sót về mình. Cũng trong chương trình này ông J. Kaczyński nói: "quyết định của người Nga đã gây nên tai nạn" - có nghĩa có ý đồ, " tôi hối hận với mình, rằng đã không ép Tổng thống đi tầu hoả".
Tusk khẳng định: „lúc đầu không có nghi ngờ tính khách quan của cuộc điều tra của người Nga. Nhưng bản báo cáo của MAK lại đơn phương– Dù báo cáo đã gần sự thật, có nhiều sai sót từ phía Ba Lan, nhưng lại bỏ qua trách nhiệm của nước Nga. Còn đánh giá của ông Jarosław Kaczyński lại không công công bằng. Tôi hiểu nỗi đau mất người anh em – một tổng thống Ba Lan, nhưng không chấp nhận điều ông ta nói. Ông thiếu thiện cảm với người Nga và cách ganh đua với tôi của ông thường dẫn đến những đánh giá thiếu công bằng.
Bộ trưởng Ngoại giao Nga Siergiej Ławrow: báo cáo của MAK là khả dĩ. „Điều tra dựa trên các sự kiện không có tiền lệ là rất minh bạch. Các chuyên gia, công tố viên Ba Lan đều tham gia vào toàn bộ quá trình điều tra. Có thế nào thì xác định như vậy”.
Ông Peter Marshall – nhà báo BBC 2 Newsnight bình luận: „Tai nạn Smoleńsk đã gắn kết người Ba Lan trong đau đớn, nhưng quá ngắn ngủi. Sau đó càng chia rẽ họ cả về chính trị và nhân sự”
Xuân Nhung – theo các báo Ba Lan