“Con cưng” Nhà nước tiết kiệm 4.400 tỷ: Tôi chưa tin...

Tôi chưa tin con số đó!

Trong báo cáo về tình hình, kết quả thực hiện Luật Thực hành tiết kiệm chống lãng phí năm 2012 của Chính phủ vừa gửi đến các đại biểu Quốc hội mới đây cho thấy: 6 tháng đầu năm, các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước đã tiết kiệm được hơn 4.400 tỷ đồng trong tổng số hơn 12.500 tỷ đồng đã đăng ký. Ông bình luận gì về điều này?

Trước hết, cần phải thấy rằng những số liệu đó là do các tập đoàn, tổng công ty nhà nước báo cáo gửi lên Chính phủ, được Chính phủ tổng hợp lại. Tôi chưa tin con số đó!

Tại sao ông lại chưa tin?

Bởi hiện nay, ở ta không có cơ quan kiểm tra độc lập. Thế nên, khi chưa có số liệu kiểm chứng thì niềm tin chưa trọn vẹn. Họ khai báo thế nào thì biết thế ấy.

Ông chưa tin về việc họ không tiết kiệm được hay họ có tiết kiệm nhưng không được như báo cáo?

Cả hai. Cơ chế hiện nay là ngân sách Nhà nước rót vào các tập đoàn, mà các tập đoàn hoạt động như những cái phễu thủng đáy thì làm sao có thể tiết kiệm được?

 

Cần nhắc lại rằng, tập đoàn của ta được hình thành theo kiểu đưa hợp tác xã lên sản xuất lớn, tức là gom các đơn vị đang nợ vào thành một tập đoàn, Nhà nước rót vốn cho họ hoạt động. Họ không làm được gì nhiều. Thế nên mới xảy ra chuyện tàu tốt, tàu mới thì không mua, mà bỏ ra hàng chục nghìn tỷ đồng để mua tàu cũ, ụ nổi gỉ sắt. Mua những cái hàng nghìn tỷ đồng rồi bỏ đi, nay bớt dăm ba đồng trong chi tiêu thì lại nói là tiết kiệm. Tiết kiệm kiểu ấy thì đáng gì mà tính!

Hơn 4.400 tỷ đồng không nhỏ, nhưng...

Ông có quyền chưa tin sự tiết kiệm của các tập đoàn. Nhưng dẫu sao, việc các tập đoàn, tổng công ty nhà nước có ý thức đăng ký thực hành tiết kiệm cũng tốt đấy chứ? Trên thực tế, một số tập đoàn công khai tiết kiệm bằng cách giảm lương đấy thôi?

Đương nhiên, động cơ như thế là tốt. Còn việc họ có thực hiện hay không, thực hiện đến đâu lại là chuyện khác. Thực tế rõ nhất là sự chênh lệch quá lớn giữa số tiền tiết kiệm được (theo báo cáo) với số tiền đăng ký trước đó, khi mà 6 tháng đầu năm chỉ thực hiện được hơn 1/3 kế hoạch. Điều đó đã phần nào chứng tỏ tính thực chất của phong trào này.

Còn việc bảo cắt giảm lương để tiết kiệm, có thực không hay chỉ là đổi cách làm, kiểu trước đây, có ông lãnh đạo tập đoàn hưởng 2 - 3 lương, giờ ông ấy chỉ ký 1 lương thôi, còn 1 - 2 lương kia được chuyển sang hình thức khác nhưng cuối cùng tiền vẫn vào túi ông ấy đủ 3 cả suất? Trên danh nghĩa, họ có tiết kiệm. Nhưng thực chất thì đã có ai kiểm soát chưa?

6 tháng đầu năm mà mới chỉ thực hiện được hơn 1/3 kế hoạch tiết kiệm. Theo ông, liệu kế hoạch này có nguy cơ "phá sản"?

Bây giờ kết luận thì còn sớm, phải đợi hết năm xem sao. Tuy nhiên, nửa năm mà mới chỉ tiết kiệm được như thế thì rõ ràng các tập đoàn, tổng công ty này đang nói một đằng, làm một nẻo. Nhưng như tôi phân tích thì điều đó cũng không có gì là bất ngờ.

