Ba Lan cần phải có chính sách hội nhập cho người nước ngoài nếu không muốn đội sổ trong bảng xếp hạng châu Âu, đó là một phần nội dung mà các chuyên gia trong hội thảo được Hội đồng Anh và Ủy hội châu Âu tài trợ đã trình bày tại Warszawa. Danh sách thính giả hôm 17.V.2011 tại Centrum Zielna có nhiều chuyên viên từ các cơ quan chuyên giải quyết giấy tờ cho người nước ngoài và soạn thảo dự luật như bộ nội vụ, bộ lao động, ZUS và các tổ chức xã hội. Câu hỏi tại sao chỉ có mỗi tổng thống mới có quyền phê chuẩn hồ sơ xin quốc tịch, và nhiều phiền phức - đặc biệt là chờ đợi kéo dài - trong quá trình nộp đơn xin thẻ định cư và quốc tịch là một trong bốn chủ đề chính được chính thức giới thiệu trong văn bản gửi đến các cơ quan ban ngành ở Ba Lan.
Người nhập cư bắt đầu vào Ba Lan từ những năm đầu thập niên 1990s, vậy mà đến tận năm 2008 chính quyền vẫn mới chỉ đang ở bước vỡ long, khiến cho một thế hệ trẻ em nay đã đến tuổi trưởng thành bị bỏ rơi, như chuyên gia Piotr Kazmierkiewicz từ Viện chính sách xã hội (Institut Spraw Publicznych) của Ba Lan nhìn nhận. Từ năm 2007, dưới sức ép của quá trình hội nhập EU, Ba Lan phải bắt đầu nói đến chuyện luật lệ công bằng cho người nước ngoài và đặt mình vào thang điểm đánh giá của các nước tiên tiến MIPEX. Thế nhưng đến năm 2010 các điểm số không có gì thay đổi, tức là Ba Lan không có tiến bộ gì trong việc thay đổi luật lệ để đối xứ không chỉ thân thiện hơn mà còn công bằng hơn cho người nước ngoài. Chuyên gia Thomas Huđleston từ tổ chức vận động cho quyền lợi di dân (Migration Policy Group) ở Brussels trình bày một loạt các bảng biểu mà Ba Lan luôn xếp hạng dưới trung bình, tức là “có hơi không thân thiện” – slightly unfavourable - với dân nhập cư theo hệ thống khái niệm và đánh giá so sánh với các nước EU.
Một loạt các vấn đề đã được nêu ra và đòi hỏi những thay đổi cụ thể trong chính sách. Di dân phải chờ rất lâu mới có quyền xin thẻ định cư, rồi thủ tục cấp quốc tịch vẫn là cơ chế xin cho và kéo rất dài. Những lời nhận xét thẳng thắn của các chuyên gia EU chắc chắn sẽ khiến các giới hoạch định chính sách của Ba Lan phải cân nhắc. Tệ nhất là quyền đến trường của trẻ em nước ngoài không được bảo đảm đầy đủ, chỉ đạt 29 điểm (trên 100) mà thôi. Các tổ chức hoạt động xã hội đề ra mục tiêu là đến năm 2014 Ba Lan phải đạt mức tương xứng với trung bình của EU, chứ không phải ở mức còn thua cả Cộng hòa Czech, Hungrary hay thậm chí cả Rumani như hiện nay. Người Việt Nam luôn được nhắc trong nhóm dân nhập cư đầu tiên phải được hưởng các ưu đãi từ chính sách mới, vì hiện đóng góp rất nhiều cho ngân sách và xã hội Ba Lan mà không được hưởng gì từ đó nếu so với các nhóm khác như trẻ em Chechnia. TS Mikolaj Pawlak từ Caritas nói thay vì đòi trợ cấp nhưng rồi lại bỏ học, trẻ em Việt Nam được bố mẹ đầu tư rất nhiều, bao gồm cả đem lại thu nhập cho những người Ba Lan dạy kèm hay giữ trẻ. Các cuộc thi hàng nămv ẫn luôn có tên học sinh Việt Nam xếp hạng cao. GS Irena Rzeplinska cũng ủng hộ dự luật ân xá, cấp thẻ định cư và quốc tịch cho những người nước ngoài đã sống lâu ở Ba Lan mà không hề dùng đến trợ cấp xã hội, đặc biệt là các trường hợp có trẻ em đi học và trưởng thành ở Ba Lan.
