“Ngành xi măng phát sinh nhu cầu cấp than ngoài hợp đồng mà cứ đòi chúng tôi đáp ứng đủ thì thật…không thể được!", lãnh đạo TKV giãi bày.
Sự lên tiếng của Tổng công ty Xi măng về tình trạng “đói” than, một số nhà máy của ngành này có nguy cơ đóng cửa đã gây ồn ào dư luận hai tuần qua. Dư luận càng bức xúc khi thiếu than cho doanh nghiệp trong nước, nhưng Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) vẫn xuất khẩu than “vô tư”. Thậm chí, Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công Thương phải đưa TKV vào danh sách đối tượng điều tra tiền tố tụng về các hành vi hạn chế cạnh tranh. Cũng bởi thế, nhân cuộc họp báo về tình hình sản xuất kinh doanh 9 tháng đầu năm vào chiều 20/10, lãnh đạo TKV đã dành hầu hết thời gian để diễn giải cái “tai tiếng” này. Hầu hết các nhà máy xi măng nợ tiền than quá hạn Lý giải về tỷ lệ cung cấp than cho một số hộ xi măng đạt thấp, TKV cho biết có cả nguyên nhân phía khách hàng xi măng. Một số đơn vị xi măng mới vào nên sản xuất chậm hơn dự kiến, hoặc sản xuất chưa ổn định, dẫn tới khối lượng mua than thấp hơn dự kiến. Nhiều đơn vị xi măng khác lại có khó khăn về tài chính, thanh toán tiền than không đúng thời hạn hợp đồng. Ông Vũ Mạnh Hùng, Phó TGĐ TKV, nói: “Trong hợp đồng đã ghi rõ thời gian thanh toán là sau 7 ngày giao nhận hàng và “gia hạn” thêm 7 ngày nữa. Nhưng nhiều vị xi măng nợ lâu quá, chúng tôi phải tạm dừng bán hàng. Việc này đã ảnh hưởng đến tiến độ và khối lượng than giao nhận cho xi măng.” TKV còn khẳng định, trong tháng 9, hầu hết, các khách hàng xi măng đều phát sinh nợ tiền than quá hạn thanh toán theo thỏa thuận trong hợp đồng, Tuy nhiên, trả lời thắc mắc của báo chí về việc hiện nay, có bao nhiêu hộ xi măng nợ tiền than của TKV và tổng số nợ ấy là bao nhiêu, ông Hùng bày tỏ không muốn công khai con số nợ, và nói “xin khất” thông tin này. Rất thẳng thắn, ông Hùng chia sẻ: “Dư luận có đặt vấn đề, nếu xi măng có nhu cầu, tại sao TKV lại không ưu tiên trong nước mà dành than cho xuất khẩu. Tuy nhiên, cơ cấu tiêu thụ than giữa nội địa và xuất khẩu ra sao, vì sao phải xuất khẩu sản lượng như vậy, chúng tôi đều phải báo cáo các bộ và có luận giải minh bạch, chứ không có chuyện thiên vị gì”. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi buộc phải có xuất khẩu để cân đối tài chính cho ngành than. Doanh nghiệp phải có lợi nhuận thì mới có quĩ phúc lợi cho người lao động”. Lý lẽ này của ông Hùng xuất phát từ cơ chế hiện nay, than bán cho các hộ tiêu dùng trong nước phải thấp hơn giá xuất khẩu 10% và riêng bán cho điện, chỉ bằng 50-60%. Tuy nhiên, ông Hùng cho biết, phía TKV cũng có một số thời điểm không đủ nguồn than cám loại 3, 4 để cung cấp cho khách hàng, do mất điện và thời tiết mưa gió khắc nghiệt, nhất là trong quí III. Xi măng lo đóng cửa trong tình trạng… dư thừa nguồn cung Nhìn nhận trách nhiệm trong việc xảy ra thiếu than cho xi măng, ông Hùng nói, tự kiểm điểm thì ngành than làm theo hợp đồng và theo quy hoạch của ngành xi măng là không tồi lắm. Hết 9 tháng, than cấp cho xi măng theo hợp đồng đã đạt 68,5% kế hoạch năm 2010. Riêng than cho công ty Vận tải xi măng thuộc Tổng công ty xi măng, đến nay, đã cấp 1,18 triệu tấn trên tổng số 1,5 triệu tấn theo hợp đồng, đạt 79%. Tổng lượng hợp đồng than cấp cho xi măng là tới hơn 6 triệu tấn, cao hơn mức nhu cầu chỉ cần 5,9 triệu tấn theo qui hoạch ngành xi măng, kế hoạch năm 2010 sản xuất 50 triệu tấn xi măng. "Các công ty xi măng kêu thiếu than, nhưng thực ra, đó là chuyện họ đã biết trước", ông Hùng nhấn mạnh. Ngay từ đầu năm, TKV đã trả lời các công ty xi măng chỉ có thể cung cấp được khoảng 6 triệu tấn than, nhưng nhu cầu của xi măng lại cao hơn thế, phát sinh thêm 170.000 tấn than. Hiện cả nước có tới 40 nhà máy xi măng. Ở có một số nhà máy xi măng mới xây dựng xong, rồi mới hỏi mua than, TKV trả lời thẳng là không có than. Theo ông Hùng, biết rõ là than trong nước có giới hạn thì đáng lẽ, xi măng cần chủ động xem xét lại kế hoạch sản xuất. “Đã là doanh nghiệp, phải đặt vào vai của nhau để xử lý sao cho hài hòa, chủ động. chứ không, mặt nặng mày nhẹ với nhau, mất hết hòa khí.” TKV đề nghị, trước khi xây dựng nhà máy xi măng mới, các đơn vị cần đàm phán ký hợp đồng mua than dài hạn với TKV trước, tránh trình trạng bị động như hiện nay. Phạm Huyền (VNR500)
Tình hình cung ứng than năm 2011 cho xi măng sẽ còn gay go hơn (ảnh: theo baocongthuong)
Buộc phải xuất khẩu than để… đảm bảo lợi nhuận
Chốt lại, TKV cam kết sẽ cố gắng cung cấp thêm than cho xi măng theo yêu cầu. Nhưng ông Hùng cũng không quên lưu ý, ngành xi măng đã phát triển ồ ạt và khả năng năm nay thừa 1,5- 2,5 triệu tấn xi măng, theo lời ông Vụ trưởng Vụ Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng.