Ủy ban nghiên cứu về nguyên nhân tai nạn máy bay tại Smoleńsk gồm 34 chuyên gia, luật sư, sĩ quan hàng không thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau đã trải qua 15 tháng làm việc khẩn trương, với hàng nghìn giờ nghiên cứu số liệu ghi trên băng đĩa các hộp đen, thẩm vấn hàng trăm nhân chứng, so sánh các số liệu kể cả xây dựng mô hình kiểm tra lại hành trình hạ cánh tại sân bay, dùng cả máy bay TU -154 để khảo khác thực địa… đã đưa một bản báo cáo „chân thật, khách quan” với 328 trang giấy và 5 bản phụ lục.
Ngày 29.07.2011 Ủy ban họp báo công bố tài liệu nói trên về vụ tai nạn máy bay TT Kaczyński tại Smoleńsk (có phiên bản dịch ra tiếng Anh và tiếng Nga). Bản báo cáo đã nhiều lần bị hoãn thời hạn công bố do các nguyên nhân khách quan. Vụ tai nạn làm chết tổng thống Ba Lan Kaczyński và đệ nhất phu nhân và 95 cán bộ cao cấp nhà nước Ba Lan, tướng lĩnh, chính khách cùng phi hành đoàn.
Cũng do tầm cỡ của sự việc liên quan đến quan hệ đặc biệt giữa 2 quốc gia Nga- Ba Lan sẵn có nhiều bất đồng về quan điểm chính trị, nhiều tồn tại lịch sử chưa được tháo gỡ. Ngoài ra trong vụ việc này 2 nước có cách đánh giá khác nhau về nguyên nhân dẫn đến tai tai nạn máy bay.
Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Hành chính Ba Lan – Chủ tịch Ủy ban nghiên cứu tai nạn máy bay Smoleńsk Jerzy Miller chủ trì họp báo, 4 thành viên của Uỷ ban điều tra trực tiếp trình bầy nội dung nghiên cứu, trả lời các câu hỏi của phóng viên báo chí và truyền hình Ba Lan và quốc tế. Ủy ban nghiên cứu đưa ra những kết luận xác định những yếu tố tác động gây tai nạn gồn những điểm như sau:
1. Không kiểm tra độ cao bằ̀ng đồng hồ barometr áp lực trong quá trình hạ cánh khi độ cao được thông báo qua đường radio lại không chuẩn xác. Do thời tiết xấu, sương mù dầy đặc, không thể quan sát đường băng bằ̀ng mắt thường, mà tốc độ hạ cánh lại không hợp lý.
2. Đội bay đã không phản ứng khi có thông tin của thiết bị PULL UP do máy TAWS (hệ thống báo tiếp cận đường băng) phát ra.
3. Chuyển sang chế độ tự điều hành của thiết bị ABSU với ý định thoát khỏi quy trình hạ cánh không đem lại hiệu ứng.
4. Bộ phận điều hành sân bay cung cấp thông tin không chuẩn cho tổ lái: „máy bay ở độ cao chuẩn, đường bay đang hạ dần độ cao nằm trong quỹ đạo”, nhưng thực tế máy bay đã vượt ra ngoài chỉ số cho phép hạ cánh.
5. Tổ lái không được thông báo khi máy bay ở độ cao thấp hơn so với đường bay chuẩn và đã không kịp chuyển sang bay ngang.
6. Tổ lái không được huấn luyện trên máy bay Tu- 154 tại đơn vị bay Trung đoàn Vận tải hàng không đặc biệt số 36. Ba trong số 4 nhân viên tổ lái không đủ thẩm quyền lái máy bay Tu-154.
„Ngoại cảnh „ khác tác động thêm vào sự cố tai nạn:
- Tổ lái làm việc không nhịp nhàng gây căng thẳng cho phi trưởng ở giai đoạn cuối. Tổ lái không được chuẩn bị tốt cho chuyến bay.
-Tổ lái thiếu kiến thức về điều khiển máy bay và không nắ́m rõ những hạn chế của hệ điều khiển
- Việc theo dõi số liệu của tổ lái để thông báo cho nhau lúc điều khiển máy bay không chuẩn và không phản ứng kịp thời.
- Việc chọn tổ lái không thích hợp cho nhiệm vụ được trao
- Việc thanh tra huấn luyện tại Trung đoàn 36 không làm đúng quy định.
- Không lập quy trình làm việc cho tổ lái trong trường hợp có trục trặc khi vận hành với những tình huống được báo động về sự cố.
