Đơn vị thua lỗ hàng ngàn tỉ đồng nhưng thu nhập của không ít người trong đơn vị Petrolimex vẫn cao ngất. Câu chuyện điển hình nhưng lại diễn ra không phải ở một đơn vị.
Kết quả kiểm toán báo cáo tài chính năm 2011 của tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) mới đây do Kiểm toán Nhà nước (KTNN) thực hiện cho thấy tình hình kinh doanh, quản lý vốn và tài sản nhà nước tại tập đoàn này có nhiều yếu kém. Và cũng tương tự một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước lớn khác, tuy thua lỗ nhưng không ít cán bộ của Petrolimex vẫn có mức lương rất cao.
Thua lỗ, làm giảm vốn chủ sở hữu
Theo báo cáo kiểm toán (cũng đã được KTNN trả lời đại biểu quốc hội), năm 2011, lợi nhuận trước thuế của Petrolimex âm 1.423,46 tỉ đồng (trong đó, khối đơn vị kinh doanh xăng dầu lỗ trước thuế 2.358,77 tỉ đồng, các công ty con lãi 841,29 tỉ đồng). Nếu tính cả các khoản chênh lệch lỗ do định giá lại các khoản đầu tư chứng khoán tại thời điểm chuyển doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sang công ty cổ phần (949 tỉ đồng), thì Nhà nước sẽ phải xem xét, xử lý tồn tại khi bàn giao sang công ty cổ phần là 3.413 tỉ đồng.
Theo KTNN, việc xử lý các tồn tại về tài chính, xử lý trách nhiệm, quyết định bù đắp các tổn thất… thế nào sẽ do ban chỉ đạo cổ phần hoá doanh nghiệp, bộ Tài chính và bộ Công thương xem xét, quyết định, nhưng kết quả kinh doanh của Petrolimex đã cho thấy giá trị phần vốn nhà nước, vốn chủ sở hữu của tập đoàn này đã giảm đáng kể do kinh doanh xăng dầu thua lỗ và chênh lệch định giá lại các khoản đầu tư chứng khoán.
Nguyên nhân dẫn đến số thua lỗ khá lớn nói trên, theo KTNN, chủ yếu do chênh lệch tỷ giá ngoại tệ tăng cao đột biến (riêng nguyên nhân này làm lỗ 1.853 tỉ đồng). Các nguyên nhân khác được nêu ra: giá bán lẻ nhiều giai đoạn thấp hơn giá cơ sở do liên bộ Tài chính, Công thương quy định; chi phí kinh doanh tăng do tiền thuê đất, tiền lương, chi phí vận chuyển tăng… Tuy nhiên, KTNN cũng cho rằng các khoản thua lỗ này còn có những nguyên nhân về quản trị khác.
Tiền lương khối văn phòng: trung bình 20,9 triệu đồng/người/tháng
Trước hết, kết quả kiểm toán cho thấy cách thức quản trị của Petrolimex có những lỏng lẻo nhất định. Cũng giống như một số tập đoàn khác như Dầu khí, Điện… Petrolimex đã đầu tư khá lớn vào các lĩnh vực bất động sản, ngân hàng, bảo hiểm với giá trị hơn 1.534 tỉ đồng – tương đương 15,69% vốn chủ sở hữu. Trong khi vốn chủ sở hữu còn thấp, nhu cầu vốn nhập khẩu ngày càng cao, việc thoái vốn đầu tư ngoài ngành hiện không dễ dàng đã cho thấy sự phiêu lưu, thiếu cân nhắc, thiếu trách nhiệm đối với đồng vốn doanh nghiệp của lãnh đạo tập đoàn khi quyết định đầu tư khá lớn ra ngoài ngành.
Đáng chú ý, mặc dù kinh doanh khó khăn, tiền vốn còn hạn hẹp nhưng Petrolimex vẫn có những quy định về chi tiêu, tiền lương không hợp lý. Tại công ty mẹ của tập đoàn, tổng quỹ tiền lương năm 2011 trên 60,36 tỉ đồng, tăng 1,6 lần so với năm 2010. Tiền lương thực tế bình quân của cán bộ, nhân viên làm việc tại công ty mẹ, mặc dù giảm 1,7% so với năm 2010 nhưng vẫn ở mức khá cao: 20,96 triệu đồng/người/tháng, bằng 1,75 lần so với mức lương khối văn phòng ở các công ty thành viên trực thuộc.
