Tù mù giá sàn xuất khẩu gạo

Trong đợt tăng cuối cùng của tháng 8-2010, VFA quyết định mức giá sàn gạo 5% tấm là 450 USD/tấn, loại 25% tấm là 410 USD/tấn, tăng 20 USD/tấn so với mức công bố trước đó khoảng một tuần. Ngày 14-9, VFA một lần nữa nâng giá sàn xuất khẩu gạo lên 475 USD/tấn (loại 5% tấm), thời gian giao hàng đến tháng 10-2010, hiệu lực áp dụng từ ngày 15-9.

 

Như vậy, chỉ trong hơn một tháng, đối với gạo 5% tấm, mức giá sàn xuất khẩu đã tăng thêm đến 75 USD/tấn. VFA đã đưa ra nhiều lý do để biện minh cho các động thái trên, tuy nhiên một số chuyên gia kinh tế, lãnh đạo ngành nông nghiệp các địa phương thuộc ĐBSCL và nhiều doanh nghiệp (DN) tỏ ra lo ngại.

 

 

 

Gần một tháng qua, tình hình tiêu thụ và giá thu mua lúa gạo nội địa tương đối cao. Hiện giá lúa ở ĐBSCL được thương lái thu mua từ 4.500 - 5.500 đồng/kg. Lúa IR 50404 có giá khoảng 4.500 đồng/kg, lúa hạt dài xuất khẩu giá từ 5.200 - 5.500 đồng/kg, tăng từ 1.000 - 1.500 đồng/kg so với thời điểm chính vụ thu hoạch lúa hè thu hồi tháng 7 đến giữa đầu tháng 8-2010.

 

Tuy nhiên, phần lớn nông dân đều không được hưởng lợi từ giá lúa cao, thậm chí nhiều người còn bị lỗ vốn. Lý do là bởi áp lực nợ nần, người trồng lúa đã phải bán hết ngay sau khi thu hoạch với giá rất rẻ. Ông Nguyễn Nhơn Bình, nông dân ở huyện Tân Hồng - Đồng Tháp, chua chát: “Hồi đầu tháng 7-2010, hộ tôi thu hoạch 30 công lúa nhưng giá rẻ quá, không bán. Tôi làm liều trữ lúa đến đầu tháng 8 nhưng giá vẫn không tăng. Không thể kham nổi đủ thứ nợ, tôi phải bán với giá chỉ 3.200 đồng/kg trong đợt thu mua tạm trữ. Nhiều người cũng làm như tôi, khi bán hết sạch lúa thì chẳng bao lâu, giá lúa tăng cao trở lại...”.

 

Ông Dương Nghĩa Quốc, Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Đồng Tháp, khẳng định nông dân trong tỉnh không được hưởng chút lợi ích nào khi giá lúa tăng cao vì lúc đó, họ đã bán hết sạch lúa hè thu, lợi ích hoàn toàn thuộc về DN xuất khẩu (hầu hết thuộc VFA - PV). Ông Trần Quang Củi, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Kiên Giang, nhận định khi giá gạo xuất khẩu tăng, trong đợt thu mua tạm trữ vừa qua, các DN lại được Nhà nước hỗ trợ lãi suất nên họ đã lãi đậm.

 

Ảnh: QUỐC DŨNG

 

 

Theo GS-TS Võ Tòng Xuân, nông dân ĐBSCL hiện đã bán hết lúa hè thu sớm nhưng chính vụ hè thu còn khoảng 400.000 ha rải rác ở một số tỉnh, tiếp đến sẽ bước vào thu hoạch vụ thu đông, người trồng lúa và các địa phương hết sức quan tâm đến việc VFA liên tục tăng giá sàn xuất khẩu. “Mức tăng mới nhất (giá sàn 475 USD/tấn, gạo 5% tấm) là không hợp lý, bởi vì cùng thời điểm, giá sàn xuất khẩu gạo của “đối thủ” cạnh tranh với VN là Thái Lan và Pakistan thấp hơn nhiều.

