“Trung Quốc có thể là người thắng cuộc trong khủng hoảng lần này” - nhà Nobel kinh tế Joseph Stiglitz từng nói như vậy khi phân tích về chính sách của nước này đối phó với khủng hoảng.
Điều này đang được minh chứng khá rõ khi Trung Quốc đang dần giành lấy vị trí lãnh đạo về kinh tế tại khu vực châu Á - vị trí vốn thường được mặc nhiên coi là thuộc về Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Ngày 3-5, khi các nước ASEAN+3 cùng thống nhất thỏa thuận về việc thành lập quỹ dự phòng tiền tệ khẩn cấp để đối phó khủng hoảng theo sáng kiến Chiang Mai (CMI), Trung Quốc lần đầu tiên đã nhảy lên vị trí ngang hàng với Nhật Bản tại thị trường tài chính châu Á: cả Nhật Bản và Trung Quốc đều cùng góp 38,4 tỉ USD (tương đương 32% của quỹ). Hàn Quốc đóng góp 19,2 tỉ USD (16%) trong khi các nước ASEAN góp phần còn lại.
Tờ JoongAng Ilbo của Hàn Quốc mô tả “cả ba bộ trưởng tài chính Yoon Jeung Hyun (Hàn Quốc), Tạ Húc Nhân (Trung Quốc) và Kaoru Yosano (Nhật Bản) đều tươi cười sau thỏa thuận, nhưng đằng sau nụ cười này cuộc chạy đua quyền lực giành vị trí lãnh đạo thị trường tài chính châu Á vẫn tiếp tục”.
Một quan chức cấp cao Bộ Tài chính Hàn Quốc sau này nhận xét: “Thực tế kết quả này là thắng lợi cho Trung Quốc”. Đây là lần đầu tiên Trung Quốc giành được vị trí bình đẳng với Nhật trong một định chế tài chính quốc tế. Hiện tại tỉ lệ đóng góp của Trung Quốc tại IMF và ADB lần lượt là 3,807% và 5,53%, thấp hơn nhiều so với tỉ lệ của Nhật Bản là 6,227% và 12,932%.
Trước đó, tại hội nghị G20 ở London đầu tháng 4, Trung Quốc đã kêu gọi thay thế đồng USD trong các giao dịch quốc tế, một dấu hiệu cho thấy rõ tham vọng toàn cầu lớn của nước này. Cùng lúc, Trung Quốc kêu gọi thành lập một trật tự tiền tệ mới dựa trên dự trữ vàng cùng lúc với việc tiết lộ nước này đang dự trữ khoảng 1.050 tấn vàng, tăng 75% so với hồi năm 2003. Với dự trữ ngoại tệ lên đến hơn 1.000 tỉ USD, trong khi các nước đang gặp khó khăn, Trung Quốc đang lần lượt bỏ tiền mua các tập đoàn các nước, đặc biệt các tập đoàn khai khoáng.
Dòng đầu tư quốc tế vẫn đang tiếp tục ồ ạt đổ về Trung Quốc trong khi các nền kinh tế “cũ” như Mỹ và Đông Âu đều đang gặp khó khăn. Để đối phó với suy thoái, Trung Quốc đã chi khoảng 700 tỉ USD cho gói kích thích, chủ yếu tập trung vào đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng - những khoản chi thật sự tạo lợi thế thêm cho nền kinh tế. Các gói kích thích cũng củng cố thêm ảnh hưởng của Bắc Kinh khi nhiều nhà kinh tế đang coi đây là một trong những đầu kéo để giúp kinh tế thế giới thoát khỏi khủng hoảng.
Nhưng không phải Nhật Bản chịu đứng yên. Ngay trong ngày 3-5, Nhật Bản công bố một thỏa thuận chuyển đổi đồng yen với các nước ASEAN lên tới 60 tỉ USD, đồng thời đảm bảo khoảng 5 tỉ USD cho các trái phiếu của các nước ASEAN sẽ phát hành tại thị trường Nhật. Rõ ràng Nhật Bản đang đi những bước đi rất mạnh nhằm giảm bớt tầm ảnh hưởng đang ngày càng tăng của đồng nhân dân tệ tại thị trường châu Á.
Tuy vậy, Tokyo đang có những thế khó riêng của mình. Nhật Bản đang có nguy cơ phát triển âm 6-7% trong năm nay trong khi Trung Quốc dự kiến sẽ tăng trưởng tới 6,1%.
Ngoài ra, trong bối cảnh khủng hoảng, Nhật Bản lại gặp nhiều khó khăn với tình hình chính trị nội bộ khi nghị viện hầu như tê liệt do đối đầu giữa LDP cầm quyền và DPJ đối lập. Trung Quốc thì ngược lại, vô cùng ổn định về chính trị, điều giúp họ có thể triển khai các nguồn lực được nhanh chóng với các chính sách mạnh mẽ.
Với những diễn biến hiện tại, Trung Quốc rõ ràng đang có lợi thế trong cuộc đua tam mã lần này.
Ngọc Hà (Theo Tuổi trẻ)