Viện phí cao, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giảm?

Dịch vụ tăng giá cao lại là dịch vụ phổ biến

Theo tài liệu "Báo cáo tóm tắt một số nội dung về dự thảo điều chỉnh giá viện phí" do Bộ Y tế soạn ngày 20/7 thì trong số 350 dịch vụ y tế dự kiến được điều chỉnh giá trong đợt này có tới 220 dịch vụ (chiếm khoảng gần 70%) có mức tăng rất thấp, tối đa là 2,5 lần. Ngoài ra, có 60 dịch vụ dự kiến có mức tăng tối đa từ 2,5 đến 5 lần. Còn lại khoảng 70 dịch vụ khác tăng tối đa khoảng 7 đến 10 lần so với giá hiện tại.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là 220 dịch vụ, kỹ thuật mà Bộ Y tế đưa ra mức tăng 2-2,5 lần đều là các dịch vụ không được thông dụng cho lắm và thường rơi vào nhóm các dịch vụ y học dân tộc, châm cứu,...

Một điểm nữa Bộ Y tế chưa nhắc đến, đó là trong dự thảo về giá viện phí mới, có các mức giá tăng rất cao, cao hơn nhiều so với mức tăng 7-10 lần. Theo khảo sát của VietNamNet, có khoảng xấp xỉ 50 dịch vụ đạt các mức tăng giá "ấn tượng", cụ thể là tăng từ 15 đến 45 lần so với giá hiện tại.

Còn theo ý kiến của các chuyên gia, có thể nhận thấy mức tăng rất cao này thường rơi vào nhóm các kỹ thuật được sử dụng khá phổ biến.

Một vài ví dụ về sự chênh lệch "ấn tượng" giữa giá viện phí hiện hành và giá đề xuất của Bộ Y tế:

Đặc biệt, có một kỹ thuật đạt mức tăng giá kỷ lục là 180 lần (cho giá tối thiểu) và 70 lần (cho giá tối đa), đó là kỹ thuật sinh thiết tủy xương.

Theo đó, giá hiện hành của kỹ thuật "sinh thiết tủy xương" (do thông tư số 14 về hướng dẫn thực hiện việc thu một phần viện phí, ban hành năm 1995 quy định) có 2 mức: Tối thiểu là 10.000 đồng/ lần thực hiện, tối đa là 30.000 đồng/ lần thực hiện.

Nhưng theo đề xuất của Bộ Y tế trong bản dự thảo viện phí thì mức giá mới dành cho thủ thuật này tối thiểu sẽ là 1.800.000 đồng/ lần thực hiện và tối đa là 2.000.000 đồng/ lần thực hiện.

Khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giảm?

Nhiều kỹ thuật y khoa mới và kỹ thuật cao đã được đưa vào ứng dụng, nhưng phần lớn người bệnh mới chỉ được thụ hưởng các dịch vụ y tế cơ bản vì chi phí quá cao.

Nói về khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế của người dân Việt Nam, Tiến sĩ BS. Vũ Xuân Phú, Trưởng Bộ môn Kinh tế Y tế, Trường Đại học Y tế Công cộng chia sẻ một thông tin rất đáng chú ý.

Cách đây vài năm (ở thời điểm mà các bệnh viện hầu như chưa thực hiện tự chủ tài chính, chưa có các dịch vụ khám tự nguyện với mức giá cao hơn giá quy định để tăng thu) thì Ngân hàng Thế giới đã công bố một con số làm dấy lên nhiều lo ngại, đó là chỉ có khoảng 50% người dân Việt Nam tiếp cận được với các dịch vụ y tế (ở tất cả các mức độ, từ thấp đến cao).

Theo các chuyên gia, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế (kể cả ở mức thấp hay cao) đều liên quan trực tiếp, chặt chẽ đến khả năng chi trả của người bệnh.

Năm 2007, trong luận án TS y học với đề tài "Thực trạng chi trả khám chữa bệnh ở tuyến y tế cơ sở tại Chí Linh - Hải Dương năm 2004-2005 và đề xuất các giải pháp can thiệp", TS. BS. Vũ Xuân Phú đã đưa ra kết luận: Khả năng chi trả các dịch vụ khám chữa bệnh ở tuyến y tế cơ sở của người dân phần lớn dao động ở mức từ 50 đến 100 ngàn đồng (chiếm đến 70%). Tuy số liệu này không thể đại diện cho các cộng đồng dân cư khác trong toàn quốc nhưng cũng là một con số tham khảo đáng chú ý.

Đánh giá mới nhất của Bộ Y tế (tháng 6/2010) chỉ ra, kết quả khảo sát ở các bệnh viện cho thấy hiện nhiều kỹ thuật y khoa mới và kỹ thuật cao đã được đưa vào ứng dụng trong không ít cơ sở y tế nhưng phần lớn người bệnh mới chỉ được thụ hưởng các dịch vụ y tế cơ bản. Vì chi phí cho việc sử dụng dịch vụ y tế kỹ thuật cao vẫn còn quá đắt so với thu nhập bình quân của người dân.

Phần lớn chỉ người có thu nhập cao mới được tiếp cận các dịch vụ kỹ thuật cao. Trong khi đó, những người có mức sống trung bình trở xuống khi đi khám chữa bệnh, lại chủ yếu trông chờ vào chính sách bảo hiểm y tế để được hưởng những dịch vụ chăm sóc chữa bệnh kỹ thuật cao.

