Trao đổi với Báo Lao Động chiều 20.10, ông Lê Quốc Doanh - Thứ trưởng Bộ NNPTNT - cho biết, Bộ NNPTNT xác nhận về những rủi ro từ việc trồng cây caosu tại miền Trung. Tuy nhiên, ông Doanh cho rằng những rủi ro này đã được khuyến cáo trong quy hoạch, song người dân đã chưa triển khai đúng quy trình!
Nông dân ở Vĩnh Linh - Quảng Trị nói: “Vườn caosu của chúng tôi hết đoàn này đến đoàn khác về tham quan, sao giờ bão đổ tan tành lại nói trồng ngoài quy hoạch?”. Ảnh: Hưng ThơRủi ro đã được… cảnh báo?
Theo ông Lê Quốc Doanh, Bộ NNPTNT đã cử Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt cùng cán bộ của cục này đi vào các tỉnh Bắc Trung Bộ để điều tra, khảo sát tình hình thiệt hại cụ thể của cây caosu tại đây.
Chuyến khảo sát sẽ là cơ sở, cùng với những báo cáo cụ thể của các tỉnh để Bộ NNPTNT sẽ có một buổi “ngồi lại nhìn nhận câu chuyện một cách biện chứng nhất, từ đó đưa ra hướng giải quyết thấu đáo. Thời gian bàn thảo cụ thể là ngày nào thì sẽ tùy thuộc vào việc hoàn thành xong các báo cáo của Cục Trồng trọt cũng như từ các địa phương” - ông Doanh cho hay.
Đại diện Bộ NNPTNT cũng xác nhận, việc trồng caosu tại Bắc Trung Bộ là rất rủi ro. Theo đó, caosu được trồng tại miền Trung là giống cây nhiệt đới, chịu gió bão rất kém, vì thế chịu nhiều rủi ro khi trồng tại đây. Tuy nhiên, lý giải của ông Lê Quốc Doanh về việc nhiều người dân vẫn trồng caosu tại Bắc Trung Bộ là: Cây caosu đã giúp nhiều bà con miền Trung thoát nghèo, thậm chí vươn lên làm giàu.
“Kế sinh nhai của nhiều người dân miền Trung bấy lâu nay rất khó khăn, vì thế người dân và chính quyền các tỉnh vẫn muốn trồng caosu và phát triển cây caosu để thoát nghèo” – Thứ trưởng Doanh cho hay.
Ông Lê Văn Đức - Trưởng phòng Cây công nghiệp (Cục Trồng trọt) - là một trong những cán bộ được Bộ NNPTNT cử vào các tỉnh Bắc Trung Bộ sau bão số 10 để trực tiếp nắm tình hình thiệt hại tại đây. Theo ông Đức, khả năng thích ứng của caosu tại miền Trung rất kém, gió cấp 8 - 9 sẽ gây gãy cành, cấp 10 - 11 sẽ gãy thân, đổ cây. Miền Trung là rốn bão, chịu nhiều kiểu khí hậu khắc nghiệt nên trồng caosu tại khu vực này - theo ông Đức - là chịu nhiều rủi ro.
Tuy nhiên, ông Lê Văn Đức khẳng định, trong quy hoạch phát triển caosu tại miền Trung của Bộ NNPTNT đã cảnh báo rõ về nguy cơ rủi ro từ thiên tai, từ đó đưa ra các biện pháp hạn chế tác động thiên tai như chọn vùng khuất gió, xây dựng vành đai rừng chắn gió, khuyến khích người dân chọn giống có khả năng chịu gió bão, áp dụng các biện pháp kỹ thuật như tạo tán caosu thấp...
Mập mờ quy hoạch
Trả lời cho việc Bộ NNPTNT tham gia quy hoạch trồng caosu tại Bắc Trung Bộ như thế nào, Thứ trưởng Lê Quốc Doanh cũng chỉ trả lời rất chung chung rằng cây caosu đã trồng ở miền Trung từ năm 1960, việc quy hoạch của Bộ NNPTNT đã có nhiều thay đổi từ thời điểm đó đến giờ. Tuy nhiên, việc quy hoạch thay đổi cụ thể như thế nào thì ông Doanh lại từ chối không trả lời.
Còn theo ông Lê Văn Đức, thực tế cho thấy khi bão lớn vào, không chỉ cây caosu mà còn nhiều loại cây trồng khác đều bị thiệt hại lớn.
Cây caosu gãy đổ với số lượng lớn ở Bắc Trung Bộ sau bão số 10. Ảnh: Anh Tuấn “Người dân trong vùng đã đưa cây caosu tham gia vào cơ cấu cây trồng của vùng do phát triển caosu có hiệu quả kinh tế hơn một số cây trồng khác. Vòng đời của caosu dài nên rủi ro từ thiên tai rất lớn, song cũng phải nhìn nhận thực tế rằng nhiều mô hình trồng caosu, chỉ sau 3 – 4 năm thu hoạch, giá cả ổn định là đã có thể thu hồi được vốn” – ông Đức nói.
Như vậy, theo cách lý giải của cả ông Lê Quốc Doanh và ông Lê Văn Đức, Bộ NNPTNT có tham gia vào việc quy hoạch trồng caosu tại miền Trung. Việc quy hoạch cần đảm bảo đủ quy trình, nhưng người dân lại chưa làm đúng những quy trình đó. Vì thế thiệt hại vẫn cứ diễn ra... như thường.
Về điều này, GS-TSKH Nguyễn Ngọc Lung (Viện Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng) không đồng tình: “Bộ NNPTNT khẳng định có quy hoạch và có hướng dẫn quy trình, trong đó có khâu chọn giống. Nhưng từ trước đến nay, tôi khẳng định chưa có một viện hay bất cứ nghiên cứu nào liên quan đến việc khảo nghiệm giống caosu để nghiên cứu ra những giống caosu có thể chống chọi với khí hậu miền Trung. Caosu trồng ở miền Trung là giống cây được trồng từ thời Pháp thuộc, nhập từ Brazil và chỉ duy nhất phù hợp với khí hậu Đông Nam Bộ!”.
Theo ông Lung, việc quy trách nhiệm về cơ quan quy hoạch trồng caosu hiện tại không quan trọng bằng việc tìm ngay biện pháp để khuyến cáo người dân không nên trồng lại caosu ở những vùng chịu bão mạnh, đồng thời cần lập lại quy trình trồng caosu thật chặt chẽ, nhằm hạn chế tối đa thiệt hại cho caosu tại miền Trung.