 

Cụ thể: Gạo 5% tấm của Thái Lan là 450 USD, gạo 25% tấm của Pakistan chỉ là 360 USD/tấn, trong khi gạo cùng loại 25% tấm của VN đến 435 USD/tấn. Chúng ta tăng như vậy là bất lợi vì không thể cạnh tranh lại với hai nước nói trên về giá và hai nước này hiện vẫn thừa gạo xuất khẩu” - GS-TS Võ Tòng Xuân lo ngại.

 

Một chuyên gia kinh tế cho rằng việc VFA tăng giá sàn xuất khẩu gạo liên tục với mức cao như vậy là “giết” các DN xuất khẩu ngoài VFA, đồng thời làm lợi cho các DN thuộc VFA. Qua trao đổi với phóng viên Báo NLĐ ngày 14-9, một số DN xuất khẩu gạo ngoài VFA (đề nghị không nêu tên) cũng bày tỏ lo ngại về khả năng sắp tới họ không xuất khẩu được. Nếu không bán được gạo thì họ cũng không thể thu mua lúa của nông dân với giá cao. Cuối cùng, thiệt hại thuộc về nông dân và những DN ngoài VFA, trong đó lớn nhất là Tổng Công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2).

 

 

Trả lời Báo NLĐ ngày 14-9 về nguyên nhân tăng giá sàn liên tục với mức cao, đại diện VFA cho rằng do nhu cầu tiêu thụ và giá gạo thế giới tăng, trong khi lượng lúa tồn đọng trong nước không nhiều nên phải cân đối cho tiêu dùng nội địa cũng như ưu tiên cho các hợp đồng xuất khẩu tập trung. Tuy nhiên, ông Trần Quang Củi cho rằng vụ thu đông sắp tới, riêng tỉnh Kiên Giang có sản lượng lúa khoảng 500.000 tấn, cả vùng ĐBSCL là 2 triệu tấn, vì thế không lo thiếu cho nhu cầu tiêu dùng trong nước.

 

Vào giữa tháng 8 vừa qua, Vinafood 2 ký hợp đồng bán sang Bangladesh 100.000 tấn gạo với giá 389 USD/tấn, sau đó Vinafood 2 và VFA đề xuất Bộ Công Thương chọn Bangladesh làm thị trường xuất khẩu tập trung, giao cho Vinafood 2 làm đầu mối. Sắp tới, có thể VN sẽ xuất thêm sang Bangladesh 200.000 tấn gạo nữa. Có ý kiến cho rằng hợp đồng xuất khẩu với giá thấp nói trên (389 USD/tấn) có thể là nguyên nhân khiến VFA đẩy giá sàn lên.

 

Bởi giá sàn cao sẽ là “mũi tên trúng hai đích”: Một là, tránh được DN khác bán dưới giá (phá giá); hai là, khi nhiều DN không còn xuất ào ạt như trước thì hoạt động thu mua lúa sẽ ngưng trệ, dẫn đến giá lúa rớt mạnh. Lúc đó, những DN có năng lực tài chính mạnh sẽ ra tay gom lúa trong dân với giá “bèo”. Một DN xuất khẩu ở tỉnh Đồng Tháp đồng tình với phân tích này và cho rằng: “Không thể vì một “ông lớn” trúng thầu với giá thấp rồi bắt các DN khác phải chịu thiệt thòi. Nếu nâng giá sàn xuất khẩu gạo lên thì những DN nhỏ như chúng tôi sẽ không còn đất sống”.

 

GS-TS Võ Tòng Xuân lý giải thêm: “Thường thì DN tranh thủ xuất khẩu vào thời điểm giá thấp, ký hợp đồng xong rồi mới đưa ra giá mua lúa, thiên về ép nông dân. Bằng chứng là 8 tháng đầu năm, giá xuất khẩu thấp nhưng VN bán được khoảng 4,8 triệu tấn gạo. Trong những tháng còn lại của năm, giá xuất khẩu cao nhưng chỉ còn xuất được khoảng 1,3 triệu tấn (vì hạn mức xuất khẩu gạo năm 2010 khoảng 6,1 triệu tấn - PV)”. Điều này có nghĩa rằng khi xuất khẩu bị hạn chế, nhiều DN xuất khẩu đã “no” thì hạt lúa của người nlàm ruộng sẽ tiếp tục bấp bênh...