Dù các ngân hàng (NH) đã giảm lãi suất xuống khá thấp nhưng câu hỏi cũ vẫn được đặt lại: Ai sẽ vay tiền khi hàng tồn kho vẫn chất đống và khi doanh nghiệp (DN) chưa thể quay lại sản xuất?
Với mức giảm của tháng 3, nhiều dự đoán cho rằng lạm phát năm 2013 đang tiệm cận vùng đáy, do:
(1) Lạm phát giảm tốc trong tháng 3 nhờ hưởng lợi từ xu hướng giá tiêu dùng thấp của 2012. Nhưng rõ ràng không thể kỳ vọng xu hướng này sẽ duy trì trong 2013 do kinh tế thế giới sẽ tiếp tục hồi phục dẫn đến việc tăng giá của các mặt hàng nguyên, nhiên liệu đầu vào;
(2) Khi lạm phát ở trong vùng kiểm soát, khả năng sẽ có sự điều chỉnh giá các mặt hàng cơ bản như điện, nước, xăng, than, đặc biệt là xăng dầu do nhóm hàng này đang được trích bù khá lớn từ quỹ bình ổn và các DN đầu mối chưa được tính lợi nhuận định mức. Bên cạnh đó, chỉ số CPI tháng 3 âm cho thấy thêm một lần nữa chứng minh sức mua chưa thoát ra khỏi vùng kiệt quệ.
Để giải quyết vấn đề này, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành nhiều thông tư nhằm xử lý hai vấn đề: giảm lãi suất cho vay và tăng sức cầu vốn.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, lãi suất cho vay giảm xuống đã không còn là mối quan tâm hàng đầu của các DN. Bởi thực tế diễn biến từ năm 2012 đến nay cho thấy, mặc dù trần lãi suất huy động đã giảm mạnh (14% xuống 7,5%), lãi suất cho vay cũng về phổ biến ở mức khoảng trên dưới 14%/năm, nhưng cũng không có nhiều DN có thể tiếp cận được.
Vì theo quy định của NHNN, lãi suất cho vay 4 nhóm ưu tiên sẽ còn dưới 11%/năm, nhưng áp dụng cho các khoản vay mới vẫn phổ biến ở mức 13%/năm, còn với các khoản vay cũ lãi suất vẫn nằm ở mức 14 - 15%/năm, thậm chí cao hơn.
Tuy nhiên, trong cuộc họp của Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM tổ chức gần đây vẫn khẳng định nhiều DN cho biết nhiều NH giảm lãi suất cũ rất chậm. Một DN ở quận 8 cho biết hiện nay vay lãi suất trung, dài hạn vẫn 17-18%/năm. Ngoài ra, một số DN nhỏ và vừa trên địa bàn TP.HCM phản ánh các ngân hàng thương mại công bố hàng ngàn tỷ đồng lãi suất rẻ, nhưng DN vẫn rất khó tiếp cận nguồn vốn này.
Một DN đưa ra ví dụ, tại VCB từ nhiều tháng nay, lãi suất cho vay trung, dài hạn chỉ 13,5%/năm, nay giảm xuống còn 12-13,2%/năm. Hiện nay, VCB có 3 gói tín dụng kích cầu ưu đãi lãi suất, gồm gói 38.000 tỷ đồng lãi suất 7,5-8%/năm; gói 700 triệu USD với lãi suất cho vay trung bình 3,8%/năm; gói 5.000 tỷ đồng lãi suất trung bình 11%/năm, nhưng chẳng có mấy DN đủ điều kiện vay vốn.
Thêm một khó khăn mà DN phải đối mặt đó là theo quy chế của NHNN, các ngân hàng thương mại cho vay phải có tài sản thế chấp và những khoản vay tín chấp phải được Chính phủ chỉ định.
Đồng thời, với DN có quan hệ với NH từ 3 năm trở lên, có tài chính lành mạnh, sử dụng khoản tiền vay đạt hiệu quả kinh tế cao, trả lãi vay đúng hạn, không có nợ quá hạn, sẽ được vay với lãi suất 7,5%/năm.
Trong khi đó, theo chỉ đạo của Thống đốc NHNN là "Trong khoảng 2 - 3 tháng nữa sẽ đưa mặt bằng lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh xuống quanh mức 10%/năm. Các khoản cho vay cũ còn dư nợ, sẽ phấn đấu đưa lãi suất giảm xuống dưới 13%/năm".
Ông cũng đề nghị các NHTM tiếp tục giảm lãi suất cho vay hơn nữa so với các mức trên, bởi thực tế huy động vốn 7,5%/năm, nếu không cho vay được thì NH cũng gặp khó.
Một khi lãi suất vay khó khăn thì áp lực đè nặng lên sức cầu hàng hóa. Với DN, vấn đề quan trọng nhất không phải lãi suất giảm mà cần các giải pháp khác để kích cầu tiêu dùng nội địa.
Đó là lý do giải thích vì sao nhiều NH thông tin rằng có nhiều DN đủ điều kiện vay vốn lãi suất rẻ nhưng không muốn vay vì thấy sản xuất, kinh doanh chưa khả quan. Xét tình hình chung theo báo các của các hội ngành nghề thì các DN thành viên hiện rất khó khăn.
Theo đó, với các ngành vật liệu xây dựng, trong đó nhiều nhất là xi măng, gạch..., cơ sở nào cũng thấy tồn kho nhiều, không tiêu thụ được. Các DN dệt may mọi năm nhiều đơn đặt hàng, nay hết quý II là hết đơn hàng.
Thậm chí, Sanyo ngừng hoạt động, hơn 3.000 lao động nghỉ việc. Số liệu đưa ra từ Sở kế hoạch và Đầu tư, riêng địa bàn TP.HCM có đến 4.513 DN gửi thông báo nghỉ kinh doanh, tương ứng trên 90% số DN có mã số thuế cấp mới...
Ghi nhận chung từ phía DN là sự lo lắng về một bức tranh màu xám ít nhất cho đến giữa năm bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất NH, tăng giá xăng, điện từ tháng 3/2013, lạm phát. Và quả thực, cũng chưa nhìn thấy yếu tố tích cực nào để có thể lạc quan hơn dù Chính phủ cam kết ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô cho năm nay và cả vài năm tới.