Tiến sĩ Trần Đình Bá lại gây sốc khi đưa ra lời cược 5 triệu USD với Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông về “đường sắt đồ cổ”.
Tàu hỏa - Ảnh: Ngọc ThắngTrong thư gửi Quốc hội, Chính phủ, Bộ GTVT, ông Nguyễn Ngọc Đông và báo giới, ông Bá cho rằng khẳng định của ông Đông trong bài viết “Xây đường sắt hiện đại” đăng trên Báo Thanh Niên ngày 4.8.2013 là “lấy sọt đánh úp nhân dân”.
Theo ông Bá, dự án nâng cấp đường sắt khổ 1 m để hành trình Bắc - Nam rút xuống còn 21 - 23 giờ của Cục ĐSVN là tính cua trong lỗ, lừa dối nhân dân. Qua 3 thế kỷ thế giới đã liên tục cải tiến nâng cấp, đường sắt khổ 1,435 m chiếm khoảng 65%, khổ 1,520 m và 1,620 m chiếm khoảng 32% đang dùng ở các nước châu Âu, Nga, Mông Cổ và Ấn Độ. Loại đường sắt khổ hẹp 1 m và 1,067 m “thời tiền sử” hiện chỉ còn sót lại khoảng 3% chủ yếu ở Đài Loan, Nhật, Ấn Độ, Việt Nam và ASEAN được coi là “đường sắt đồ cổ”, là rác công nghệ phải thay thế .
Ông Bá cho rằng, đường sắt vẫn chỉ khổ 1 m nên tốc độ trung bình không vượt nổi 45-50 km/giờ hành trình Bắc- Nam không thể có 12-15 tiếng và cũng sẽ không thể có 21-23 tiếng.
“Vậy mà tại sao Cục ĐSVN lại để dự án đi theo “vết xe đổ đó”. Sau 9 năm “nâng cấp đường sắt 120 km/giờ” hành trình Bắc - Nam vẫn chưa vượt qua 32 tiếng, lật tàu vẫn diễn ra như cơm bữa. Vậy mà trả lời phỏng vấn báo giới, ông thứ trưởng lại tuyên bố: “Đường đơn hiện đại khổ 1 m cũng có thể chạy tàu tối đa lên 120 km/giờ như ở Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ… Với tốc độ trung bình 80-90 km/giờ hành trình Bắc- Nam xuống còn 21-23 giờ”. Như vậy ông đã bất chấp khoa học để tiếp tục bảo vệ một dự án đã quá sai lầm và đang thất bại thảm hại!”, thư ông Bá viết.
Với những lập luận trên, ông Bá thách đấu với ông Nguyễn Ngọc Đông 2 điều: Ông Đông ngồi lên tàu chạy thực nghiệm 120 km/giờ để có tốc độ trung bình 80 - 90 km/giờ để hành trình Bắc - Nam đạt 21 - 23 giờ. Nếu thành công ông Bá sẽ coi ông Đông là “người anh hùng” và thưởng 5 triệu USD.
Ngược lại, nếu ông Đông không dám thử nghiệm, lại để xảy ra lật tàu chết người, ông Đông phải trả cho ông Bá 5 triệu USD. Ông Đông sẽ phải chịu trách nhiệm về sáng kiến này và sẽ được ông Bá gọi là… “nhà phá hoại vĩ đại”.
Cũng trong thư, ông Bá cho hay đã lập xong dự án đầu tư 5 tỉ USD xây đường sắt khổ 1,435 m trong 1 năm, chiếm 5% GDP của cả nước. “Dự án khôn ngoan và thông minh này sẽ nhanh chóng thủ tiêu đường sắt đồ cổ, vừa có đường sắt hiện đại 1.435 m nối mạng quốc tế tiết kiệm vốn đấu tư hàng chục tỉ USD".
Mai Hà (Thanh niên)
Xây đường sắt hiện đại
Trao đổi với PV Thanh Niên, Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông cho biết dự án nâng cấp, hiện đại hóa đường sắt hiện hữu thực hiện theo chủ trương từ Nghị quyết 13 của Hội nghị T.Ư 4. Theo đó, duy trì nâng cấp cải tạo đường sắt hiện có theo các giai đoạn khác nhau, trước mắt vẫn phục vụ cả hành khách và vận tải hàng hóa, nhưng mục tiêu lâu dài tập trung phục vụ vận tải hàng hóa. Tương lai nghiên cứu xây dựng tuyến đường sắt mới khổ 1,435 m song hành với tuyến hiện có (vận tốc từ 160 km/giờ đến 200 km/giờ), sẽ chủ yếu dành cho vận tải hành khách.