So với các nước EU thì vào năm 2007 Ba Lan không hề có khoản tiền nào chi cho các tổ chức đại diện cho tiếng nói của người nước ngoài. Đến năm 2010 thì mới bắt đầu có một số hoạt động ở tầm địa phương ví dụ như Forum Cudzoziemców ở MUW. Nhưng nay nhiều tổ chức có thể lập dự án và lấy tiền thẳng từ EU hay các hội đoàn lobby ở các nước liên hiệp châu Âu. MPG (Migration Policy Group – Nhóm chính sách di dân) là một tổ chức như vậy với văn phòng ở thủ đô châu Âu là Brussels và trang mạng ở địa chỉ www.migpolgroup.org. Vận động cho quyền bình đẳng và đi lại, dễ dàng làm việc cho người nước ngoài ở EU, tổ chức này giúp đỡ nhiều cộng đồng dân nhập cư chuyên nghiệp hóa và hiệu quả hơn trong quá trình đòi hỏi các quyền lợi vốn có mà không được cấp của mình. Quĩ Helsinki cũng là một địa chỉ quen thuộc ở Ba Lan trong 20 năm qua (mà báo Phương Đông từng có thời gian nhờ giúp đỡ cho một số hồ sơ giấy tờ của người Việt). Thế giớI này không chỉ nằm trong tay chính phủ các nước mà còn cả một hệ thống quyền lực toàn cầu, ví dụ như thông qua ngân sách tài trợ và mạng lưới quan hệ, sức ép chính trị của Liên hiệp châu Âu, như GS Krzystof Jasiecki từ Viện hàn lâm khoa học Ba Lan mới vừa trình bày trong nghiên cứu gần đây, và sinh viên Việt Nam có thể tiếp cận để giúp đỡ và đòi quyền lợi chính đáng về thủ tục giấy tờ và điều kiện sống cho cộng đồng người Việt ở Ba Lan. Giới doanh nghiệp có thể dùng đến sức mạnh của quĩ phát triển không biên giới có địa chỉ mạng frog.org.pl, đang vận động dự luật mở rộng quyền lao động và giảm thiểu khó khăn trong thủ tục giấy tờ cho người nước ngoài vào Ba Lan kinh doanh. Họ đang đòi thẻ tạm cư cũng đồng thời là giấy phép lao động. Các nhà hàng Việt Nam được đặc biệt khen ngợi và đề nghị được tạo điều kiện và đơn giản hóa tối đa các loại thủ tục giấy tờ.
Hội thảo giới thiệu chỉ số đánh giá chính sách di dân của chính phủ Ba Lan được Institut Spraw Publicznych tổ chức, British Council và MPG tài trợ. Chỉ số MIPEX III được cấp ngân sách từ quĩ EU trong phạm vi dự án Outcomes for Policy Change. Báo cáo chi tiết được lưu trữ ở trang nhà www.mipex.eu. Giới chuyên gia nhiều ảnh hưởng ở châu Âu như nhà văn Amin Maalouf đánh giá cao về chất lượng tính điểm và giám đốc chương trình Metropolis Howard Duncan nói chỉ số này sẽ góp phần thay đổi chính sách ở các nước EU. Các ủy viên Eu như Juan Fernando López Aguilar, Cecilia Malmstrom và Ilze Brando Kehris coi đây là thước đo và định hướng tốt cho chính sách di dân của các nước thành viên Liên hiệp châu Âu. Hiện IPS đang tổ chức nhiều sự kiện để tăng nhận thức của người Ba Lan về người nước ngoài như một hội thảo nối tiếp vào đầu tháng 6 và cuối tháng 5 này sẽ biến ga tàu điện ngầm Mokotów thành nơi triển lãm ảnh trong đó có cả của người Việt Nam.
 |
| Từ trái sang: điều phối viên Justyna Frelak (ISP), Ksenia Naranowich từ quĩ FROG, Katarzyna Kubin từ Hội công bằng xã hội, TS Mikolaj Pawlak (Caritas), GS Irena Rzeplinska (Quĩ Helsinki) và điều phối viên Andy Williams từ British Council |
 |
| Chuyên gia Thomas Huđleston từ Migration Policy Group trình bày chỉ số MIPEX với Ba Lan được đánh giá dưới trung bình mà đặc biệt thấp nhất là giáo dục. |