Vậy nếu tiếp tục tăng viện phí như mức mà Bộ Y tế đề xuất thì khả năng tiếp cận này sẽ còn giảm tiếp đến đâu?

TS. Phú cho rằng cùng với sự phát triển của nền kinh tế, thu nhập bình quân đầu người ở nước ta đã dần cao hơn qua từng năm, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế chắc chắn sẽ tăng theo chứ không còn "thê thảm" như thời điểm Ngân hàng Thế giới công bố con số 50% người dân không tiếp cận được dịch vụ y tế.

Hơn nữa, theo nguyên tắc, "thị trường" có khả năng tự điều chỉnh để cung - cầu gặp nhau ở một "điểm cân bằng", những khuyết tật của thị trường, do bên cung cấp hay bên sử dụng dịch vụ gây ra sẽ có vai trò điều tiết vĩ mô của Nhà nước. Nhà nước sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp can thiệp, như với hệ thống y tế, cơ quan bảo hiểm xã hội, điều chỉnh hành vi, trách nhiệm của người sử dụng dịch vụ y tế.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận sẽ tăng với điều kiện thu nhập tăng cao hơn mức tăng của giá dịch vụ y tế. Trong bối cảnh thu nhập tăng nhưng toàn bộ các mức chi tiêu chung cũng tăng (ăn ở, đi lại, ...), lạm phát, trượt giá... (thậm chí còn cao hơn cả mức tăng thu nhập) thì dự đoán của ông Phú liệu có trở thành hiện thực?

Cần thiết, nhưng đã khách quan?

Ông Nguyễn Huy Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) khẳng định, có 3 lý do cho thấy việc điều chỉnh khung giá viện phí lần này là cần thiết phải được thực hiện. Đó là:

Thứ nhất: Kỹ thuật y tế ngày càng phát triển, các bệnh viện đưa các trang thiết bị y tế mới vào sử dụng, các phương pháp điều trị ngày càng hiện đại làm chi phí dịch vụ tăng cao. Cùng với đó là các chi phí để đảm bảo hoạt động bệnh viện và thực hiện các dịch vụ y tế cũng ngày càng tăng (như chi phí điện năm 1995 là 640 đồng/ KWh, nay là 1.170 đồng/ KWh; nước năm 1995 có giá 2.000 đồng/ m3, nay có giá 6.270 đồng/ m3; ...).

Thứ hai: Hiện nay, ngân sách nhà nước cấp cho các bệnh viện còn rất thấp. Nếu tiếp tục áp các mức giá như hiện tại sẽ khiến các cơ sở y tế rất khó khăn khi thực hiện các dịch vụ, kỹ thuật y tế.

Thứ ba: Nhiều dịch vụ, kỹ thuật y tế ban hành từ năm 1995 được xây dựng trên cơ sở thực hiện theo phương pháp thủ công, hiện nay đều đã thực hiện bằng các thiết bị hiện đại, tiên tiến, tự động, nhất là các loại xét nghiệm, chiếu chụp, chất lượng đảm bảo, chính xác hơn. Vì thế, chi phí về vật tư, hóa chất tăng rất nhiều lần, nếu thu với mức giá thực hiện bằng phương pháp thủ công thì sẽ không thực hiện được dịch vụ.

Theo số liệu của Ngân hàng thế giới, cách đây vài năm chỉ có khoảng 50% người dân Việt Nam tiếp cận được với các dịch vụ y tế (ở tất cả các mức độ, từ thấp đến cao).

Đó là góc độ thực tiễn. Còn ở góc độ lý luận, ông Vũ Xuân Phú, Trưởng Bộ môn Kinh tế Y tế Trường đại học Y tế Công cộng cho biết: "Điều chỉnh giá viện phí phải dựa trên các nguyên tắc: Chủ trương của Đảng, Nhà nước trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân; khả năng tiếp cận; lộ trình phù hợp tình hình thực tế của Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan. Bối cảnh kinh tế xã hội của đất nước (tác động đến khả năng chi trả của nhân dân)".

Bộ Y tế cho biết quan điểm về chính sách viện phí tại Nghị quyết Đại hội X của Đảng là: "Sửa đổi chế độ viện phí theo nguyên tắc xác định đầy đủ chi phí khám, chữa bệnh và chia sẻ hợp lý trách nhiệm chi trả giữa nhà nước, xã hội và người bệnh. Nhà nước trợ giúp một phần hoặc toàn bộ viện phí cho người nghèo và các đối tượng chính sách chủ yếu thông qua quỹ BHYT".

Như vậy có thể thấy các nguyên tắc đầu tiên đã gần đủ để có thể chứng minh việc tăng viện phí là cần thiết, hợp lý. Và trên 2 cơ sở này, kết hợp với thông tin về mức giá mà các bệnh viện đề xuất, cung cấp, Bộ Y tế đã đưa ra bản soạn thảo giá mới với mức tăng "ấn tượng" như đã mô tả ở phần đầu.

Nhưng nguyên tắc cuối cùng liên quan đến bối cảnh phát triển kinh tế xã hội của đất nước, liên quan trực tiếp đến khả năng chi trả của người bệnh, hộ gia đình thì Bộ Y tế liệu đã đề cập tới?

Quyên Quyên (Tuần Việt Nam)