- Không chuẩn bị cho đội bay khi bay sang sân bay Smoleńsk, đặc biệt không huấn luyện an toàn chuyến bay trong suốt 12 tháng cuối.
Bản báo cáo của Ủy ban cũng kết luận:
Máy bay đảm bảo về kỹ thuật cho đến giây phút xẩy ra sự cố. Không có thuốc nổ, vũ khí, hoá chất trong máy bay. Sương mù tại Smoleńsk là hiện tượng thiên nhiên bình thường.
Không có áp lực trực tiếp nào lên tổ lái. Mọi quyết định điều khiển hạ cánh là do tổ lái tự quyết. Tổ lái đưa ra quyết định đúng, nhưng không có khả năng triển khai. Tướng không quân Andrzej Błasik không có cồn trong máu (trái với kết luận của Uỷ ban hàng không Nga).
Không có mâu thuẫn, căng thẳng giữa tổ lái và tướng Błasik. Tóm lại có 3 nguyên nhân chính dẫn đến tai nạn mà báo cáo kết luận:
- Sai sót của phi hành đoàn: Không được huấn luyện tốt, không có thẩm quyền lái máy bay, thiếu sự phối hợp trong công việc.
- Thiếu sự quan tâm của lãnh đạo cơ quan hàng không quân sự: từ huấn luyện, kiểm tra, xây dựng quy trình an toàn đến tổ chức công việc không tuân thủ quy định.
- Sai sót về phía Nga: Người điều hành sân bay thiếu kinh nghiệm, không am hiểu hiện trường. Cung cấp thông tin sai lệch so với thực tế máy bay hiện hữu.
Xung quanh vấn đề thủ tục, tổ chức chuyến bay của các cơ quan, bộ phận Ba Lan có nhiều sai sót, không thực hiện đúng quy định, nhưng nó không ảnh hưởng đến an toàn chuyến bay.
Ngay sau khi công bố bản báo cáo dư luận xã hội có nhiều ý kiến khác nhau. Phe đối lập tiếp tục phê phán thủ tướng Tusk: „không có tự trọng, không đủ can đảm nhận trách nhiệm về mình, đùn đẩy cho người khác”. Phe đối lập tuyên bố sẽ tiếp tục điều tra, là rõ trách nhiệm cá nhân, đòi chính phủ từ chức. Nội bộ gia đình các nạn nhân có người tỏ ra hài lòng về bản báo cáo đã nêu rõ nguyên nhân dẫn đến tai nạn, có người phản ứng „làm theo kịch bản của Nga”.
Nhiều nhà báo khi chất vấn Uỷ ban, Thủ tướng đề nghị cần làm rõ trách nhiệm của phía Nga và yêu cầu Nga cung cấp mọi bằ̀ng chứng để có kết luận đầy đủ, khách quan.
Ngay sau công bố báo cáo Bộ trưởng Quốc phòng Bogdan Klich đã họp báo nói về việc xin từ chức của mình. Thủ tướng Tusk chấp thuận đơn từ chức của ông Klich và ca ngợi ông là con người tự trọng.
Dư luận thế giới bình luận về báo báo của Uỷ ban nghiên cứu tai nạn máy bay của Ba Lan như báo Nga viết: Báo cáo của Ba Lan đã phê phán mạnh mẽ báo cáo của Nga, nhưng đó là bản báo cáo trung thực và thẳng thắ́n. Dù bản báo cáo có nêu cả những sai sót của phía Nga, nhưng đã nhận hầu như toàn bộ sai lầm thuộc về phía mình. Bản báo cáo là sự khẳng định loại trừ tin đồn về âm mưu hãm hại.
Truyền thông phương Tây cũng đưa tin: Ba lan nhận sai sót chủ yếu về phía mình. Báo Anh "The Independent" viết Ba Lan quy trách nhiệm cho Nga: hướng dẫn hạ cánh không chuẩn xác, hệ thống chiếu sáng sân bay lạc hậu, hỏng hóc. Sự khác biệt giữa 2 báo cáo của Ba lan và Nga ở chỗ Nga không thừa nhận sai sót về phía mình.
„Bản báo cáo này chưa phải là cuối cùng, nếu tìm được chứng cứ Uỷ ban nghiên cứu sẽ tiếp tục làm việc để làm rõ sự việc”, đây là tuyên bố của Thủ tướng Ba Lan Tusk trong buổi họp báo sau báo cáo.
Xuân Nhung - Tóm tắ́t theo báo Ba Lan
queviet.pl