Dự án nâng cấp đường sắt hiện hữu sẽ cải tạo một số điểm ách tắc ảnh hưởng đến an toàn hành lang và thời gian chạy tàu, tập trung cải tạo các điểm ách tắc như đèo Hải Vân - Đà Nẵng, Khe Nét - Quảng Bình, Đèo Cả, Bình Triệu - Hòa Hưng, nâng cấp tốc độ chạy tàu lên 80 - 90 km/giờ với tàu khách và 50 - 60 km/giờ với vận tải hàng hóa.
Nguồn vốn dự kiến cho dự án rất lớn, gần 40.000 tỉ đồng, sẽ được huy động như thế nào, thưa ông?
Nguồn vốn sẽ huy động từ các nguồn lực khác nhau, gồm vốn trong nước, vốn từ các nhà tài trợ. Hiện tại JICA (Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản - PV) đang hỗ trợ vốn cho các dự án nâng cấp cầu đường sắt, điểm giao cắt với vốn vay lãi suất thấp. Với nguồn vốn dự kiến nâng cấp đường sắt gần 40.000 tỉ đồng, vốn huy động trong nước sẽ không nhiều, chủ yếu trông đợi nguồn tài trợ nước ngoài. Chúng ta cũng đã đề nghị chính thức về việc hỗ trợ cho dự án này và đang tìm kiếm các nhà tài trợ vốn.
Theo nghiên cứu của các đơn vị tư vấn, trước mắt đến năm 2020 sẽ cơ bản hoàn thành cải tạo các điểm ưu tiên trên toàn tuyến bắc - nam. Vì phải triển khai nhiều hạng mục gồm cả nâng cấp, hiện đại hóa hệ thống thông tin chạy tàu đang lạc hậu, đầu máy toa xe..., và phụ thuộc vào việc huy động nguồn lực, thời gian thực hiện, nên một số hạng mục dự kiến thực hiện sau năm 2020.
Thời gian chạy tàu bắc - nam sẽ được rút ngắn như thế nào, thưa ông?
Với tốc độ trung bình khoảng 80 - 90 km/giờ, dự kiến sẽ rút ngắn được thời gian chạy tàu bắc - nam xuống 21 - 23 giờ (tốc độ chạy bắc - nam nhanh nhất với tàu SE hiện tại là 29,5 giờ - PV).
Có ý kiến cho rằng việc nâng cấp đường sắt hiện có và xây thêm tuyến đường sắt mới rất tốn kém, có thể thay bằng khổ lồng (lồng thêm thanh ray để nâng khổ đường sắt 1 m lên 1,435 m và chạy đồng thời cả 2 khổ). Tại sao Bộ GTVT vẫn lựa chọn phương thức nâng cấp, xây dựng cả 2 tuyến tốn kém hơn?
Với đường sắt hiện hữu, khổ lồng không giải quyết được tất cả vấn đề, không đẩy cao được tốc độ chạy tàu hiện nay. Vì tốc độ chạy tàu phụ thuộc vào yếu tố hình học của tuyến đường như đường cong, đường giao cắt giữa đường sắt và đường bộ dân sinh. Nếu quá nhiều đường cong hay đường giao cắt sẽ không đẩy được tốc độ chạy tàu, nhiều đường cong còn có nguy cơ dễ dẫn đến lật tàu. Khổ lồng chỉ thích ứng với một tuyến đường thẳng, ít giao cắt. Việc nâng cấp tuyến đường đơn hiện nay sẽ làm lại một số đoạn tuyến, cải thiện các điểm cong hay giao cắt để nâng tốc độ và an toàn chạy tàu.
Ông Trần Đình Bá từng gửi thư góp ý Bộ trưởng GTVT nên bỏ “đường sắt đồ cổ”, bỏ hẳn đường sắt hiện hữu để tập trung cho đường sắt khổ đôi tốc độ cao. Ông nhìn nhận thế nào về ý kiến này?
Bộ GTVT đã có thư trả lời cho ông Bá về vấn đề này. Giao thông VN có nhiều phương thức, nhưng bỏ một phương thức thì phải có phương thức khác thay thế. Cũng như nhà đang dột thì phải che, đường sắt khổ đơn hiện hữu một số điểm tắc nghẽn ảnh hưởng đến an toàn và thời gian chạy tàu cần nâng cấp sửa chữa. Còn đường sắt mới khổ đôi thì phải nghiên cứu xây dựng, có thể thay thế toàn bộ hay chỉ thay thế một phần. Đường đơn hiện đại khổ 1 m cũng có thể chạy tàu tối đa lên 120 km/giờ, và các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ cũng đang duy trì đường khổ đơn 1 m.
Hiện tại, đề án nghiên cứu quy hoạch chi tiết hiện đại hóa tuyến đường sắt bắc - nam cũng như dự án xây dựng đường sắt khổ mới tốc độ cao đang được xây dựng, sắp tới Bộ GTVT sẽ đưa ra lấy ý kiến rộng rãi từ người dân, các chuyên gia.
Mai Hà (thực hiện)