Ngân hàng VN: Uy tín giảm sút, cải cách khó khăn

Ngày 13/10/2012, Công ty Cổ phần Báo cáo đánh giá Việt Nam (VietNam Report) đã công bố báo cáo nghiên cứu thường kỳ Policy Debate số 03 và báo cáo ngành ngân hàng năm 2012, với chủ đề “Ngành ngân hàng Việt Nam: uy tín giảm sút trên truyền thông và những cải cách khó khăn”. Nghiên cứu được tiến hành trong khuôn khổ các hoạt động nghiên cứu chuẩn bị cho việc công bố Top 1000 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất Việt Nam (V1000) diễn ra tới đây.

Nghiên cứu được tiến hành dựa trên khảo sát của VietNam Report về nhận định của cộng đồng các doanh nghiệp lớn nhất và hoạt động kinh doanh tốt nhất Việt Nam, bao gồm Top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam (VNR500), Top 1000 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất Việt Nam (V1000) và Top 500 doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam (FAST500) đối với thực trạng hoạt động của ngành ngân hàng và những khó khăn trong cải cách ngành ngân hàng. Nhóm nghiên cứu nhận được trên 300 phiếu trả lời từ cộng đồng doanh nghiệp.

Đồng thời, nghiên cứu cũng áp dụng việc phân tích lượng hóa nội dung truyền thông (Media Analysis) nhằm đánh giá hình ảnh, uy tín của ngành ngân hàng nói chung, cũng như từng ngân hàng nói riêng. Phương pháp nghiên cứu phân tích truyền thông để đánh giá hình ảnh, uy tín của các tổ chức kinh tế, doanh nghiệp và ngân hàng dựa trên học thuyết “Agender Setting” về sự ảnh hưởng, tác động của truyền thông đại chúng đến cộng đồng và xã hội  được 2 giáo sư Maxwell McCombs và Donald L. Shaw chính thức công bố vào năm 1968 và được Tập đoàn Media Tenor International (Thụy Sỹ) hiện thực hóa và áp dụng.

Dựa trên phương pháp phân tích nội dung truyền thông này, VietNam Report đã tiến hành mã hóa (coding) và phân tích các bài báo viết về ngành ngân hàng được đăng tải trên 5 tờ báo Thời báo kinh tế Việt Nam, Báo Đầu tư, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, báo Vietnamnews và Báo Vnexpress trong thời gian từ tháng 01 đến tháng 8 năm 2012. Tổng số có 4381 bản ghi (tương ứng 4381 coding units) được đánh giá theo luật 5 dòng (5 line rules) về các khía cạnh hoạt động của các ngân hàng từ sản phẩm, kết quả kinh doanh, thị trường ... tới các hoạt động, hình ảnh và uy tín lãnh đạo của các ngân hàng.

Các kết quả chính thu được từ nghiên cứu này bao gồm:

1. Năm 2012 là một năm kinh doanh khó khăn đối của ngành ngân hàng

Cho tới hết Quý 2, nhiều ngân hàng chỉ đạt được chưa đầy 20-30% chỉ tiêu lợi nhuận cho cả năm. Các ngân hàng khác dù đã đạt được 50% chỉ tiêu cũng xem xét điều chỉnh chỉ tiêu lợi nhuận cả năm trong tháng 7 do đánh giá tình hình kinh tế biến động không thuận lợi và không nhiều khả năng tăng tín dụng cho tới hết năm. Rất nhiều ngân hàng lợi nhuận trong nửa năm 2012 thấp hơn cùng kỳ năm trước đó.

2. Khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp lớn sụt giảm

Nguồn: Kết quả khảo sát doanh nghiệp, Vietnam Report thực hiện.

3. Vẫn có sự nhìn nhận doanh nghiệp nhà nước vẫn được ưu đãi trong tiếp cận tín dụng

DN Nhà nước được đa số DN nhận định là nhận được ưu đãi tín dụng lớn nhất từ ngân hàng. Theo sau là các DN có tốc độ tăng trưởng cao và các DN có doanh thu lớn nhất. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đây chỉ là quan điểm của các doanh nghiệp được khảo sát.

4. Hình ảnh của ngành NH Việt Nam trên truyền thông đang giảm sút trong năm 2012

Nguồn: Kết quả phân tích 4.381 coding units từ 5 đầu báo, Vietnam Report

5. Doanh nghiệp và dư luận lo lắng về lãi suất của khoản cho vay

Một số bài báo nhắc tới việc tăng trưởng tín dụng quá mức, lãi suất tăng cao đã dẫn đến hàng loạt những tác dụng phụ, làm mất an toàn hệ thống tài chính, và gia tăng lạm phát. Tất nhiên tất cả những hậu quả này không hẳn hoàn toàn là do lỗi của các ngân hàng, nhưng chỉ cần báo chí “nghi ngờ” như vậy, rõ ràng các bài viết sẽ tạo ra một góc nhìn tiêu cực hơn rất nhiều cho các ngân hàng. Đặc biệt trong năm vừa qua, những bài báo tiêu cực về ngân hàng xuất hiện với mật độ dày hơn trên truyền thông trong nước.

 Nguồn: Kết quả phân tích 4.381 coding units từ 5 đầu báo, Vietnam Report

Các gói cho vay cùng với các gói dịch vụ khác là những chủ đề xuất hiện nhiều nhất trên truyền thông (hình 4). Cùng với đó là thông tin về các vụ sáp nhập và NH phát hành trái phiếu. Lãi suất cho vay cao trong các sản phẩm tín dụng, kết quả kinh doanh không khả quan và đánh giá tín nhiệm thấp trên thị trường trái phiếu quốc tế là những chủ đề tiêu cực về các ngân hàng.

6. Quan hệ khách hàng và ngân hàng đang tiếp tục căng thẳng

Tóm lại, Việt Nam đang đứng trước thử thách khó khăn nhằm tái cơ cấu hoạt động của ngành ngân hàng. Trong điều kiện hình ảnh, uy tín của ngân hàng trong cộng đồng doanh nghiệp và công chúng ở mức thấp như hiện nay, những hoạt động cải cách và tái cơ cấu ngành ngân hàng cần rất thận trọng để tránh những đổ vỡ mang tính dây chuyền. Cần có những giải pháp căn cơ để duy trì và cải thiện lòng tin của công chúng và doanh nghiệp đối với hệ thống ngân hàng.