Lại điệp khúc lúa được mùa, mất giá

Như SGTT đã đưa tin, năm nay vụ lúa hè thu đang thu hoạch nhưng nông dân ĐBSCL cũng lo xanh mặt vì giá lúa đang ở mức thấp. Vòng luẩn quẩn lúa được mùa - mất giá đang lặp lại.

Làm gì để nông dân giải quyết lúa hàng hóa năm nay không thua lỗ nặng để tái đầu tư cho mùa vụ sau là chuyện cần thiết. Tuy nhiên, việc đầu tư tài chính, kho chứa như thế nào để công nghiệp hóa nền nông nghiệp, để Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về xuất khẩu gạo và nông dân Việt Nam cũng giàu lên, vẫn còn bỏ ngỏ.

Hên xui mỗi mùa vụ

Nông dân Vĩnh Long thu hoạch lúa. Người nông dân đang phải đối mặt với vòng luẩn quẩn: được mùa - rớt giá. Ảnh: Vĩnh Kim

Trong vài năm qua, đối với nông dân mỗi mùa thu hoạch lại thêm nỗi lo. Nếu trúng mùa, được giá thì hên, trúng mùa mà giá lúa quá thấp thì xui. Ông Huỳnh Văn Nhâm, một nông dân làm 10 công ruộng tại xã Hòa Thạnh, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long cho biết: “Năm nay thu hoạch lúa hè thu mà giá lúa xuống thấp như vậy, nông dân chỉ từ huề tới lỗ, vì chi phí đầu tư mùa vụ cao, trong khi năng suất lúa vụ này cao lắm cũng chỉ khoảng 5 tấn/ha. Các năm trước vào mùa thu hoạch lúa, thương lái đi ghe dập dìu vô những con sông, rạch, lúa tuốt xong là mua ngay, kể cả lúa tươi mới tuốt ra. Năm nay lúa khô thương lái mới mua, giá chỉ khoảng 3.200-3.300 đồng/kg”.

Cũng theo ông Nhâm, cách nay mười lăm, hai mươi năm, làm lúa xong nông dân phơi khô, trữ lúa ăn cho tới cuối năm. Hiện nay, nông dân làm lúa xong bán tại ruộng, ai không bán tại ruộng thì mang về nhà thời gian ngắn cũng bán hết. Hệ thống bồ lúa, kho chứa... gần như ít ai có. Vì vậy, nếu giá lúa quá thấp, nông dân cũng không có nơi tồn trữ và lúa dễ bị ẩm mốc. Đây cũng là cái khó lớn của nông dân ở ĐBSCL.

Ông Đoàn Ngọc Phả, phó giám đốc sở Nông nghiệp & phát triển nông thôn tỉnh An Giang cho biết: “Vụ lúa hè thu năm nay, An Giang xuống giống 230.000ha, sản lượng dự kiến 5,2 tấn/ha, như vậy, tổng sản lượng lúa hè thu khoảng 1 triệu tấn. Lúa chưa thu hoạch, tuy nhiên với giá lúa thấp và thị trường xuất khẩu chậm như hiện nay, có thể nông dân sẽ gặp khó. Vấn đề hiện nay là làm sao Chính phủ chỉ đạo và có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp mua tạm trữ lúa cho nông dân để giúp giảm gánh nặng về đầu tư tái sản xuất”.

Chế biến xuất khẩu gạo tại Cần Thơ. Việc đầu tư cho các khâu từ tồn trữ đến chế biến lúa vẫn còn nhỏ giọt, tự phát. Ảnh: Vĩnh Kim

Tại An Giang, nơi có diện tích trồng lúa hơn 230.000ha, chỉ hai vụ lúa đông xuân và hè thu, tỉnh này có thể có khoảng 2,5 triệu tấn lúa. Thế nhưng kho chứa toàn tỉnh hiện nay chỉ trữ khoảng hơn 200.000 tấn lúa. Không chỉ tỉnh An Giang, mà cả vùng ĐBSCL, nơi nào cũng có công ty kinh doanh, xuất khẩu gạo nhưng hệ thống kho chứa là khâu rất yếu. Vì vậy, cứ vào mùa thu hoạch lúa, vấn đề tài chính để mua lúa tạm trữ, mua gạo chuẩn bị xuất khẩu cứ nổi lên nóng bỏng.

Đâu là giải pháp?

Theo ông Phả, Chính phủ đã có đề án xây dựng hệ thống tồn trữ 4 triệu tấn lúa ở ĐBSCL, tuy nhiên hiện nay chưa thấy triển khai. Còn tổng công ty lương thực Miền Nam cho biết đang có kế hoạch đầu tư lớn tại tỉnh Hậu Giang cho các dự án thu mua và bảo quản lúa gạo. Hiện nay tổng công ty đang đầu tư xây hai kho chứa lúa gạo tại thị xã Vị Thanh, tổng mức đầu tư 15 tỉ đồng, sức chứa 30.000 tấn. Tổng công ty cũng xúc tiến dự án chợ nông sản Hậu Giang tại cụm công nghiệp Nhơn Nghĩa A, huyện Châu Thành A, với diện tích 10ha, tổng vốn đầu tư 232 tỉ đồng. Dự án này sẽ có kho gạo 9.000m²; kho lúa 13.000m2; kho cho dân gởi lúa 10.000m², cùng một hệ thống hoàn chỉnh về thu mua chế biến lúa gạo xuất khẩu bao gồm nhà máy, kho chứa trấu, khu sân phơi, khu mua bán trưng bày…

Một đơn vị thành viên của tổng công ty này là công ty lương thực Bạc Liêu cũng đã đầu tư 70 tỉ đồng xây dựng kho chứa lúa gạo tại huyện Long Mỹ trên diện tích 3,5ha.

Theo ông Trương Thanh Phong, tổng giám đốc tổng công ty lương thực Miền Nam, gạo Việt Nam đang có thị trường khá lớn. Tại châu Á, gạo Việt Nam chiếm thị phần khoảng 50%, tại châu Phi khoảng 30%, còn lại là các thị trường khác. Vấn đề hiện nay là chúng ta phải nâng cao chất lượng gạo để cạnh tranh trên thị trường thế giới.

Xem ra, từ việc giá lúa khi tăng khi giảm sau mỗi mùa vụ, cần có cách nhìn và đầu tư căn cơ hơn, tập trung hơn để có hướng mở cho nông dân và hạt gạo Việt Nam trên thương trường quốc tế.

Bài và ảnh: Vĩnh Kim (SGTT)