Quản lý chi phí: nhập nhèm
Dù đánh giá công ty mẹ Petrolimex và các công ty thành viên quản lý chi phí tương đối, đầy đủ, rõ ràng nhưng KTNN cũng cho rằng vẫn còn những tồn tại trong việc hạch toán giá trị tài sản cố định, chi phí đầu tư xây dựng, chi phí sản xuất kinh doanh. Việc chấp hành các quy định về thuế của công ty mẹ – tập đoàn và các công ty được kiểm toán cũng có những tồn tại nhất định: một số đơn vị phân bổ khấu trừ thuế giá trị gia tăng chưa đúng, chưa kê khai đầy đủ thuế thu nhập cá nhân (897 triệu đồng)… Một số doanh nghiệp trực thuộc Petrolimex như công ty cổ phần Hoá dầu, công ty cổ phần Gas; qua kiểm toán đối chiếu bị yêu cầu nộp lại số tiền thuế thu nhập doanh nghiệp không được ưu đãi là 65,49 tỉ đồng. Ngoài ra, công ty cổ phần Hoá dầu trong việc định giá khoản đầu tư thiếu phần giá trị vốn tăng thêm gần 85 tỉ đồng. Tại công ty mẹ, trong việc cổ phần hoá, bán cổ phần lần đầu ra công chúng, số tiền thu được sau khi tăng vốn nhà nước và thanh toán chi phí cổ phần hoá phải nộp về tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) trên 83,22 tỉ đồng nhưng đến ngày 27.10.2011 mới nộp 65 tỉ đồng.
KTNN đã yêu cầu Petrolimex và các đơn vị thành viên xử lý về tài chính nhiều khoản như nộp thuế tăng thêm trên 73 tỉ đồng, trong đó: thuế thu nhập doanh nghiệp gần 72,5 tỉ đồng; thuế giá trị gia tăng trên 272 triệu đồng; thuế thu nhập cá nhân trên 230 triệu đồng; thuế nhà đất gần 937 triệu đồng…
Mạnh Quân – Ngọc Lâm (SGTT)Sau kiểm toán, KTNN đã gửi công văn thông báo kiến nghị kiểm toán tại Petrolimex tới bộ trưởng Tài chính Vương Đình Huệ. Báo cáo này cho rằng, công thức giá cơ sở để hình thành giá bán lẻ xăng dầu tại thông tư 234/2009/TT-BTC của bộ Tài chính còn có những vướng mắc, hạn chế cần phải làm rõ để thống nhất áp dụng. Theo KTNN, quy định mức chi phí bán lẻ xăng dầu bình quân 600 đồng/lít, kg áp dụng cho tất cả các đầu mối nhập khẩu, kinh doanh xăng dầu khác nhau (trong khi quy mô, đặc điểm kinh doanh, sản lượng tiêu thụ, hệ thống phân phối, vị trí địa lý các đơn vị phân phối… rất khác nhau) là không sát chi phí thực tế của từng đầu mối kinh doanh xăng dầu và có sự khác biệt giữa các đơn vị, làm hạn chế doanh nghiệp phát triển thị trường ở những khu vực hoạt động khó khăn, mà chỉ tập trung ở các thị trường thuận lợi (gần cảng nhập, khu vực thuận tiện vận chuyển) để giảm chi phí. Theo KTNN, định mức phí bán lẻ xăng dầu cần phải được nghiên cứu, sửa đổi.
Cũng theo KTNN, thù lao đại lý kinh doanh xăng dầu có thời điểm quá thấp, gây khó khăn cho các đại lý và hệ thống cửa hàng bán lẻ xăng dầu, dễ tạo ra tình trạng gian lận số lượng, chất lượng gây bất ổn thị trường xăng dầu.