Khách quan mà nói, ông thấy số tiền mà các tập đoàn, tổng công ty đăng ký tiết kiệm có lớn không?

Đấy là một số tiền không nhỏ. Thế nhưng, khi đem so sánh với số tiền mà một tập đoàn thua lỗ, sai phạm thì nó không thấm vào đâu.

Liệu nó có khó thực hiện đến mức nửa năm rồi mới chỉ thực hiện được ngần ấy?

Nó khó là vì họ quen với việc không cần lãi mà tiền vẫn đổ vào, họ được tiêu xài thoải mái thôi. Giờ phải tiêu ít đi thì khó thật.

PGS.TS Đỗ Đức Định, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế - Xã hội.

Chỉ mang tính phong trào

Theo ông, tiết kiệm đối với hoạt động của doanh nghiệp có ý nghĩa như thế nào?

Tiết kiệm lúc nào cũng cần, chẳng riêng gì đối với doanh nghiệp. Thế nhưng, trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay, các doanh nghiệp buộc phải tiết giảm chi phí, tìm cách để vẫn đảm bảo lợi nhuận. Đó là yêu cầu sống còn đối với doanh nghiệp.

Việc các tập đoàn, tổng công ty nhà nước "đăng ký tiết kiệm" nói lên điều gì, thưa ông? Phải chăng, với những doanh nghiệp không đăng ký tiết kiệm thì có nghĩa là họ đang lãng phí?

Không phải. Việc này ở góc nhìn của tôi nó mang tính phong trào, bề nổi. Họ buộc phải làm vậy bởi các cơ quan quản lý đã nhìn thấy họ làm thất thoát rất nhiều ở thời gian trước đó. Tôi khẳng định lại một lần nữa rằng, nếu vẫn giữ cơ chế như hiện nay, bảo tập đoàn tiết kiệm thì khó lắm.

Tín hiệu tích cực chưa đủ

Nói như ông chẳng lẽ không có cách giải quyết?

Có cách chứ. Nhưng cách tốt nhất là nên giải thể các tập đoàn không hiệu quả đi. Vốn đầu tư cho các tập đoàn từ tiền thuế của dân là rất lớn nhưng thất thoát từ những tập đoàn này cũng không hề nhỏ.

Chính phủ cũng đã có chủ trương giảm số tập đoàn xuống còn 5 - 7. Mới đây, Thủ tướng cũng đã ký quyết định dừng thí điểm hai tập đoàn trong lĩnh vực xây dựng đấy thôi?

Đó là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ. Cần phải có lộ trình tiến tới xóa bỏ 100% các tập đoàn và tổng công ty, chuyển về mô hình công ty đảm bảo cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời, phải trả lại đúng chức năng của doanh nghiệp, nghĩa là anh làm xăng dầu thì chỉ hoạt động trên lĩnh vực xăng dầu, doanh nghiệp thủy điện thì chuyên làm thủy điện. Hướng chủ đạo là phải xóa bỏ tập quyền và độc quyền, phát triển nền kinh tế thị trường theo nguyên tắc cạnh tranh lành mạnh.

Nhưng để làm được điều đó thì cần phải có lộ trình, nghĩa là mất thời gian. Trong thời gian ấy, có giải pháp trước mắt nào để tập đoàn, tổng công ty nhà nước buộc phải tiết kiệm không, thưa ông?

Bước đầu Nhà nước phải cắt giảm mạnh đầu tư công vào các tập đoàn, loại bỏ những người quen dựa vào tập đoàn để vừa vơ vét cho cá nhân vừa vung tiền qua cửa sổ. Lộ trình tiếp theo là trong 2 - 3 năm tới xoá bỏ toàn bộ các tập đoàn, cổ phần hóa các công ty trực thuộc. Hơn nữa, cần hiểu rằng: nội dung quan trọng nhất của tiết kiệm là dùng tiền đầu tư để làm tăng giá trị, chứ không chỉ đơn thuần là giảm bớt chi tiêu.

Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!