TSKH Nghiêm Vũ Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã bày tỏ như vậy khi trao đổi với Bee.net.vn.
Ông nói thẳng: “Tuy chưa thấy có tiêu cực, thất thoát lớn, nhưng phải nhận rõ trách nhiệm của các cơ quan lập, thẩm định Dự án…”
Hầu hết các dự án lớn đều tăng vốn
Trong đợt giám sát của Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường Quốc hội vừa qua, ngoài thủy điện Sơn La, có công trình nào cũng xin tăng vốn nữa không, thưa ông?
Qua nghe báo cáo đánh giá thực tế, hiện nay hai dự án tương đối lớn là dự án NMLD Dung Quất và Thủy điện Sơn La đều tăng vốn, và tăng đáng kể. Riêng thủy điện Sơn La tăng tới trên 50%.
Trường hợp Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, năm 2005, công trình này xin tăng vốn từ khoảng 1,5 tỷ USD lên 2,5 tỷ USD do phải thay đổi hoàn toàn công nghệ để có sản phẩm mới phù hợp nhu cầu tiêu dùng. Cho đến nay, lại tăng trên 3 tỷ USD, có nghĩa là đã chạm tới nấc phải báo cáo Quốc hội theo Nghị quyết 49 của Quốc hội về các công trình, dự án trọng điểm quốc gia.
 |
| Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, TSKH Nghiêm Vũ Khải. |
Lý do chủ đầu tư xin tăng vốn là do trượt giá, qua quá trình giám sát vừa qua, ông có thấy lý do đó hợp lý?
Dự án thủy điện Sơn La có 3 hợp phần: 1. Xây dựng đập và nhà máy phát điện, 2. Di dân tái định cư, 3. Xây dựng các công trình tránh ngập.
Theo báo cáo của chủ đầu tư - Tập đoàn Điện lực Việt Nam EVN, chi phí vốn cho công trình (thân đập, thiết bị tổ máy phát điện, công trình phụ trợ) tăng không nhiều. Nhưng tăng đáng kể do khi lập dự án chưa tính lãi của các khoản vốn vay , trong khi số lãi phải trả cho ngân hàng đã lên tới trên 8.000 tỷ đồng. Chi phí lương so với khi dự án được quyết định chủ trương đầu tư tăng 2 lần…
Nhưng tăng lớn là tăng ở hợp phần thứ 2 là di dân tái định cư, do lúc đầu dự kiến chỉ có 17.000 hộ, giờ tăng lên trên 20.000 hộ. Những dự án di dân tái định cư không đúng tiến độ làm mức đầu tư tăng do thực hiện chính sách đền bù mới; chi do trượt giá Các công trình di dân tái định cư: đường xá, trường học, bệnh viện..…phải bổ sung để phù hợp thực tế, đáp ứng yêu cầu thiết yếu của người dân. Tính bình quân chi phí đền bù cho mỗi hộ tăng gần gấp đôi, từ 500-600 triệu đồng lên tới 1 tỷ đồng/hộ. Dù vậy người dân vẫn không được hưởng lợi đáng kể do đồng tiền mất giá.
Nguyên nhân chủ quan là chính
Việc xin tăng vốn tới hơn 50% của dự án Thủy điện Sơn La là do khâu lập dự án, thẩm định dự án chưa tốt. Ý kiến của các vị đại biểu QH thế nào?
Rõ ràng là khâu điều tra, khảo sát để chuẩn bị dự án, nhất là dự toán chi phí chưa tốt nên gây ra những phát sinh đáng kể. Mặc dù những năm qua kinh tế thế giới có nhiều biến động, nhưng các yếu tố khách quan không ảnh hưởng nhiều để làm tăng vốn. Nguyên nhân chủ quan vẫn là chính.
 |
| Công trình thủy điện Sơn La. Ảnh IE |
Là một Đại biểu Quốc hội, đại diện cho nhiều cử tri, khi nghe đề xuất tăng vốn lớn như vậy, ông có cảm giác như thế nào?
Tôi không ngạc nhiên với mức đề xuất tăng vốn đó vì đã gần 10 năm nay tôi gắn bó với công trình này. Vì vậy, tôi hiểu tăng vốn là không tránh khỏi; tăng vốn không phải do tham ô hay lãng phí mà do phát sinh công việc cần làm mà lại chưa dự trù, do trượt giá…
Nhưng nhiều đại biểu thấy ngạc nhiên và tỏ ra không hài lòng. Điều đó cũng dễ hiểu. Họ cho rằng, lẽ ra công trình trọng điểm quốc gia phải làm gương, làm mẫu cho các công trình khác noi theo, đằng này lại xảy ra như vậy nên rất đáng tiếc.
Các cơ quan nhà nước có phần chưa làm hết trách nhiệm
Theo quy định của Nghị quyết 49, với những dự án công trình trọng điểm quốc gia, hàng năm, Chính phủ phải báo cáo Quốc hội về tình hình thực hiện. Việc báo cáo đã được thực hiện nghiêm túc chưa, thưa ông?
Nghi quyết của QH là văn bản pháp lý có địa vị pháp lý ngang với các đạo luật, bắt buộc phải thực hiện. Mặc dù việc tăng vốn có những lý do chính đáng,nhưng các Bộ hữu quan, phải căn cứ vào Luật và các nghị quyết của Quốc hội thường xuyên báo cáo với Chính phủ để Chính phủ báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định kịp thời. Rõ ràng là một số cơ quan nhà nước cũng chưa làm hết trách nhiệm.
Trên lý thuyết, Quốc hội có thể đình chỉ công trình nếu thấy các giải trình chưa hợp lý. Nhưng trên thực tế, với những công trình có ảnh hưởng lớn đến như vậy, rất khó đình chỉ. Có vẻ Quốc hội rơi vào thế “bị động”?
Nếu như những công trình đầu tư không hiệu quả có thể đình chỉ, kể cả chưa tăng vốn. Nhưng trên thực tế, thủy điện Sơn La là cần thiết và hiệu quả, không thể đình chỉ được.
Vốn có vai trò quyết định tiến độ thực hiện cũng như hiệu quả của dự án. Vì thế phải cố gắng thu xếp vốn để Tổ máy số 1 của TĐ Sơn La phát điện vào ngày 25/12/2010! Tuy nhiên, nếu không xử lý tốt thì sẽ có những dự án khác bị ảnh hưởng do thiếu vốn, nếu tổng vốn đầu tư không có nguồn bổ sung mới.
Chính phủ đang triển khai việc điều chỉnh dự toán để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 8 của QH tới đây.
Hoàng Hạnh (thực hiện)Bee.net